De idealisten is geen leuk tijdverdrijf, eerder verplichte kost: we leren dat 'goed doen' zo makkelijk niet is

Louise Fresco levert doorwrochte ideeënroman als afsluiting van trilogie over engagement. Ze onderzoekt de houdbaarheid en geloofwaardigheid van diverse soorten idealisme.

De tropenarts in donker Afrika, het is dé verpersoonlijking van idealisme. Iemand die zich belangeloos inzet voor de goede zaak; het behandelen van arme mensen die zonder hulp zullen sterven. Ontmoet dokter Marcus, de stoïcijnse held uit De idealisten, de laatste roman in het drieluik van schrijver en wetenschapper Louise O. Fresco (1952), waartoe ook De kosmopolieten en De utopisten behoren. Het draait ook in dit deel om de vraag: wat is engagement?

Is het de onverstoorbaarheid van dokter Marcus, die dag in dag uit doorwerkt onder deerniswekkende omstandigheden? Is het de armoedebestrijding van de rijke weldoener Bentz, die zijn filantropische stichting runt als een bedrijf met businessplan? De manier waarop de paters en zusters op de missiepost hun leven opofferen om het christendom te brengen? Of is het ware engagement het optimisme van Nbibi, een door zijn clan uitgestoten blinde dwerg die ondanks alles blijft geloven in een beter leven?

Fresco belicht aan de hand van deze figuren - met Marcus en Nbibi als hoofdrolspelers - diverse soorten idealistische toewijding en bevraagt de houdbaarheid en geloofwaardigheid ervan. Is het genezen van mensen niet enkel symptoombestrijding als de oorzaak van de ziekte - armoede en honger - niet wordt opgelost? Is het wel kies om liefdadigheid te verbinden met commercie? Wat heeft het voor zin de ene religie te vervangen door de andere? Is het realistisch te denken dat je je eigen lot in handen hebt als je gelooft in de almacht van een god?

Een plot is aan Fresco niet besteed. Ze heeft geprobeerd het verhaal vaart te geven door het zich binnen 24 uur te laten afspelen, maar veel effect heeft dat niet. Steeds worden de gebeurtenissen van de dag onderbroken door lange terzijdes over de zin en onzin van ontwikkelingswerk, de impact van gebrek aan perspectief, de reikwijdte van het lot of toeval. Om maar wat te noemen. Interessant, maar na 140 pagina's wil je de almaar doormijmerende dokter Marcus uit bed schoppen.

Humor is evenmin Fresco's sterke kant. Natuurlijk, ellende in Afrika ís ook niet grappig. Beschreven wordt hoe het continent uitdroogt terwijl de bevolking blijft groeien. Een hongersnood lijkt onvermijdelijk. Maar het afstompende nihilisme van de dokter is soms wel lastig te verteren: 'Het voelde alsof er nooit iets wezenlijks zou veranderen, wat hij ook deed hier, wat hij ook zei, of hij iemand het leven redde of niet. En als er al iets zou veranderen, dan zou het van geen betekenis zijn in het grote langdurige evenwicht van de natuur.'


De idealisten

Louise O. Fresco

Fictie

Prometheus;

351 pagina's; euro 19,99.

Het beeld dat hij van de dorpelingen schetst, is ontluisterend. Het zijn door ondervoeding achterlijk geworden mensen, die geloven in wrede goden, gebukt gaan onder conventies en angst en door de honger gedreven worden tot egoïsme en onbarmhartigheid. Hoop dat het een toekomstige generatie beter zal vergaan heeft hij niet: 'Honger is een erfelijke ziekte, een ondermijning van lichaam en geest. Een lotsbestemming.'

De dokter ontspant zelden. Classificaties als 'leuk' maken hem woedend. 'Alsof het hoogste wat je in het leven kon verlangen een aaneenschakeling van amusement was. Het leven als tijdverdrijf, hoe banaal kon het worden?'

Goed, als amusement of leuk tijdverdrijf zullen we dit boek niet bestempelen. De idealisten is meer van het kaliber verplichte kost. Fresco toont in deze ideeënroman op doorwrochte en uiterst serieuze wijze aan dat 'goed doen' zo makkelijk nog niet is. Voor idealisme moet je wat over hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden