Review

De koppensnellerij van Dick Maas in één box

Vrolijk gesol met ledematen en een sardonisch gevoel voor humor. Het (her)ontdekken van de handelskenmerken van Dick Maas is een feestje, maar waarom ontbreken de extra's op de verzamelbox?

null Beeld
Beeld

Hier een arm, daar een hoofd; dankzij een mensenetende leeuw vliegen in Prooi de ledematen vrolijk in het rond. Zo hoort dat, bij Dick Maas. Er zijn weinig andere Nederlandse regisseurs die zo graag de koppen laten rollen - letterlijk.

Die koppensnellerij valt in ieder geval meteen op wanneer je grasduint in de Dick Maas-box, die tegelijk met de bioscooprelease van Prooi verscheen: acht keer Maas op blu-ray, van een klassieker als De lift (1983) tot het minder gedenkwaardige Flodder 3 (1995). Het in de liftschaft vallende hoofd van de nachtwaker uit De lift (1983) buitelt tijdens een Maasmarathon vrolijk verder als de afgehakte knikker van de milieudeskundige uit Amsterdamned (1988), en de door de sneeuw buitelende Pietenkop uit Sint (2010).

Iets subtieler gaat het eraan toe in Quiz (een afgesneden ringvinger) en in Moordwijven (een doorzeefde hand), maar het moge duidelijk zijn: het vrolijke gesol met de menselijke anatomie hoort net zozeer bij Maas als zijn eigenhandig gecomponeerde synthesizer-soundtracks en zijn sardonisch gevoel voor humor. Die humor blijkt bij terugkijken overigens vaak best subtiel: wie in de films van Maas een kopje kleiner wordt gemaakt, wrijft vaak eerst nog nietsvermoedend langs zijn hals. Alsof een keelpijntje begint op te komen.

Dick Maas Collectie

Thriller
Regie: Dick Maas

Bevat: De lift (1983), Flodder (1986), Amsterdamned (1988), Flodder in Amerika! (1992), Flodder 3 (1995), Moordwijven (2007), Sint (2010) en Quiz (2012).

Distributeur: Dutch Filmworks.
Verkrijgbaar op blu-ray en DVD.

Het ontdekken van zulke handelskenmerken is het grootste plezier dat de verzamelbox te bieden heeft, los van de uitstekende beeldkwaliteit. Maas blijkt een man van kernachtige, zich van het verhaal loszingende scènes: Tatjana Simics optreden in Flodder ('Buurman, wat doet u nu?'), de briljant gemonteerde speedboatachtervolging uit Amsterdamned en de over de daken galopperende Sinterklaas uit Sint. Die scène-geconcentreerde aanpak is óók een van de elementen die Maas' films altijd al zo on-Nederlands maakten, en hem plaatsten in een rijke traditie van Amerikaanse en Europese genremeesters als John Carpenter en Dario Argento. Mensen bij wie sfeer en autonome gruwelmomenten eerder tellen dan logica en een hecht doortimmerd plot.

Intussen is Maas vooral schatplichtig aan zichzelf. Neem de veelbesproken scène uit Prooi, waarin een leeuw huishoudt in een tram. De camera die op roofdierhoogte door het gangpad schiet, bloed dat op de ov-chipkaartpaal spat, mensen die bij een halte onthutst toekijken terwijl de slachtpartij aan hen voorbijraast; in feite is het een enthousiast ontsporende variatie op de scène uit Amsterdamned waarin een lijk langs het dak van een rondvaartboot butst. Dezelfde paniek en consternatie, maar dan met het gevaar ín het voertuig in plaats van erbuiten.

Speedbootstunt

De speedboot-achtervolging uit Amsterdamned (1988) werd gedeeltelijk opgenomen in de Utrechtse Oudegracht, omdat er in de Amsterdamse grachten geen direct aan het water liggende terrasjes waren. Het moment waarop de speedboten zo'n terras opvaren moest door de wegspringende stuntmannen in slow motion worden vertolkt, zodat de scène in de uiteindelijke film met een hogere, spectaculairdere snelheid kon worden afgespeeld.

Het zou mooi zijn geweest wanneer de verzamelbox wat zulke stijlkenmerken betreft duiding had verschaft, bijvoorbeeld door Maas audiocommentaren bij de films in te laten spreken. Maar al teveel eer wordt Maas door de uitgave niet gedaan. Het spectaculaire shot uit Amsterdamned waarin de moordenaar een pijl door zijn hoofd schiet ontbreekt - censuur? - en hetzelfde kan gezegd worden van interessant, diepgravend bonusmateriaal. Alleen al een toelichtend tekstboekje had voor wat meer sjeu gezorgd. Helaas laat distributeur Dutch Filmworks het uit zuinigheid afweten wat extra's betreft. Waarom hebben ze dan niet op zijn minst Dick Maas' audiocommentaar op de oude DVD van De lift overgenomen? Of de extra's die op de oude Blu-ray van Moordwijven stonden? De box - die het stelt zonder Maas' vroege kortfilms, zijn debuut Rigor mortis (1981) en zijn Engelstalige films Do Not Disturb (1999) en Down (2001) - is een nogal karige bedoening, en als kijker moet je voornamelijk zelf uitvogelen wat Maas tot Maas maakt.

Gelukkig zijn er de (oude) achtergronddocumentaires op de schijfjes van Amsterdamned en Sint. Die illustreren dat Maas precies weet wat hij wil. Stuntlieden, de mannen van de trucages en de special make-up, iedereen prijst hem om zijn vakkundigheid en visie. En dan is er nog de jonge Maas zelf, die naar aanleiding van Amsterdamned uitlegt hoe hij zijn uitzinnige scenario's schrijft: een 'leuk verhaaltje' bedenken met alle stunts van dien, zonder zich te bekommeren over eventuele praktische bezwaren. Dat zijn zorgen voor later. 'Achteraf bekijk ik zo'n film en dan denk ik: goh, dat we dat allemaal voor elkaar hebben gekregen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden