De kostwinner

Mannen die zittend plassen, daar kan niets goeds van komen

'Wat een man is, weet je niet', riepen Arie Boomsma en Stephan Sanders in uw Volkskrant van vorige week. De twee werden geïnterviewd ter gelegenheid van de verschijning van hun boek over de man en zijn lichaam. Meisjes hadden het makkelijk, vond het duo. Die deden gewoon hun moeder na en klaar waren ze. Maar mannelijkheid, dat was toch bijna niet te definiëren, zei Boomsma.


Zo zijn er meer, mannen die zich afvragen wat hun rol is of zou moeten zijn. Als bijeffect van de vrouwenemancipatie is een vanzelfsprekend manbeeld kennelijk verdwenen. Interessant thema wel. Debutant Henk Rijks (1962), schreef De kostwinner, een vlotte roman over hedendaagse zeden, waarin het gegeven mannelijkheid aanvankelijk centraal staat.


We volgen bankmanager Tonk van Lexmond. Hij is halverwege de dertig, gehuwd met Saskia die een klein baantje heeft op een uitgeverij, (haar bijdrage aan het gezinskapitaal was niet substantieel maar 'meer van symbolische aard') ze hebben een tweeling van vijf jaar, een bakfiets, een leuke woning in de Amsterdamse binnenstad, creditcards, een lease Volvo, een hypotheek, en, een uitgeblust seksleven.


Dat is jammer. Anders waren ze misschien wel gelukkiger geweest. Wanneer het echtpaar verhuist naar een woning met meer ruimte voor de kinderen, verliest Tonk van de ene op de andere dag zijn baan, en daarmee zijn aanzien, zijn status, zijn Volvo, zijn mannelijkheid. Het is crisis. Banen zijn schaars. Maar dan vindt hij in een container plots zeshonderd kilo cocaïne. Als tot Tonk doordringt wat deze vondst voor mogelijkheden biedt, voelt hij zich als de oerman die zojuist een mammoet heeft geveld en genoeg voedsel heeft vergaard om zijn stam te onderhouden.


Het is duidelijk, hij doet weer mee. In korte tijd bouwt Tonk een exclusieve klantenkring op van BN-ers, politici en advocaten. De zaak floreert, al moet hij z'n mond houden over z'n nieuwe zakelijke successen. Ondertussen zijn tal van opmerkingen gepasseerd over wat een man is, of zou moeten zijn. Een greep uit Rijks gulle aanbod: 'Een man van midden dertig moet zijn eigen broek op kunnen houden', 'Een man die niet meer neukt, wordt een vervelende man', 'Een man wil geen loonslaaf zijn'.


Andere personages formuleren vergelijkbare ideeën. Zo meent de Bosnische aannemer Joey dat het kwalijk is als mannen zittend pissen. 'Ik zwier het! Dát is jullie probleem. Een man moet altaid staan. Niet zitten. Anders overleef je niet.'


Vals is Saskia, die opmerkt dat Tonk 'gewoon weer man is geworden', nu hij geld verdient zodat zij weer tien paar laarzen van Fred de la Bretoniere kan kopen.


Mooi thema, goed uitgewerkt ook. Een heel palet aan upper middle class gewoonten, gedragingen en voorkeuren komt voorbij. En het is allemaal niet best. Beteuterd kijk je eens in de spiegel.


Maar voor het echt pijnlijk wordt, verandert de roman van richting. Niet langer zijn de perverse moraal en mores der bourgeoisie het middelpunt; Rijks concentreert zich op de schimmige wereld waarin overheid en drugsmaffia elkaar ontmoeten.


De IRT affaire uit 1994 wordt opgerakeld, zelfs de dood van Maarten van Traa, destijds voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar de opsporingsmethoden van de recherchediensten, wordt erbij gehaald.


Rijks voedt het gerucht dat Van Traa, die in 1997 omkwam bij een auto-ongeluk, vermoord is vanwege zijn rol in de IRT-zaak. Wat veel van het goede, dat had deze roman niet nodig.


Bovendien is het in een luttel aantal pagina's dat Rijks deze hele kwestie erdoor ramt, pogend alle losse eindjes aaneen te knopen. Jammer, want dat had z'n tweede roman kunnen zijn.


Het is dit teveel dat de compositie uit balans brengt en waaraan je af kunt lezen dat Rijks een nieuweling is. Iets wat eerder niet direct opviel omdat deze auteur beschikt over een verbluffend soepele schrijfstijl. Hij pakt je in. En overdondert je met blitse dialogen, vl

oeiende wendingen en geestige, maar tegelijkertijd diep cynische scènes.


Henk Rijks is misschien nog niet in topvorm, zijn debuut getuigt in ieder geval van scherpte en jongensachtige branie. Dat maakt De Kostwinner tot een gedurfde literair entree.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden