De kimono wordt te vaak niet goed begrepen

Voorlopers: betekenis verandert naarmate kledingstuk wereld overgaat

Elk stijlicoon heeft zijn archetypische voorlopers. Die van actrice Kiko Mizuhara komen uit Japan en zijn vaak misverstaan.

Foto Studio V

Dingen om te dragen, betekent 'kimono' in het Japans, maar de betekenis van is nogal eens veranderd naarmate het kledingstuk de wereld over ging. In Japan kan men aan de stof en print van de kimono en de manier waarop de obi (de ceintuur) is geknoopt zien of de vrouw die het draagt een koopmansvrouw is of een militair, een geisha of een prinses, staat in het boek Kimono. A Modern History van Terry Satsuki Milhaupt (2014). Dat, zoals wel meer dingen uit Tokio en omstreken, is nogal lost in translation geraakt toen de kimono naar het Westen reisde.

Hoe het mis kan gaan, is te zien in een schilderij van James Tissot. In 1864, toen Japan net toegankelijk was voor het buitenland, schilderde de Amerikaan een lelieblanke, bijna naakte vrouw, verveeld staand in haar badruimte, een beetje op z'n Alma Tadema's, met losjes om haar lijf een opengeslagen kimono. Een hoogtepunt van erotisch exotisme, gebaseerd op opvattingen dat de kimono bij geisha's hoorde, bij seks en erotiek, en het zal het wel een soort badjas zijn.

Mísvattingen, te beginnen met het feit dat een geisha geen courtisane is en dus niks met seks te maken heeft. Waren er destijds Japanse reizigers geweest, hadden ze opgemerkt dat dit type kimono hoort bij de officiële dracht van militaire vrouwen. Een beetje alsof ze in Japan een westerse bikini naar de tempel zouden dragen. Wat, in iets minder overdreven mate, trouwens ook gebeurde. Want net toen wij hier in de ban van de Japanse esthetiek kwamen, raakte de Japanners voor het eerst geïnteresseerd in westerse kleding, die ze zonder kennis van de spelregels kopieerden.

Oscar Wilde, altijd fijn om te citeren, schreef in 1889: 'In feite is heel Japan een pure illusie. Zo'n land is er niet, zulke mensen zijn er niet. Japanse mensen zijn eenvoudigweg een stijluitvinding.' Japonisme was mega.

Detail uit: La Japonaise van Claude Monet, 1876 Foto Museum of Fine Arts Boston
Detail uit: La Japonaise au bain van James Tissot, 1864 Foto Musée des Beaux-Arts Dijon

Hoewel de kimono inmiddels geworteld is in de westerse smaak, zou een schilder met zulke culturele toe-eigening nu niet meer wegkomen. Twee jaar geleden nog werd er geprotesteerd in het Museum of Fine Arts in Boston omdat ze daar bezoekers hadden uitgenodigd te poseren bij Monets La Japonaise (1876) in kimono. Dat kon echt niet, vonden jonge activisten. Oudere tegenactivisten, veel Japanse dames in kimono, wezen op de interesse voor Japanse cultuur die het museum oproept. Het museum gaf toe dat het meer historische context had moeten geven.

Toch blijkt de kimono flexibel. Hij doet zijn vrijblijvende naam eer aan in de versies die je er in Japan vandaag van ziet. Zie Kiko Mizuhara. Het 26-jarige model, modeontwerpster, actrice (Norwegian Wood, 2010) en superster in Japan droeg afgelopen jaar bij een evenement in Tokio een korte versie met klassieke kraanvogeldecoraties, maar daar was dan ook alles traditioneels mee gezegd. De obi was vervangen voor een zwarte leren riem, de kimono hing los alsof James Tissot 'm zelf om haar lijf gedrapeerd had en daaronder werd een ijzeren bh zichtbaar waar we spontaan Madonnaliedjes van gaan zingen.

Detail uit: Meditation or The Japanese Dress van Alfred Stevens, 1872 Foto Museum of Fine Arts Boston

Afgelopen mei was het Met Gala, hét Amerikaanse modefeest van het jaar, gewijd aan het Japanse label Comme des Garçons, en van alle sterren op de rode loper waren Kiko Mizuhara en actrice Rila Fukushima de enige twee Japanse genodigden (en dan heeft Mizuhara nog Amerikaanse en Koreaanse wortels ook). Mizuhara maakte kleding voor Rihanna en Beyoncé, en toch zullen weinigen haar naam kennen.

Betekenissen en ladingen veranderen: tegenwoordig trekken juist de Franse impressionisten, die zich in volle passie op de Japanse esthetiek stortten, de meeste Japanse toeristen en kunstverzamelaars. In 1890 schreef Alice Mabel Bacon, een Amerikaanse die in Tokio woonde, dit: 'Feit is dat geen van beide beschavingen vooralsnog tot enig begrip van de anders esthetische kant is gekomen, en dat het gevoel voor schoonheid van de één een gesloten boek is voor de ander.' Of er veel is veranderd aan de geldigheid van deze constatering is het overdenken waard.

Meer weten en zien over dit kostuumdetail? Zie volkskrant.nl/kijkverder en modemuze.nl

Kiko Mizuhara
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.