ProfielMads Mikkelsen

De hogere zwijgkunst van de Deense steracteur Mads Mikkelsen

Zelfs als hij niets zegt, is acteur Mads Mikkelsen (55) ijzersterk. En hij wordt alleen maar beter, meent filmrecensent Pauline Kleijer, die de kracht van de Deense ster tegen het licht houdt.

Beroepsmilitair Markus (Mads Mikkelsen) en zijn dochter Mathilde (Andrea Heick Gadeberg) in Riders of Justice van Anders Thomas Jensen. 	 Beeld
Beroepsmilitair Markus (Mads Mikkelsen) en zijn dochter Mathilde (Andrea Heick Gadeberg) in Riders of Justice van Anders Thomas Jensen.

De meeste acteurs kunnen mooi praten, maar sommige acteurs kunnen nog mooier zwijgen. Mads Mikkelsen kan fenomenaal zwijgen. Zie hem aan de keukentafel zitten in Riders of Justice, de openingsfilm van het Rotterdams filmfestival, met een groeiende verzameling lege bierblikjes voor zich. Mikkelsen, met gemillimeterd haar en een forse baard, speelt de beroepsmilitair Markus, die bij een treinongeluk zijn vrouw is verloren. Van therapie of andere hulp wil hij niets weten. Hij zit, zwijgt, rookt en drinkt bier.

Het zwijgen van Markus is anders dan het omineuze zwijgen van, bijvoorbeeld, slechterik Le Chiffre in de befaamde pokerscène in Bondfilm Casino Royale. Het is ook anders dan het zwijgen van strijder One-Eye in Valhalla Rising – een zwijgen dat maar liefst een film lang duurt. En dat is weer een heel ander soort zwijgen dan het langdurige zwijgen van de eenzame man die op de Noordpool moet zien te overleven in Arctic. De lijst kan nog verder worden aangevuld, Mikkelsens zwijgen is oneindig gevarieerd en veelzeggend.

Het is niet zijn enige kracht. De 55-jarige Deense acteur heeft genoeg films op zijn naam staan waarin hij allesbehalve stil is. Mikkelsen is veelzijdig. Hij is de man aan wie Hollywoodproducenten denken als ze op zoek zijn naar een interessante badguy, maar hij is ook de alledaagse docent of dokter in tal van Deense arthousefilms. Mikkelsen schakelt moeiteloos tussen misdaadthriller en romantisch drama, kostuumfilm en komedie, superheldenspektakel en lowbudgetfilm. Wie zijn gezicht niet kent van het voor de Oscars genomineerde Deense drama Jagten, heeft hem wel gezien in de televisieserie Hannibal, de Star Wars-film Rogue One of de Marvel-verfilming Doctor Strange.

Bij een acteur met zo veel succesvolle titels op zijn naam – en tal van prijzen, waaronder die voor Beste acteur in Cannes – zou je haast verwachten dat hij zijn beste tijd al gehad heeft. Het tegendeel is waar: Mikkelsen wordt alleen maar beter. Dit jaar is hij niet alleen te zien in Riders of Justice, Anders Thomas Jensens zwarte komedie over wraak en toeval, maar ook in Another Round, de nieuwe film van Thomas Vinterberg, die waarschijnlijk in juni in de Nederlandse bioscopen belandt. Het zijn twee nieuwe hoogtepunten in zijn oeuvre. Beide films bevestigen weer eens het uitzonderlijke niveau van de Deense cinema, met Mikkelsen als bekendste uithangbord. Ook de blockbusterfans komen aan hun trekken: eind vorig jaar werd bekend dat Mikkelsen in Fantastic Beasts and Where to Find Them 3 de vervanger wordt van de door schandalen geplaagde Johnny Depp, die Gellert Grindelwald speelde.

Mads Mikkelsen op het Filmfestival van Rome in oktober 2020. Beeld Getty
Mads Mikkelsen op het Filmfestival van Rome in oktober 2020.Beeld Getty

Dat hij na zijn 50ste floreert, past wel bij Mikkelsens carrière, die als acteur een late start kende. Hij werd geboren in Kopenhagen, in een arbeidersfamilie, en kreeg zijn liefde voor film niet van huis uit mee. Hij hield van sport en besloot als tiener een dansopleiding te volgen in het Zweedse Göteborg. Zo’n negen jaar lang was hij professioneel danser (op YouTube is een filmpje te vinden waarin hij als cancandanser zijn lenigheid demonstreert), tot hij daar genoeg van kreeg en naar de toneelacademie ging.

Die hoefde hij niet af te maken. In zijn derde jaar werd hij ontdekt door Nicolas Winding Refn, die op zoek was naar onbekende acteurs voor zijn speelfilmdebuut. Mikkelsens eerste filmrol had niet beter kunnen uitpakken: Pusher (1996), een met veel energie gefilmd, grimmig portret van het drugsmilieu in Kopenhagen, werd een enorm succes. De acteur, 30 jaar inmiddels, had maar een kleine rol, maar dat maakte niet uit. Als de wat onnozele dealer Tonny (kaalgeschoren hoofd, RESPECT in grote letters op het achterhoofd getatoeëerd) was hij onvergetelijk.

Pusher opende alle deuren voor Mikkelsen, net als voor Winding Refn, al kostte het de regisseur wat flops en omwegen voordat hij in 2011 zijn grote succesfilm Drive zou opnemen (met Ryan Gosling). De twee Denen bleven elkaar trouw. Op persoonlijk vlak hebben ze weinig gemeen – ‘Hij praat werkelijk alleen maar over film, ik praat bijna alleen maar over sport’, zei Mikkelsen in een interview – maar als Winding Refn een rol in gedachten heeft voor Mikkelsen, dan accepteert de acteur die. Bleeder (1999), Pusher II (2004) en de Vikingvechtfilm Valhalla Rising (2009) zijn tot nu toe het resultaat.

Er is maar één filmmaker met wie Mikkelsen nog vaker samenwerkt, en dat is Anders Thomas Jensen. Waar Mikkelsen het gezicht is van de bloeiende Deense filmindustrie, is de 48-jarige Jensen een ingenieur achter de schermen. Vooral als scenarioschrijver is hij een spin in het web. Jensen is de vaste scenarist van filmmakers Susanne Bier (onder meer Brothers, After the Wedding en de Oscarwinnaar In a Better World) en Kristian Levring (The Salvation, The King Is Alive).

Zijn herkenbare, eigenzinnige gevoel voor humor reserveert Jensen voor zijn eigen films. Die humor (inktzwart, een beetje grotesk, nooit politiek correct) deelt hij met Mikkelsen, die in alle vijf door Jensen geregisseerde films te zien is. Het zijn bizarre rollen: de labiele crimineel in Flickering Lights (2000), de narcistische slager in The Green Butchers (2003), die een gat in de markt ziet als er per ongeluk mensenvlees in zijn vriezer belandt, de krankzinnig optimistische priester uit Adam’s Apples (2005), die tegen de klippen op probeert een neonazi te bekeren, en de kinderlijke masturbatieverslaafde Elias, op zoek naar zijn biologische vader in Men & Chicken (2015). Daarbij vergeleken is Mikkelsen in Jensens nieuwste film Riders of Justice een baken van weldenkendheid, al barst de rouwende Markus af en toe uit in dodelijk geweld.

In Riders of Justice zijn het Mikkelsens medespelers, onder wie Nikolaj Lie Kaas en Nicolas Bro, die er het belabberdst uitzien en de geestigste dialogen hebben. Toch is Markus het broeiende middelpunt van de wraakfilm. Terwijl hij op zoek gaat naar een dader die hij verantwoordelijk kan houden voor het ongeluk dat zijn vrouw heeft weggenomen, draait de film uiteindelijk om Markus’ verhouding met zijn tienerdochter. Ook zij zoekt naar een verklaring. Jensen slaagt erin zijn hang naar het absurde en gevoel voor overdrijving te koppelen aan een ontroerende zoektocht naar betekenis. Mikkelsen helpt hem daarbij, door achter zijn woeste baard een gebroken man te laten zien.

Mads Mikkelsen (rechts) in Riders of Justice. Beeld
Mads Mikkelsen (rechts) in Riders of Justice.

Die tragiek ten spijt is Riders of Justice vooral weer een bewijs dat Mikkelsens komische talent elders te weinig wordt benut; Jensen is een van de weinige regisseurs die dat volop uitbuit. Met zijn films bewijst hij ook dat de acteur allesbehalve ijdel is. Mikkelsen werd herhaaldelijk uitverkoren tot meest sexy man van Denemarken, maar lijkt wat ongemakkelijk met die roem – hij krijgt liever complimenten over zijn acteerwerk dan over zijn jukbeenderen. Vandaar misschien dat hij zich, vooral in de komedies van Jensen, met groot plezier belachelijke kapsels laat aanmeten. Of een kromme, gebroken neus. Of dikke lagen make-up: maar liefst zes keer speelde Mikkelsen een personage dat iets aan zijn ogen mankeerde. (‘Dat krijg je als je vaak de slechterik speelt’, zei hij daarover.)

Thomas Vinterberg, die Mikkelsen twee van zijn beste rollen bezorgde, verzuchtte in een recent interview met Vulture dat de acteur ‘irritant knap’ is. Niet handig, want zowel in Vinterbergs Jagten als in Another Round moest Mikkelsen een onopvallende man spelen, zo iemand die je buurman kan zijn. ‘Ik zet hem een bril op, ik geef hem raar haar, maar het helpt niet echt.’ Uiteindelijk geeft het niet, zegt Vinterberg, want Mikkelsen kan alles spelen. ‘Mads is het meest fijnbesnaarde instrument dat je als regisseur kunt krijgen.’

Op Mikkelsens uitgebreide cv gaapt een opmerkelijk gat. Nooit werkte hij samen met die andere Deense filmheld, Lars von Trier. Het is geen onwil, zei Mikkelsen daarover in interviews, het is er gewoon nooit van gekomen. Al liet hij wel doorschemeren dat er misschien nog iets anders speelt – een clash van ego’s wellicht, maar vooral een verschil van mening over de rol van de acteur. Mikkelsen is een man van voorbereiding: hij bemoeit zich graag met het scenario en stelt talloze vragen. Von Trier, altijd op zoek naar wrijving en controverse, heeft er een handje van zijn acteurs te manipuleren en speelt graag de baas. Dat kan alleen maar botsen, hoe mooi het ook zou zijn om Mikkelsen eens te zien zwijgen in een inktzwart drama van Von Trier.

Wat ook nog ontbreekt is een film waarin Mikkelsen als danser te zien is. Vinterberg biedt daarvan een voorproefje: de slotscène van Another Round, waarin Mikkelsen eindelijk danst, is nu al legendarisch. Dat smaakt naar meer. Tot er een echte Mikkelsen-dansfilm is, moeten we het doen met de zichtbare invloed van zijn dansverleden op zijn acteerwerk. Voor wie goed kijkt, zit het in al zijn rollen verstopt. Mikkelsen is een meester van de beweging, of hij nu vecht, rent of als een zoutzak aan een keukentafel zit. Het moet wel het geheim zijn van zijn zwijgkunst: wie zo veel kan uitdrukken met zijn lichaam, heeft geen woorden nodig.

Mikkelsens mooiste rollen

Pusher II – With Blood on My Hands (Nicolas Winding Refn, 2004)

De Pusher-trilogie, een met veel vaart en weinig geld gemaakt drieluik over het middenkader van de Deense onderwereld, betekende Mads Mikkelsens doorbraak als acteur. Hij speelde een kleine rol in de eerste Pusher-film als drugsdealer Tonny: grote bek, niet al te snugger. Acht jaar later volgde Pusher II, waarin Tonny’s zoektocht naar erkenning centraal staat. Het is een treurig, van geweld doordrenkt relaas. Niemand neemt Tonny serieus, zelfs zijn vader kleineert hem. Pusher II is het beste deel van de trilogie, al valt daarover te twisten. Dat Mikkelsen een prachtige, ontroerende rol speelt, daar kan niemand omheen.

Adam’s Apples (Anders Thomas Jensen, 2005)

Het briljante scenario maakt deze zwarte komedie van begin tot eind verrassend. Ook het acteerwerk is geweldig, met Mikkelsen als stoïcijns rustpunt in een storm van bijbelse beproevingen. Mikkelsen speelt een priester die een re-integratiecentrum runt. Een overtuigde neonazi, vers uit de gevangenis, laat zich niet door hem bekeren, maar de priester blijft fanatiek het goede in de mens zien.

Jagten (Thomas Vinterberg, 2012)

Marvel, James Bond, Star Wars, Fantastic Beasts – noem een commerciële filmreeks en Mikkelsen heeft er een rol in gespeeld. Met al die actiescènes op je netvlies zou je haast vergeten hoe goed hij is in subtiel spel. Terecht won Mikkelsen op het filmfestival van Cannes de prijs voor Beste acteur voor zijn rol in Jagten, Vinterbergs ijzersterke film over een leraar op een kleuterschool die van ontucht wordt beschuldigd. De introverte, goeiige Lucas wordt een opgejaagd dier, en Mikkelsen speelt het tot in de perfectie.

Another Round (Thomas Vinterberg, 2020)

Het duurt nog even voordat de nieuwste film van Thomas Vinterberg in Nederland te zien zal zijn, maar het dronkemansdrama Another Round is echt iets om naar uit te kijken. Niet alleen is het een van Vinterbergs beste films, ook het acteerwerk is groots. Mikkelsen speelt de uitgebluste Martin, docent geschiedenis op een middelbare school. Met een paar bevriende collega’s gaat hij een pseudowetenschappelijk experiment aan. Volgens een Noorse psycholoog functioneert de mens beter met wat alcohol in zijn bloed. De docenten proberen het uit, eerst met een paar dagelijkse glazen, maar algauw vliegt hun gebruik gierend uit de bocht. Another Round kent tragische momenten, maar is vooral een ode aan het leven – met een van de beste slotscènes aller tijden. Mikkelsen won er al een European Film Award mee, en het zou zomaar kunnen dat hij ook een Oscarnominatie gaat krijgen, al is dat zeldzaam voor een niet-Engelstalige rol.

IFFR Big Talk met Mads Mikkelsen

Mads Mikkelsen, hoofdrolspeler in de IFFR-openingsfilm Riders of Justice, is tijdens het filmfestival ook te zien in een uitgebreid openbaar interview. Zoals alle festivalgasten dit jaar is hij alleen virtueel aanwezig, maar dat heeft als voordeel dat er meer mensen kunnen meekijken bij het gesprek. Toegang tot de online Big Talk op woensdag 3 februari is gratis; er moet wel een kaartje voor worden aangeschaft.

Lees meer over het IFFR

Het International Film Festival Rotterdam vindt dit jaar thuis op de bank plaats. Om het nóg makkelijker te maken, tipt de filmredactie van de Volkskrant de beste acht films.

Twaalf jaar lang werkte Tim Leyendekker (47) aan Feast, dat op het IFFR kans maakt op een Tiger Award. Hij vertelt de Volkskrant over de bijzondere gedaante die de film uiteindelijk heeft aangenomen.

De eigenzinnige Amerikaanse regisseur Kelly Reichardt (56) is hoofdgast op het International Film Festival Rotterdam en geldt als Oscarkandidaat. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden