De kerk van barmhartigheid

Paus Franciscus maakt de roem die hem vooruitsnelde nog niet waar.

Paus Franciscus.Beeld epa

Vanaf het moment dat de Argentijn Jorge Mario Bergoglio als hoofd van de rooms-katholieke kerk de naam aannam van de apostel der armen, waren de verwachtingen hooggespannen. Hier stond een man die de kerk zou terugvoeren tot haar kerntaak: onrecht uitbannen en onvoorwaardelijke steun aan nooddruftigen en misdeelden. Een man die met zijn sobere leefwijze - een eenvoudig appartementje in plaats van een paleis, eenvoudige stappers in plaats van dure Prada's - het goede voorbeeld gaf. Dat, en zijn benaderbaarheid en vriendelijke uitstraling maakten hem al snel populairder dan paus Johannes Paulus II die hem in 2001 'kardinaal creëerde'.

Een jaar is Franciscus nu paus. Tijd voor een eerste bundeling van zijn geschriften en uitspraken. Het levert een onthutsend dun boekje op dat, ondanks de loftrompetterende inleiding van Giuliano Vigini (een Italiaanse recensent van religieuze publicaties), ook inhoudelijk teleurstelt.

Johannes Paulus II die - over barmhartigheid gesproken! - in 1983 de Nicaraguaanse bevrijdingstheoloog Ernesto Cardenal kapittelde vanwege diens politieke activiteiten, manifesteerde zich onder zijn eigen naam Karol Wojtyla tenminste nog als mystiek dichter met de bundel Romeins Triptiek. Daarin ontpopt de vermeende zekerweter zich als een adept van de 16de-eeuwse aartstwijfelaar Montaigne, door diens kernvraag 'Wat weet ik?' als uitgangspunt te kiezen. En Johannes Paulus' opvolger, Benedictus XVI, was een strenge studeerkamergeleerde, die het aan de stok kreeg met vooruitstrevende katholieke theologen.

Tweedeling: wij en zij
Tegen die achtergrond steken de teksten van Franciscus bleekjes af. Franciscus deelt de wereld overzichtelijk op tussen wij (de rijken) en zij (de minderbedeelden), waarbij de eersten zich het lot van de laatsten moeten aantrekken. Daarnaast keert hij zich tegen oorlog en geweld en 'de ziekte van de carrièrejacht'. Ingewijden herkennen hier de 'zaligsprekingen' uit Jezus' Bergrede. Maar aan een beargumenteerde waardering dan wel afwijzing van de vooral in Latijns-Amerika ontwikkelde bevrijdingstheologie brandt deze paus de vingers niet.

Het feit dat deze, door het Vaticaan geautoriseerde bundeling goeddeels bestaat uit gelegenheidstoespraken neemt de indruk niet weg dat Franciscus vooralsnog meer een man van het goede voorbeeld dan van de intellectuele diepgang is. Het zal hem in de ogen van welwillende gelovigen er alleen maar sympathieker op maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden