De jeugd van stroom

Vijf jaar geleden schreef de Amerikaanse schrijver David Bodanis een briljante biografie, zij het niet van een mens maar van een natuurkundige formule....

Met een beetje fantasie wel en wat belangrijker is: het geeft een goed inzicht in de materie. Bodanis' E = mc2 is een van de meest leesbare niet-technische hedendaagse inleidingen op de relativiteitstheorie. Vakwerk.

Nu ligt er een nieuw boek van Bodanis, waarvan de lezer onwillekeurig hoopt dat het net zo slim en creatief in elkaar is gezet als zijn voorganger. Weer gaat het om een soort biografie. Ditmaal echter niet van een beroemd object, maar van een verschijnsel dat zo alledaags is dat weinigen zich nog realiseren dat er een tijd is geweest dat het nog uitgevonden moest worden: elektriciteit.

Meteen al in zijn inleiding weet Bodanis de lezer daarvan diep te doordringen, door na te gaan wat een stroomstoring aanrichtte ten tijde van zijn vaders jeugd in Polen (niets, niemand had een koelkast en stoplichten waren er niet), diens aankomst in Chicago (heel wat, geen trams meer, geen liften in de wolkenkrabbers, geen telefoon) en nu in Londen, waar hij zelf woont (een catastrofe zonder communicatie, transport, hulpdiensten). Elektriciteit heeft de moderne tijd aangezet, luidt de stelling van Bodanis en hij heeft natuurlijk gelijk.

Elektriciteit, die rond 1830 bruikbare gedaanten begint aan te nemen, maakte de telegraaf mogelijk als blijkt dat pulsen zich verplaatsen in draden. De telegraaf doet steden en dorpen voor het eerst beseffen dat ze elk hun eigen lokale tijd gebruiken. Pas als de tijd, alweer via de telegraaf, wordt gestandaardiseerd, beginnen treinen efficiënt te rijden, want op tijd. Daarna worden de eerste transatlantische kabels gelegd (Thomson), komt de telefoon op (Bell), gloeilampen (Edison), de radio (Hertz), de radar, de computer (Turing, Von Neumann), en blijkt uiteindelijk zelfs het menselijk brein geheel op minieme elektrische signalen te draaien.

Bodanis kiest eigenzinnige momenten in deze omwenteling in de menselijke cultuur en beschrijft met verve en detail het wel en wee van de hoofdrolspelers in het verhaal. En toch kan Electric Universe niet tippen aan zijn voorganger. Dat elektriciteit in een aantal opzichten cruciaal is geweest voor de moderne geschiedenis is waar, maar verklaart welbeschouwd ook weer niet zo heel veel.

Ditmaal zit zijn blik als fysicus Bodanis zelfs meer in de weg, dan dat die helpt. Nadat hij uiteenzet hoe de geallieerden in juli 1943 Hamburg localiseren met hun radar en de Duitse radar verblinden met repen zilverpapier, legt hij ook nog uit dat de hitte van de verzengende vuurzee op de grond ('gillende mensen, op handen en voeten brandend in het gesmolten asfalt') eigenlijk gewoon elektromagnetische straling is, maar van een andere golflengte. Dat is geen vakwerk meer, maar vakidiotie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden