Boekrecensie Begeerd en verguisd – Het leven van Sylvia Kristel

De immer gevatte Sylvia Kristel redt haar eigen biografie ★★★☆☆

Biograaf Suzanne Rethans doet geanimeerd verslag van het turbulente leven van wereldster Sylvia Kristel. Al blijft de duiding van haar psyche wat dubieus.

Beeld Claudie de Cleen

‘Niemand kan een ander doorgronden, maar toch moet je een poging doen.’ Suzanne Rethans koos een passend motto voor haar biografie van Sylvia Kristel, onlangs verschenen onder de titel Begeerd en verguisd. Een citaat van Pim de la Parra, de cineast die verderop in het boek nog eens zijn eerste, zo typerende kennismaking met de vrijmoedige Kristel memoreert, in 1972. Hoe de dan 19-jarige onbekende secretaresse hem op een dag  zomaar opbelt, op het kantoor van Scorpio Films. Hij is toch filmregisseur? Waarom ontdekt hij haar dan niet? ‘Ik ben de beste!’

Kristel doorgronden is een opdracht die allereerst wordt bemoeilijkt door Kristel zelf. De in 2012 overleden Utrechtse had de gewoonte de werkelijkheid te larderen met verzinsels, zowel in interviews als in haar autobiografie Naakt (uit 2007). Wat moet je dan, als biograaf? In het voorwoord van haar ruim driehonderd pagina’s omvattende poging tot ordening schrijft Rethans hoe haar onderwerp ‘na twee jaar spitten’ nog steeds een mysterie was. ‘Erger nog: ik vond haar soms helemaal niet leuk.’ Tot ze hoogleraar psychologie Corine de Ruiter sprak, die verklaarde waarom Kristel was wie ze was: het kwam allemaal door de verwaarlozing in haar jeugd. De filmster was ‘onveilig gehecht’.

Oef. De Ruiter, altijd beschikbaar voor diagnoses op afstand, in de mediakaartenbak slechts voorgegaan door collega Bram Bakker. Ah, die treffen we op pagina 159, zodra Kristels seksuele driften op en rond de set worden besproken: ‘Waar ze werkelijk naar verlangt is ouderlijke warmte en verzorging.’ Het gebroken huwelijk van haar alcoholistische ouders, hun gebrek aan aandacht voor dochter Sylvia: het speelde vast een rol in Kristels ontspoorde artiestenleven, maar als leidraad in een biografie blijft de these wat banaal, zeker met armzalig stutwerk van geraadpleegde deskundigen als artiestenpsycholoog Daisy ‘beroemdheden vluchten vaak in wisselende relaties’ Gubbels.

Immer gevat

Gelukkig is Kristel zelf er nog, door de hele biografie ruimschoots sprekend opgevoerd, immer gevat en gis over haarzelf en al die andere, vaak toch weer tegenvallende collegasterren. Over haar partnerkeuzes: ‘Eigenlijk had ik een opa-complex.’

Beeld Atlas Contact

Schrijver Rethans stelt zich op als Kristels verdediger. Over filmmaker Michiel van Erp, die een tragisch documentaireportret maakte van het verval van de actrice: ‘Hij had ook andere beelden kunnen kiezen.’ Huub Stapel, die eerder niet erg hoog opgaf van de vrouw met wie hij de titelrol deelde in In the Shadow of the Sandcastle (1996), weigerde mee te werken aan deze biografie en wordt vilein neergezet als ijdele vrek. Zo’n man die op het terras van het Carlton Hotel in Cannes pal onder z’n eigen filmposter gaat zitten, de hele middag terend op één kopje koffie.

Een andere rekening wordt vereffend met het Nederlands Film Festival, waar het bestuur Kristel te min achtte: dat Gouden Kalf voor de Filmcultuur (dit jaar uitgereikt aan Jac. Goderie) mocht niet naar de wereldster uit Emmanuelle.

De tweedeling in de reacties op de Franse softsekshit uit 1974 komt in de biografie goed naar voren: hoe boze feministen uit het ene land (Nederland) een onderdrukkende mannenfantasie zagen, waar vrouwen uit andere werelddelen juist wegliepen met de bevrijde heldin Emmanuelle.

Ook fascinerend is Kristels verbluffend slechte hand in het kiezen van filmrollen. Zo voelde ze zich te goed voor het oorlogsepos A Bridge Too Far, Ingmar Bergmans The Serpent’s Egg, King Kong en het James Bond-avontuur The Spy Who Loved Me.

Uitweidingen

Biograaf Rethans trok de wereld rond voor haar research, sprak wie er nog te spreken is, kreeg toegang tot Kristels brieven, faxen en ongepubliceerde dagboeknotities, én tot die van haar grote liefde Hugo Claus. De onderlinge jaloezie, de afstand tot hun gezamenlijke zoon Arthur, Kristels drank- en drugszucht – het komt allemaal voorbij, in de onverbloemde bewoordingen van de betrokkenen. Soms, als de zoveelste van haar exen uitweidt over de mate waarin de seksster privé wel of niet klaarkwam, gun je Kristel de kans nog eens postuum te reflecteren op de bedprestaties van die mannen.

Begeerd en verguisd doet geanimeerd verslag van Kristels turbulente leven, maar bevat ook curieuze uitweidingen over bijzaken. Zo wordt een pagina ingeruimd voor de bruiloft van de muze van Yves Saint Laurent, nabij Parijs. ‘Helaas moet Sylvia afzeggen’, lezen we, vanwege haar bijrol in Pastorale 1943. Dan hoop je als lezer op wat informatie over die draaidagen onder Wim Verstappen; toch Kristels eerste Nederlandse filmrol sinds Emmanuelle. Maar er volgt een uitgebreide beschrijving van dat honderden kilometers verderop zonder Kristel gevierde Franse feest: ‘Er zijn bootjes die de gasten naar het eiland varen, versierd met slingers en rode lantaarntjes.’ Conclusie van de biograaf: ‘Ze mist wel wat.’

Onzin. Kristel stond op de set. Dat hadden we niet willen missen.

Suzanne Rethans: Begeerd en verguisd – Het leven van Sylvia Kristel

 Atlas Contact; 336 pagina’s; € 24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden