Interview

De Japanse slag

Maandag debuteert zijn orkest in Nederland. Chef- dirigent Kazushi Ono van het Tokyo Metropolitan over de vooroordelen waarop een Japanner in Europa stuit.

Dirigent Kazushi Ono in de Muntschouwburg in Brussel.Beeld Ivo van der Bent

Kazushi Ono kruipt tijdens het interview over de vloer van de dirigentenkamer in Bunka Kaikan, de thuisbasis van het Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra. In april ging Ono (55) er aan de slag als chef-dirigent. Maandag laat hij zijn nieuwe club debuteren in het Amsterdamse Concertgebouw.

De vraag in Bunka Kaikan luidde: is het een westers vooroordeel of neigen Japanners die klassieke muziek spelen echt naar de formele kant?

Ono, een globetrotter die wereldpremières dirigeerde en kan bogen op een Grammy Award, zakt voor zijn antwoord door de knieën. Op heuphoogte opent hij een denkbeeldig deurtje.

'Daar moesten ze doorheen', zegt hij, 'de gasten die door mijn moeder werden ingewijd in de rituelen van de Japanse theeceremonie. Rang en stand maakten niet uit, iedereen moest bukken. Dat nederige zit Japanners ingebakken. Ik kan me voorstellen dat westerlingen dat interpreteren als gereserveerd of formeel.'

Zelf pendelt hij al dertig jaar tussen oost en west. Nadat hij in 2002 als chef-dirigent was aangetreden bij de Muntopera in Brussel, kwamen recensenten thuis met verhalen over een fonkelend orkest, dat zangers hulde in transparante klank. Nog altijd woont Ono in België, maar sinds 2008 werkt hij in Lyon bij Frankrijks tweede operahuis.

Uw website toont een foto van een Japans knulletje dat dirigeert met eetstokjes.

'Dat ben ik. Op mijn 4de hoorde ik de beginakkoorden van Beethovens Derde symfonie en ik was verkocht. Ik heb nog altijd het album waarin de kinderen van mijn klas mochten invullen wat ze later hoopten te worden. Bij mij stond toen al: dirigent.'

Kazushi OnoBeeld Ivo van der Bent

U moet hebben gedroomd van Europa, de bakermat van de klassieke muziek.

'Met een beurs kon ik gelukkig stagelopen aan de Beierse Staatsopera in München. Ter voorbereiding stortte ik me op een cursus taal en cultuur. Ik stelde me Duitsland voor als een land met middeleeuwse wouden en romantische bergen. Dat viel tegen toen ik in München aankwam. Tegelijkertijd kon ik pas daar ontdekken hoe geschiedenis en cultuur doorklinken in orkestmuziek en zang. Dat had ik in Japan nooit kunnen leren.'

U bofte: de Beierse Staatsopera behoort tot de top.

'Toen ik er rondliep, was Wolfgang Sawallisch Generalmusikdirektor. Dat was een gouden periode. In München zag ik ook helden dirigeren als Carlos Kleiber en Sergiu Celibidache. Celibidache repeteerde altijd zonder partituur. Elke noot zat in zijn hoofd, of het nu Bruckner was of een wereldpremière. Ik plaatste hem op een wolk naast God.'

Kreeg u als Japanner te maken met vooroordelen?

'Dat Aziaten in technisch opzicht briljant zijn, maar muzikaal ondermaats. Op een concours in Parma riep een docent: 'Kazushi, je dirigeert als een robot, dit is Schumann, laat me iets voelen!' Ik zei: 'Maestro, blij dat u het opmerkt. Om dat te leren, ben ik namelijk helemaal uit Japan gekomen.' Uiteindelijk won ik in Parma de eerste prijs.'

Orkestweelde in Tokio

Tokio, een agglomeratie met bijna 38 miljoen inwoners, telt negen professionele symfonieorkesten. 'Het niveau loopt erg uiteen', zegt de Japanse muziekjournalist Takehiro Yamano. Bovenaan plaatst hij het NHK Symphony Orchestra, een omroeporkest dat sinds kort wordt geleid door de Estse dirigent Paavo Järvi. Hoge ogen gooit ook het Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, met aan het hoofd de Fransman Sylvain Cambreling. Volgens journalist Yamano kan Kazushi Ono het Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra verheffen tot de top in Japan. 'Als hij de musici tenminste vrijer en assertiever leert spelen.'

Sinds april bent u chef-dirigent van het Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra. Hoe wilt u zich onderscheiden van de acht andere orkesten in Tokio?

'Stoer programmeren. We staan bekend als Japans beste Mahlerorkest. Die reputatie is erin geslepen door dirigenten als Gary Bertini en Eliahu Inbal. Vanuit Mahler wil ik de moderne tijd in. Op mijn inwijdingsconcert heb ik bijvoorbeeld de Vijfde symfonie van Alfred Schnittke gedirigeerd. Maar vooral wil ik Japan bekend maken met de nieuwste Europese opera's. Denk aan concertuitvoeringen van L'amour de loin van Kaija Saariaho, of Written on Skin van George Benjamin.'

In Europa staat klassieke muziek onder druk. Kan Japan het tij keren?

'De bevolking slinkt, dus ook bij ons wordt het lastig. Een voordeel ten opzichte van Europa is dat er in Japan relatief meer jongeren zijn. Maar helaas worden ze door zo veel popmuziek omgeven, dat je ze moeilijk bereikt. Voor een jeugdconcert heb ik stukken geprogrammeerd van de Franse componist Edgard Varèse. Lekker veel slagwerk, whám!, béng! Dat spreekt aan.'

Ravel, Prokofjev, Tsjaikovski. Vadim Repin (viool), Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra o.l.v. Kazushi Ono. Amsterdam, Concertgebouw, 16/11.

In april 2016 dirigeert Kazushi Ono bij Nationale Opera & Ballet een reeks voorstellingen van Berlioz' Roméo et Juliette.


Willem van Otterloo

Vraag oudere klassiekemuziekliefhebbers in Tokio naar een Nederlandse dirigent en je hoort de naam Willem van Otterloo (1907-1978). Ruim 20 jaar leidde hij het Haagse Residentie Orkest, dat in de jaren vijftig met Philips-lp's tot in het Verre Oosten doordrong. Nadat het Concertgebouworkest in 1961 de jonge Bernard Haitink als chef had gekozen, verlegde de teleurgestelde Van Otterloo zijn terrein naar Azië. Het Yomiuri Nippon Symphony Orchestra strikte hem als vaste gast. De Japanners leerden Van Otterloo kennen als geduchte orkesttrainer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden