De kamelen rukken op in Rotterdam

De term cinemakameel is al gevallen op het filmfestival in Rotterdam. De dieren duiken overal op. Ook in documentaires waar de makers zich niet heel precies aan de werkelijkheid houden....

The Story of. . . is niet de enige documentaire met kamelen tijdens het International Filmfestival Rotterdam. In Ässhäk, Geschichte aus der Sahara, is een rol weggelegd voor de Toeareg Nuhi, die per kameel op zoek is naar een andere kameel die is weggelopen. In de Filmkrant wordt al gesproken over de cinemakameel als karakter in films.

Ulrike Kochs Ässhäk is de opvolger van haar succesvolle documentaire Die Salzmänner von Tibet. The Story of. . . is een afstudeerproject van Byambasuren Davaa (zelf van Mongoolse afkomst) en Luigi Falorni. Opmerkelijk is dat beide films worden gepresenteerd als documentaire, maar allebei elementen van fictie bevatten.

Zeker The Story of. . . had een grote rol kunnen spelen in het debat dat een paar maanden geleden in Nederland werd gevoerd: in hoeverre mag de documentairemaker de werkelijkheid een handje helpen om de waarheid te tonen. Davaa en Falorni hebben dat gedaan, en ze doen er niet moeilijk over.

'Het script hebben we in München al geschreven', zegt Davaa. 'We hebben er een familie bijgezocht om het verhaal te kunnen vertellen.' Dat verhaal is wonderbaarlijk. Als er iets mis gaat bij een geboorte van een kameel, kan in geval van nood een beroep gedaan worden op een violist, die net zo lang speelt tot moeder en kind weer verzoend zijn.

'Dit bijzondere ritueel wilde ik dolgraag laten zien', zegt Davaa. 'Zeker omdat de cultuur van de nomaden snel verandert.' En die ontwikkeling toont de film. Een van de zoons van de familie zeurt zijn ouders de oren van hun hoofd om een televisie. In de laatste beelden wordt een satellietschotel naast de tent neergezet. De boodschap is duidelijk: de westerse cultuur rukt op.

In werkelijkheid echter had de familie al een televisie, antwoordden Davaa en Falorni op vragen van bezoekers na de vertoning van hun film in Rotterdam. Toch, zeggen ze, hebben ze niet gemanipuleerd. 'We hebben drama nodig om het verhaal te kunnen vertellen. Het is een poëtische film. Ook bij een documentaire is illusie het grootste geschenk. Voor pure informatie is er de televisie.'

Ässhäk, over de Toearegs en hun manier van leven, kent een minder dramatische structuur. Rode draad is de zoektocht naar een kameel, aan de hand waarvan Koch aspecten toont van het nomadenleven. Haar film krijgt een prachtige cadans door de nauwgezette bestudering van kleine handelingen als zich opmaken en het bakken van brood.

'Of je het als film of als documentaire moet zien, maakt me eigenlijk niets uit', zegt Koch. 'Inderdaad, Nuhi en zijn kameel zijn acteurs. Een man die zoekt is een prachtige beeldspraak voor de zoekende mens. Je hebt altijd een vorm nodig voor je verhaal. Toearegs zijn uitstekende dromers en droomuitleggers. Maar hoe moet ik dat laten zien? Vandaar een droomscène van Nuhi. Voor Toearegs zijn dromen even belangrijk als de werkelijkheid. Mijn filmtaal maakt dat duidelijk.'

Ässhäk, Geschichte aus der Sahara, 31-1, 23.00 uur Cinerama 2. Beide films worden in Nederland uitgebracht.

Zie ook www.cinema.nl/iffr

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden