Review

De Keersmaeker maakt van haar choreografie een wervelende expositie

De hele ruimte een dansvloer, dansers die tussen het publiek de draaikolk van de tijd verbeelden. Bij Anne Teresa De Keersmaeker vliegen de zweetdruppels in het rond en zit je ín haar werk. Je voelt het draaien en wervelen van de muziek en de dans, het inkrimpen en uitdijen van de compositie en de choreografie.

Beeld Anne van Aerschot

Deze recensie is een mission impossible. Hoe kun je als journalist recht doen aan een werk dat zich gedurende negen weken ontvouwt en waarvan je nu alleen een snipper hebt gezien? Niet dus. Anderzijds: geen enkele bezoeker zal de 'gedanste tentoonstelling' Work/Travail/Arbeid van de Vlaamse choreograaf Anne Teresa De Keersmaeker in haar geheel ervaren.

Expositie

Work/Travail/Arbeid is gemaakt voor het Centrum voor Hedendaagse Kunst WIELS in Brussel. Het is niet de eerste keer dat De Keersmaeker de museale ruimte kiest als dansvloer; Violin Phase stond in het MoMA in New York (2011) en Fase in The Tanks, de performance- en installatieruimte van Tate Modern (2012). Nieuw is wel dat ze haar choreografie dit keer vormgeeft als een expositie: haar dansers komen niet even een uurtje optreden, maar zijn net als schilderijen voor langere tijd en tijdens alle openingsuren van het museum bezig.

Bovendien: ze dansen weliswaar een bestaand stuk, Vortex Temporum ('draaikolk van tijden'), maar niet als afgerond geheel van 55 minuten en gezet in een loop. Het stuk is ontrafeld en uitgerekt tot een cyclus van liefst 9 uur - waarbij die 9 een belangrijk, structurerend getal is voor de choreograaf. Dat maakt het project overweldigend à la De Keersmaeker, die een voorliefde heeft voor complexe mathematische structuren en geometrische patronen. Alle 'lagen' - zeven dansers, zes musici - worden opnieuw, in allerlei variaties, gecombineerd. Aangezien het museum maar 7 uur open is, schuift het eind van de cyclus door naar de volgende dag, waardoor elke dag anders is. En dan schijnen ze binnen de cyclus soms ook nog dingen te veranderen. Het werk gaat dus maar door. Een fascinerend en briljant idee, zeker als je bedenkt dat de oorspronkelijke choreografie, net als de daarvoor gebruikte muziek van Gérard Grisey, draait om de spiraal, ook een aanhoudende beweging.

Tendens: dansen in het museum

Waarom duiken choreografen en dansers met hun vluchtige kunts geregeld op in musea?
Het Scapino Ballet Rotterdam en La La La Human Steps stonden onlangs live in Boijmans Van Beuningen, eerder liet Krisztina de Châtel zich in het Van Gogh inspireren door Egon Schiele en Pablo Picasso. Boris Charmatz, Xavier Leroy, Sasha Waltz en Anne Teresa De Keersmaeker maken complete 'museum-shows'. Er zijn zelfs choreografen die zich alleen nog maar in het museum vertonen, zoals Tino Sehgal, nu in het Stedelijk. Live art kent een lange traditie. Belangrijk waren de jaren zestig en zeventig, met postmoderne choreografen uit de Judson Church-generatie (Trisha Brown, Yvonne Rainer) en performance-kunstenaars als Marina Abramovic & Ulay, Laurie Anderson en Gilbert & George. Waarom dans - vluchtig, tijdelijk - nu weer zo populair is in het museum? Misschien is het een statement tegen de kunstmarkt, waar recordbedragen worden neergeteld voor objecten. Of het tekent een behoefte vanuit de danswereld aan een context waar conceptueel denken makkelijker wordt omarmd.

Bierbrouwerij

De derde verdieping van WIELS, een voormalige bierbrouwerij, is helemaal leeggemaakt voor de levende kunst van De Keersmaekers dansensemble Rosas en het Belgische muziekensemble Ictus. Witte muren met hoge ramen die het daglicht binnenlaten, een grijs geschilderde houten vloer (speciaal gelegd, het beton was te hard voor de dansers), enkele pilaren: het is heel wat anders dan de van de buitenwereld afgesloten black box van het theater, waar je als publiek frontaal voor een podium zit en niet mag rondlopen. Hier loopt iedereen rond, ook de dansers (witte kleren, gekleurde sneakers) en de musici. Hoewel opvalt dat veel toeschouwers geneigd zijn stil te staan, dicht bij de muur. Lekker veilig, en zo toch weer afstand creërend tot de performers.

Toch is er geen ontkomen aan: Work/Travail/Arbeid laat je de dans en muziek fysiek beleven, veel fysieker dan in het theater. Net als in Vortex Temporum wordt er veelvuldig om de eigen as gedraaid (ook de vleugel zwiept rond) en in cirkels gerend. Maar nu, terwijl strijkers raspen, blazers fluisteren en de piano hamert, voel je de wind van passerende lichamen en kijk je een danser in de ogen.

Zweetdruppels

Er zijn wel meer locatieprojecten waarbij de zweetdruppels je om de oren vliegen, maar wat de intimiteit hier zeldzaam en sensationeel maakt, is het gevoel in de nucleus van het werk te zitten. Je voelt het draaien en wervelen van de muziek en de dans, het inkrimpen en uitdijen van de compositie en de choreografie. Het totaaloverzicht van de theaterenscenering en de complexiteit van dat beeld, mis je. Maar je krijgt er intensiteit voor terug. En dat is een mooi resultaat. Voor nu.

Work/Travail/ Arbeid, door Anne Teresa De Keersmaeker met Rosas en ensemble Ictus. Gezien: 18/3, WIELS, Brussel. Aldaar t/m 17/5. Ingekorte versies staan in 2016 in Centre Pompidou (Parijs) en Tate Modern (Londen). Catalogus: 50 euro (deel 1 nu, deel 2 in september 2015).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden