Tips Le Guess WhoKadra Gopalnath

De Indiase Kadria Gopalnath zorgt voor een oorstrelende wervelwind

‘Klassieke Indiase muziek kan niet op westerse instrumenten gespeeld worden.’ Klinkklare onzin, vindt saxofonist Kadri Gopalnath. Zijn muziek is zijn gelijk.

 Kadri Gopalnath.  Beeld
Kadri Gopalnath.

In het eerste deel van het muziekstuk Chakkaniraja laat de Indiase Kadri Gopalnath (68) zijn saxofoon een kwartier lang een viool het hof maken. In de bezwerende strofen is maar moeilijk onderscheid te maken tussen mooie en schurende noten. Vliegensvlugge decoratieve loopjes klitten rond één bepaalde toon. Viool en saxofoon zwieren om elkaar heen en vallen op schijnbaar willekeurige momenten samen in een sierlijk motiefje.

Goede kans dat u zich na een paar minuten Chakkaniraja afvraagt wat u in hemelsnaam hoort. De oorstrelende wervelwind die de Indiase Gopalnath uit zijn sax tovert, lijkt namelijk in de verste verte niet op het voor ons bekende saxgeluid zoals dat van Candy Dulfer, groovend naast de grote Prince, of de jazztoonladders van Charlie Parker.

In Chakkaniraja horen we saxofoon volgens Carnatisch recept: een stroming binnen de Indiase klassieke muziek, met een kleine negenhonderd jaar aan historie. Carnatische muziek kent eigen regels over ritme en toon, die weer bedacht zijn op even oude traditioneel Indiase instrumenten zoals de mridangam (een soort smalle djembé) en het snaarinstrument de tanpura.

Niks is onmogelijk

Met zijn uitvoering van Chakkaniraja laat Gopalnath horen dat het toch ook mogelijk is deze traditionele muziekstijl uit te voeren met een westers instrument. Iets wat voor Gopalnath op aarde kwam, als onmogelijk werd beschouwd.

Veel van de bouwstenen in de Carnatische muziek komen niet voor in het dna van westerse muziekstijlen. Veel ‘westerse instrumenten’ zijn niet in staat Carnatische muziek te produceren: ze zijn er letterlijk niet op gebouwd. Neem de piano. Zou je daarop microtonen – één van de karakteristieken in die zwierende klank van Carnatische muziek – moeten spelen, dan merk je dat die tonen, zou je ze moeten aanwijzen, tussen de zwarte en witte toetsen in liggen. Voor het instrument dat Gopalnath gebruikt, de saxofoon, geldt hetzelfde probleem. En dus werd de combinatie Carnatische muziek en westerse instrumenten eeuwenlang beschouwd als onverenigbaar.

Gopalnath maakte er zijn levensmissie van om die opvatting uit de muziekleer plat te walsen. Het kostte hem meer dan twintig jaar instrumentstudie om die missie te laten slagen.

Ongrijpbaar sierlijk

Het resultaat is een 2.0-sound van het Carnatisch. Eigenzinnig, door die zeldzame combinatie van viool en saxofoon, maar bovenal warmer vergeleken met Carnatische muziek gespeeld op traditionele instrumenten. Daarin is bijvoorbeeld de nadaswaram (een Indiase clarinet met een hoge, snerpende toon) veel aanwezig. Gopalnath vervangt de nadaswaram voor het veel rondere geluid van de sax. Zíjn sax die, zoals een Indiase krant omschreef, ‘stenen laat smelten’.

Gopalnath houdt het hoge improvisatiegehalte, een belangrijk onderdeel in de uitvoering van Carnatische muziek, in ere. De combinatie van herkenning (de saxofoonklank), spontaniteit (improvisatie) en curiositeit (die ongrijpbare, sierlijke Carnatische melodieën) zorgen voor een spannende livebeleving. Doordat de muziek nauwelijks rustmomenten biedt, ontstaat een intensiteit die je op gracieuze wijze bij de kladden grijpt, optilt uit de grote zaal van TivoliVredenburg; richting de Carnatische kosmos.

Dat hij in zijn thuisland een icoon is – hij won talloze awards en werd voor zijn muzikale prestaties gehonoreerd met een eredoctoraat – klinkt logisch. Dat Gopalnath op Le Guess Who speelt ook, want zijn muziek bestaat bij de gratie van avontuurzucht en het verleggen van de grenzen van de saxofoon. Laat grenzen verleggen nu net datgene zijn waar Le Guess Who om draait.

Zondag, TivoliVredenburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden