De hemel op aarde

Op zoek naar goed drinkwater groef ergens in de buurt van de Oudemanhuispoort in Amsterdam Pieter Pieterszoon Ente in 1605 een put van 70 meter diep. Niet eigenhandig, daar had hij werklieden voor. Maar die gaf hij wel opdracht om de grondsoorten die ze tegenkwamen een voor een boven te brengen. 'De afwisseling van schelpen, klei en kiezels leek te vertellen dat het landschap rondom Amsterdam er vroeger totaal anders uitzag', schrijft Sebastiaan de Vet over wat hij het historische begin van de geologie noemt.

Maar anders dan veel aardwetenschappers is De Vet nadrukkelijk niet van plan om alleen omlaag te kijken, de grond in. In plaats daarvan laat hij in Praktisch planeetonderzoek voor de zaterdagochtend zien hoe de geologie bij uitstek geschikt is om omhoog te kijken, in het bijzonder naar de planeten in ons zonnestelsel.

Vooral structuren op rotsige exemplaren en veel manen komen aardwetenschappers vaak bekend voor. Er zijn dezelfde krachten en mechanismen aan het werk als op aarde. Sterker: wie goed zoekt, kan op aarde landschappen vinden alsof hij op de maan staat, op Mars, Jupitermaan Europa of Mercurius. Woestijnen, ijsvlakten, kloven, bergen, ze blijken letterlijk universeel.

En omgekeerd maakt het de verre planeten ook veel invoelbaarder dan in de meeste sterrenkundige verhalen aan de hand is. De Vet grossiert in zulke overeenkomsten, soms letterlijk vanuit het betreffende gebied, waar hij veldwerk doet en excursies leidt. En het zijn eye-openers. Maar zelfs dat gaat raspopularisator De Vet, inmiddels ook bekend van Klokhuis en Nederland Kijkt Sterren, nog niet ver genoeg.

Aan het einde van ieder hoofdstuk zet hij zichzelf en de lezer letterlijk aan het werk met handleidingen voor een reeks prettige experimenten, waarvoor de materialen nooit ver van huis zijn. Hij bouwt een luchtdrukpers die met een klap op de zuiger een plukje watten laat ontbranden, net als vallend ruimtegruis door luchtwrijving aan de nachthemel lichtsporen maakt. Een withete moer in een moersleutel krimpt bij afkoeling, precies zoals de ijzerkern van planeet Mercurius ooit deed, die daardoor steile breukkliffen in de korst heeft. Een bord met slaolie en cacaopoeder heeft bij verhitting precies het blokkerige convectiepatroon dat laatst in de hartvormige ijsvlakte op Pluto werd gevonden. Ook bekend van de basaltzuilen op IJsland en de Hondsbossche zeewering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden