Analyse Oog voor detail

De kijker als stoorzender

Frédéric Bazille: De familiereünie; 1867, olieverf op doek, 152 x 230 cm; Musée D’Orsay Parijs

Van dichtbij zie je het beter. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: strengen katoen.

Wat is de overeenkomst tussen Rembrandts Staalmeesters en Frédéric Bazilles dromerig-impressionistische Familiereünie? Als u een ongemakkelijk gevoel krijgt bij het kijken, zit u goed. De verschillen zijn natuurlijk groter dan de overeenkomsten – Rembrandt met zijn overlieden van het lakengilde, hooggehoed en breedgekraagd, Bazille met dandyeske mannen en vrouwen in heerlijke polkadotpatronen, kant en hoedjes onder een door de bladeren sluimerend middagzonnetje. En toch, loop naar de Staalmeesters in het Rijksmuseum en je krijgt het gevoel dat je een belangrijke bespreking verstoort. Oeps, sorry, praat vooral door heren! In Musée D’Orsay is het niet veel anders, bijna alle familieleden van Frédéric Bazille inclusief hijzelf kijken je aan alsof je net komt aanwaaien – en geen bekende bent. Oh, hallo, wat wilt u? Er zit een onverschilligheid in de blikken die doet denken aan de blikken van modellenmeisjes nu: ze kijken je recht aan maar voelen niks. In beide groepsportretten is de kijker de stoorzender; ze zaten niet op u te wachten, nee, ze waren ergens mee bezig en dat moest dus stoppen. Door u.

Maar er zijn warmere details. Ik kan dwalen langs de stoffen, met name de twee gelijke doorzichtige stippenjurken. Het licht is vriendelijk, en midden op tafel ligt iets wat vrouwen in een familie verbindt: strengen katoen. Een mooie symboliek in familieschilderijen. Misschien zijn ze bedoeld om te breien, ik denk om te borduren. Er is verder geen aanwijzing wie ermee aan de slag gaat, geen borduurdoek of breipennen in de handen van de dames. De reden dat het er ligt toont zichzelf: behalve dat het de gezamenlijke tijdsbesteding van de vrouwen suggereert, zijn het ook gewoon heerlijke, uitgesproken kleuren. Je oog trekt zo van deze strengen naar de bloemen op de grond, in dezelfde kleuren.

Bij mijn dochter in de kamer hangt een landschap met een even lichtblauwe achtergrond als de lucht hier; erop geborduurd staan talloze schaatsertjes; vrolijke, verliefde stelletjes, kindjes die op hun billen vallen, blaffende hondjes en een fanfareband in een prieel. Mijn oma maakte het, het hing vroeger in mijn kamer boven het roze bed. Oma leerde mij breien, ze zette altijd mijn pennen op; later deed mijn moeder dat. De klerenkast van mijn dochter ligt vol met truitjes en pakjes, vele al lang te klein, die bewaard gaan worden. Ik heb zelf bollen in huis gehaald voor een zomertruitje; het soort project waar ik pas tijd voor neem als ik echt mijn hoofd leeg moet breien. Mijn moeder is net ziek geworden; het eerste wat ze vroeg was een breiwerkje. Dochter heeft haar knuffel en een bol wol al meegegeven, zoals mijn oma ook mijn poppenkleren breide. Breien en borduren is het soort cadeau geven dat je meteen aan de ander verbindt. Dat maakt dit detail in een schijnbaar ongelukkige familie in Montpellier toch ontroerend.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory

Op 29 juni geeft Wieteke van Zeil een workshop over De kunst van opmerkzaamheid in het Catharijneconvent in Utrecht. Volkskrant-abonnees kunnen hierbij aanwezig zijn. Voor meer informatie ga naar Volkskrant Inclusief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden