De Jong en Opbrouck brengen met We Free Kings een hommage aan jazz

Wilfried de Jong wilde niet dansen, maar zijn theatervoorstelling met Wim Opbrouck draait nu eenmaal om durf. De acteurs brengen met We Free Kings een hommage aan jazz op de planken.

Beeld Annette Embrechts

Het begon met een belofte op de Mont Ventoux in Zuid-Frankrijk. In de zomer van 2014 waren beide acteurs daar gelegerd voor opnames van de filmbewerking van Ventoux, de roman van Bert Wagendorp. 'We zaten iedere ochtend om 5 uur in ons fietspakje in de schmink', zegt Wilfried de Jong (59), Rotterdams theater- en televisiemaker met een groot sporthart. 'Dan lieten we onze favoriete muziek uit onze boxjes knallen', vult de Vlaamse Wim Opbrouck (49), acteur bij NTGent, aan. De Jong: 'Bleken we allebei van jazz te houden. Miles Davis natuurlijk, Charles Mingus, Sun Ra, Archie Shepp, en hedendaagse saxofonisten zoals Branford Marsalis en James Brandon Lewis.'

Vóór Ventoux kenden ze elkaar van naam en werk. Maar op die berg, tijdens het afzien op de pedalen, beloofden ze samen een voorstelling te maken, over hun liefde voor jazz en de vrijheid waarvoor die symbool staat.

Inmiddels staan ze al een paar weken op de planken in We Free Kings, gemaakt bij NTGent, het gezelschap waar Opbrouck tien jaar speelt en vijf jaar leiding gaf. De voorstelling is nog een paar keer te zien en gaat volgend seizoen op tournee.

In deze associatieve voorstelling spelen ze een mijmerend konings-duo dat zijn macht aflegt; verbroederend, muzikaal, beschouwend, berustend. De jazznummers op band gidsen hen van scène naar scène.

De titel ontlenen ze aan een jazzalbum van de blinde multi-instrumentalist Roland Kirk; de track zelf gebruiken ze niet. 'We Free Kings slaat op de witte koningen die we spelen. We hebben genoeg van onze soevereine status en verlangen naar een ander bestaan met nieuwe spelregels. Zoals in de free jazz alles kon en alles mocht.'

Hoe muzikaal ook, een voorstelling maken over vrijheid wordt tegenwoordig al snel politiek. Opbrouck: 'We gaan niet vertellen wat vrijheid voor ons betekent. Dan raak je verstrikt in grote woorden of wordt het juist banaal. Je ontdekt vooral wat vrijheid is als je die niet meer hebt. Ik bemerk overal steeds meer regeltjes en dranghekken. Schijnveiligheid.'

De Jong: 'Wij vatten het in een parabel van twee oude monarchen, die een lange tocht achter de rug hebben en filosoferen over doelloos ronddraaiende slakken, brutale geiten en snuffelende herten.'

Op een jankende sax uit het langgerekte Nuba 1 van Andrew Cyrille, Jeanne Lee en Jimmy Lyons sleept De Jong bij aanvang het volle lichaam van Opbrouck het toneel op, 'de jazz binnen', zoals ze zelf zeggen. Later mimen ze met razendsnelle handbewegingen de improvisaties na uit de Tryptich, een deel van The Freedom Now Suite van meesterdrummer Max Roach, een gekmakende opeenvolging van drumroffels en stemritmes. 'We willen de complexiteit verbeelden, zodat je de vrijheid die eronder zit voelt.'

Minstens zo veel als over jazz gaat We Free Kings over durf en het afleggen van conventies. De acteurs eindigen hun vijf kwartier met een dansje van liefst twaalf minuten, een pas de deux met dranghekken als symbool voor het opheffen van grenzen.

'Het kleine verlangen om te dansen heb ik doorgeduwd', glimlacht Opbrouck. Als acteur beleefde hij voor het eerst de sensatie van de podiumdans tijdens En avant, marche! (2015) van Alain Platel. Als stervend fanfare-lid werd hij daar gelift door een danser. 'Dat is een ongelooflijk gevoel. En het kan, ook met een lichaam van drie cijfers.' Opbrouck wilde dus dansen. Maar De Jong had aanvankelijk niets met dans: 'Ik durf nog niet eens in een discotheek te bewegen. Eerlijk, ik werd er op de eerste repetitiedag wanhopig van. Zoals altijd belandde ik weer in iets dat ik niet kon. Maar ik weet nu dat dans een taal is die je kunt leren.'

Af en toe citeren ze poëzie van Remco Campert en Alice Nahon en dialoogjes van De Jong zoals 'Van wie is ons vlees? Zolang het aan mijn botten hangt is het van mij.' Halverwege spreekt de ene koning over het achterlaten van zijn rijk omdat hij te veel vrijheid nam en zijn woorden van dal tot dal echoden (lees: sociale media). 'Mijn land werd een staat', zegt hij, kapot gereguleerd. Vandaar die dranghekken.

Opbrouck: 'Dranghekken proberen mensen tegen te houden, maar vormen ook een uitnodiging eroverheen te klimmen. Zoals bij een hek met bordje 'verboden toegang'. In We Free Kings hangen de heren over het gegalvaniseerd staal, om er tenslotte synchroon een pirouette mee te draaien. 'Als je ze vrij laat cirkelen, kunnen deze barrierès vederlicht zijn.'

We Free Kings door NTGent. 29/4, Verkadefabriek, Den Bosch. T/m 8/5 in Vlaanderen; volgend seizoen tour door België en Nederland.

Opbrouck en De Jong

Tv- en theatermaker Wilfried de Jong (1957) werd bekend als helft van het cabaretduo Waardenberg en De Jong (eind dit jaar vindt een reünie plaats, met de dames van Toren C). De Jong maakte sportprogramma's voor de VPRO, presenteerde Zomergasten en 24 uur met... en is presentator van het radioprogramma Met het oog op morgen.

De Vlaamse acteur en zanger Wim Opbrouck (1969) trok voor zijn televisieprogramma De bende van Wim met de motor door Europa. Als acteur was hij verbonden aan de Blauwe Maandag Compagnie, Het Toneelhuis en sinds 2008 aan NTGent. Opbrouck speelde in films als Iedereen beroemd (2000), Boven is het stil (2013), Ventoux (2015) en Cobain (2016).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden