De joyeuze elfjes van Gerard van Wezel

Alles is vergankelijk, dus leve het uiterlijk vertoon.
De collectie van Gerard van Wezel is een eerbetoon aan het einde van twee eeuwen: de 19de en de 20ste.

Tsarina Alexandra 1918 van Erwin Olaf uit 2000 Beeld Flatland Gallery

Eerst zijn biografie. Die is illustratief. Als jongen had Gerard van Wezel een doos met stenen die hij op zaterdagavond, wanneer zijn moeder tv keek, ordende. Later, als tiener, neusde hij graag in grafiekwinkeltjes en nam hij kennis van de art nouveau.

Het werd zijn passie. Van Wezel stortte zich op het verzamelen: schilderijen, tekeningen, boekomslagen, stukken die hij onder zou brengen in zijn 19de-eeuwse herenhuis - een stel Jan Toorops belandde op het toilet. In kleine kring geniet deze verzameling al jaren aanzien. Op dit moment wordt zij integraal getoond in het Singer Museum in Laren.

Nu is met privéverzamelingen iets curieus aan de hand. Zij zijn vaak minder privé dan je zou verwachten. Bezoekt u dezer dagen bijvoorbeeld Bad Thoughts: Collectie Martijn en Jeanette Sanders in het Stedelijk Museum, dan ziet u een collectie die maar mondjesmaat verschilt van die het Stedelijk Museum zelf in die tijd bijeenbracht. Of wat je in de Tate Modern in Londen kunt aantreffen. Of in het Whitney Museum in New York. Een Kiefer, een rijtje Gordon Matta-Clark's, Gilbert & George, de ijzeren canon, kortom, plus wat lokale helden; hoogwaardig, maar ook een tikkeltje voorspelbaar.

Fin de siècle
De collectie van Gerard van Wezel is anders. Uit zijn verzameling kun je geen historisch overzicht bouwen. Omdat Van Wezel niet de poen had voor een Gilbert & George en eigenlijk ook niet voor een Daniel Richter, hoewel hij die desgevraagd best had willen hebben, maar vooral door Van Wezels smaak. Die is nogal streng afgebakend.

Van Wezel verzamelt voornamelijk symbolisme, al is die term te zeer gebonden aan een specifiek tijdvak (laatste decennia 19de eeuw) en plaats (Frankrijk).

Beter is: hij verzamelt fin-de-siècle-kunst: Toorop, Derkinderen, Khnopff; Erwin Olaf, Danielle Kwaaitaal, Micha Klein. Natuurlijk zit er ook wel eens een werk tussen van buiten die periode, maar het zwaartepunt ligt bij kunst van rond 1900 en 2000.

Die combinatie is niet toevallig. Er bestaan dwingende parallellen tussen de jaren negentig van de 20ste eeuw in Amsterdam - het brandpunt van de contemporaine tak van Van Wezels collectie - en bijvoorbeeld de jaren negentig van de 19de eeuw in het toen nog verre van slaperige Den Haag - het centrum van de oude tak.

Beide tijdvakken kenden economische voorspoed, beide hadden een relatief kosmopolitisch karakter, vormden zo niet het hart, dan wel een bloeiende satelliet voor een belangwekkende, progressieve en democratische cultuurvorm, respectievelijk de house-scene en de art-nouveaubeweging.

Cultuurvormen met hun eigen smaakmakers en een bovenmatige aandacht voor uiterlijk vertoon, mode, lichamelijkheid, erotiek, seks etcetera. De pessimist noemt dit: decadent. Je kunt ook zeggen: joyeus.

Glazuur van de tanden
De kunst uit die decennia kent een vergelijkbaar karakter. Die is escapistisch, ornamentiek, macaber, extatisch. Zij heeft vaak een fantastisch karakter. Er komen elfjes op voor. De kleuren doen je soms het glazuur van de tanden springen. Ik brand m'n vingers niet aan uitspraken over tijdperken im großen und ganzen, maar door de bank genomen: ik hou van zulke kunst.

Wat prikkelt, is het geëxalteerde karakter. Dat we allemaal een lichaam hebben en dat dit lichaam ontmoedigend beperkt en eindig is. En dat kunst op bescheiden wijze probeert om die beperkingen te sublimeren. In dromen, in etherische visioenen, in het spirituele en erotische. God, how sex implores you, to let yourself lose yourself zongen The Smiths al. En dat is een kant van het verhaal. Wat ook speelt, is dat schoonheid en verval onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Op de tentoonstelling in Laren komt dat gevoel mooi tot uiting. Zij toont meer dan 250 stukken, schilderijen, tekeningen, foto's, een videoclip, en onder die stukken bevinden zich geijkte namen, maar ook een heleboel kunstenaars (Gockinga, Stamkart, Volkmann) en zelfs een complete stroming (bezielde abstractie) die u wellicht niet kende, maar die het kennen evenzogoed wel waard zijn.

Het is een revelatie en dat woord is niet overdreven. Achter de officiële paden van de kunstgeschiedenis, zo blijkt, gaat een kleurige wilde tuin schuil.

De vegetatie mag er zijn. De geestvrouwen van Frans Stamkart, de groteske koppen van Hessel Miedema, dat hyperfijn getekende, maar onbehaaglijk uitgestorven kamertje van Marga van Berkum: je kijkt er graag naar, er schuilt een sterk verlangen in. Naar een paradijselijker wereld. Een bovenzinnelijke. Eentje waarin nogal wat geesten, demonen en duivelse vrouwen voorkomen. Dat is dan weer die combinatie van schoonheid en verval.

Erwin Olaf
Laat het maar aan Erwin Olaf over om hier de show te stelen. Hij behoort tot Van Wezels favorieten en hangt er dus meerdere keren, steeds met werk uit zijn series voor Grief.

Zo is Tsarina Alexandra 1918 (2000) zien, iets om nooit te vergeten. Het is je reinste horror. Een bloedmooie, maar lijkbleke vrouw kijkt je aan en dat is helemaal niet raar, zij het dat oog, vinger en borst met kogels zijn doorzeefd, bloed lopend uit de wonden als mieren op patrouille. Een prachtig macabere verschijning, deze tsarina. Dat jongetje met zijn stenen zou achter de bank kruipen.

Krijt op papier

Wie ook niet ongenoemd mag blijven is Paul Klemann. Sinds 1993 werkt hij de notities die hij 's nachts maakt uit in werken met krijt op papier: droomtekeningen. In Singer Laren zijn er zes te zien. Een toont een reusachtige leeuw die zit op de schouders van een tekenend ventje; of van een reiger die als een hoepel door een berg rode monsters rolt. Fijn om naar te kijken en geweldig gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden