De kleine oorlog om popclips

De omroepen zijn zo slordig omgesprongen met oude tv-beelden dat ze betalen om zoek geraakte clips terug te krijgen. Wie de eigenaar van zo'n band is, blijft duister, blijkt uit een ruzie tussen muziekzender TMF en een verzamelaar....

GEORGE MCGREA, lang, kalend, wijde pijpen, is he-le-maal de jaren zeventig als hij op dat bruggetje achter de Amsterdamse Melkweg heupwiegend zijn grootste hit - en énige hit - Rock your baby kweelt. Was te zien bij The Music Factory, tijdens een nostalgisch weekend begin september. Met nog wat 'gouwe ouwen' van de Commodores, Tavares, Michael Jackson, Alice Cooper en een clip van het symfonische rockgezelschap Supertramp, dat bij TMF nog eens het zoetgevooisde Give a little bit mocht doen.

Logootje van TMF rechtsboven in beeld. Maar de toegift ('Wij bedanken de kijkers van AVRO's Toppop', slijmen de leden van Supertramp) is niet te zien.

En dat deugt niet, zegt Fenno Werkman, verzamelaar van oude clips te Voorburg. Hij claimt bijna een ton van TMF omdat die zender filmmateriaal heeft uitgezonden waarvan hij de rechten heeft. Clips van voor 1980 vooral, ooit door de omroepen gemaakt, voor Toppop bijvoorbeeld, filmpjes die zoekgeraakt zijn en door Werkman weer opgespoord bij andere collectioneurs, artiesten, platenmaatschappijen. De ex-fotograaf en muziekliefhebber heeft genoeg clips verzameld om 'twee tot drie jaar lang' continu te kunnen uitzenden.

Werkmans verzameling is een tikje bizar, weten ook de omroepverenigingen. Omdat hij veel heeft en snel een clip kan leveren als dat nodig is, maar vooral omdat nogal wat films strikt genomen niet van Werkman zijn, maar van de omroepen zelf. Dat ze hem niet van diefstal of heling beschuldigen, komt niet in de eerste plaats doordat die delicten verjaard zijn, maar vooral omdat de omroepen Werkman nodig hebben: de omroepen hebben decennialang een rommeltje gemaakt van hun archief, en zijn Werkman dankbaar voor het feit dat tenminste iemand nog een master heeft van zulke onverwoestbare hoogtepunten uit de popgeschiedenis als Lady Marmelade (Labelle) of Dynamite (Mud).

Tot begin jaren negentig werden omroeparchieven niet al te professioneel beheerd, zegt Eerde Hovinga, manager tv-archief bij het Nederlands Audiovisueel Archief (NAA), dat twee jaar geleden is opgericht. 'Er werden wel banden bewaard, maar altijd voor hergebruik. Daardoor raakte ook het overzicht weg. Uit oorspronkelijke opnames werden stukjes geknipt voor een nieuw programma, en dat telkens opnieuw. Ook is materiaal uitgeleend en nooit geretourneerd. Er is nogal veel gerommeld, en soms ook te kwader trouw.'

Niemand weet waar al het materiaal van de omroepen terecht is gekomen. Ten dele op zolders van overenthousiaste omroepmedewerkers, denkt Hovinga. 'Er zijn enkele tientallen private verzamelingen. En altijd heb je een paar mensen die het met de regels niet zo nauw nemen. Maar het meeste materiaal ligt bij ons. Wij hebben meer van Toppop dan Fenno Werkman. Je zou willen dat zijn masters bij ons lagen, omdat wij er beter voor kunnen zorgen. Wij zijn ook de eigenaar van de drager, dat eigendomsrecht is op het NAA overgegaan. Maar zolang de omroepen niet zeggen: dit moet stoppen, doen wij niks. Zij zouden het moeten regelen, maar zijn allemaal klant bij Werkman.'

Voor Werkman zelf liggen de dingen simpel. Hij heeft nu eenmaal filmbanden die niemand heeft. En kon daardoor in september een regeling treffen met de AVRO die erop neer komt dat zowel hij als de omroep AVRO-materiaal dat Werkman weer 'ontdekte' mag exploiteren. Simpel gezegd betekent dit dat Werkman andere omroepen het gebruikelijke tarief van circa tweehonderd gulden in rekening kan brengen als ze weer eens een gouwe ouwe nodig hebben. Daarnaast zegt hij afspraken te hebben met de Amerikaanse mediareus Viacom en eigenaar te zijn van de rechten van het failliete Britse bedrijfje CCTV.

De omroepverenigingen in Hilversum lijken een vreemd soort respect voor Werkman te hebben. Maar de jonge commerciële muziekzender TMF (eigendom van Wegener) heeft pas recent kennis met hem mogen maken. Vanaf de dag, zegt programma-directeur Frank Helmink, dat Werkman hem begon te beschuldigen van piraterij, een term die de verzamelaar inderdaad in de mond neemt. 'Ik denk erover om een aanklacht in te dienen bij justitie.'

Volgens Werkman heeft TMF begin september 26 clips uitgezonden waarvan hij de rechten heeft. Niet de auteursrechten trouwens - die liggen bij artiesten en platenmaatschappijen en worden afgerekend door Buma/Stemra. Werkman claimt rechten te hebben als eigenaar van de originele film, en rechten te hebben overgenomen van de oorspronkelijke producenten van clips (als Avro's Toppop). Uitgesloten is dat niet, zegt Helmink van TMF, maar dan moet Werkman nu eindelijk wel eens aantonen dat het zo is.

Volgens de verzamelaar zijn oorspronkelijke Toppop-banden via producenten van het Veronica-popprogramma Countdown terecht gekomen bij TMF. Het zal geen toeval zijn, zegt hij, dat Lex Harding zowel bij Veronica, TMF als dat productiebureau betrokken was. En huist TMF niet in het voormalige kantoor van Countdown? Nou dan.

Voor Helmink liggen de dingen simpel. Vrijwel alle clips die TMF uitzendt, krijgt de zender van platenmaatschappijen. Promotiemateriaal. In enkele gevallen komen oude clips inderdaad bij een van de Countdown-producenten vandaan, maar die stelt - zegt Helmink - zelf de rechten te hebben. 'En van Avro of Viacom krijg ik niet te horen dat ik hun clips aan het uitzenden ben. Werkman irriteert me. Het kost vooral veel tijd. Hij blijft maar iets beweren dat hij niet hard maakt. Als hij laat zien dat hij de rechten heeft, valt er best ergens over te praten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden