boekrecensie Galinka Ehrenfest en El Pintor

De kinderboeken van El Pintor betoveren nog altijd ★★★★☆

Knoeien, koken, glijden, vliegen, vissen: bij El Pintor thuis mocht alles. Een nieuwe biografie eert het bijzondere echtpaar dat in de jaren veertig schuilging achter dit pseudoniem. 

Uit: Kom binnen bij El Pintor. Beeld El Pintor

Linda Horn: Galinka Ehrenfest en El Pintor – ‘Vraag Einstein of hij mijn viool meeneemt’. Uitgeverij de Buitenkant; 192 pagina’s; € 35,-.

In de Tweede Wereldoorlog werkte de jonge Godfried Bomans, die net naam had gemaakt met Erik of het klein insectenboek (1941), als inleider mee aan een kleine en prachtig geïllustreerde uitgave, El Pintor’s toverboek van 1001 nacht. Wie was die geheimzinnige El Pintor? ‘Een tovenaar uit de laatste tijd, een moderne kabouter’, aldus Bomans, ‘hij ziet er net zo uit als een heleboel andere mensen, en hij woont, zonder puntmuts, en zonder baard, in een gewoon huis op de Keizersgracht. Maar pas op! ’s Avonds laat, als het donker wordt, neemt hij schaar en lijmpot ter hand en maakt toverboeken voor kinderen, het één nog mooier dan het ander.’

Tussen 1941 en 1944 verschenen er zeventien kinderboeken en ook spellen van El Pintor, het pseudoniem waarachter een bijzonder echtpaar schuilging: de expressieve kindervriendin en door Bauhaus geïnspireerde kunstenaar Galinka Ehrenfest (1910-1979) en de stillere Jacob Kloot (1916-1943), die elkaar op de Kunstschool hadden leren kennen. Hij was het zakelijk brein met zijn handelsonderneming Corunda (aan de Amsterdamse Keizersgracht 153), zij de artiest, en omdat ze succes hadden en kunstzinnige vrienden, wilden velen van hen (onder wie Bomans en Jef Last) meewerken aan die fraaie boekjes, die in grote oplagen konden verschijnen – van 10 duizend in Nederland tot 60 duizend in Duitsland aan toe.

Linda Horn: Galinka Ehrenfest en El Pintor.

Een deel van de opbrengst ging naar de onderduikers met wie het echtpaar (zij half-Joods, hij Joods) in direct contact stond. Geld verdienen aan de Duitsers om daarmee het verzet tegen de Duitse bezetters te steunen: het is een bijna tevreden stemmende gedachte, vooral als je nu die onschuldige en licht-anarchistische plaatjes bekijkt van Kobus Knabbel (het konijn van El Pintor), de uitklapbare schouwburg, de mooie wilde dieren in het dierenparadijs, of van het huis van El Pintor ‘waar je mag: klimmen, springen, zwemmen, snoepen, schilderen, schaatsen, knoeien, koken, glijden, vliegen, vissen, varen’, en waar geen papier aanwezig is, wat ook helemaal niet hoeft, want je mag er op de lege witte muren schilderen.

Het feestelijke bladeren in het kleurrijke Galinka Ehrenfest en El Pintor  van Linda Horn, dat een expositie in het Verzetsmuseum begeleidt,  heeft ook een keerzijde. Kloot werd in 1943 verraden, en pas na de bevrijding zou Ehrenfest horen dat hij in vernietigingskamp Sobibor was vermoord. In 1946 zou ze nog één uitgave van El Pintor verzorgen, maar daarmee kwam een einde aan de activiteiten van de zogenaamde Spaanse schilder.

Dat betekent niet het einde van het verhaal, want de veelzijdige Ehrenfest – die viool speelde op een instrument dat Albert Einstein voor haar had gekocht, een goede vriend van haar vader, die natuurkundige was – hertrouwde in 1948, bouwde in 1959 haar eigen huis in het Limburgse Gronsveld en baarde daar opzien als Contra Mina (niet te verwarren met Dolle Mina) met haar hoogst onorthodoxe ‘Ooievaarsplan’ om de positie van de verzorgers van jonge kinderen (doorgaans de moeders) te verbeteren. 

Het zoveelste bewijs dat Galinka over een oorspronkelijke geest beschikte. Maar het is wel jammer dat haar grote tekengave beperkt bleef tot die paar jaren dat El Pintor voor licht en dromen in de benardheid heeft gezorgd.

Kom binnen in het huis van El Pintor (cover) 1943 Beeld El Pintor
Kom binnen in het huis van El Pintor 1943 Beeld El Pintor
El Pintors dierenparadijs 1946. Beeld El Pintor
El Pintors dierenparadijs 1946. Beeld El Pintor
Kobus Knabbel: Der Sportheld 1943 . Beeld Stephan van der LInden

De wondere wereld van El Pintor, expositie in het Verzetsmuseum Amsterdam, tot en met 22 september

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden