Reportage Muziekfestival Primavera

De helft van alle acts op festival Primavera was vrouw; geen statement maar het ‘nieuwe normaal.’ Was het een succes?

Beeld Claire Merchlinsky

De helft van de acts op het Spaanse festival Primavera was dit jaar vrouw. Een keuze die bakken kritiek oogstte. Ook de Volkskrant reageerde sceptisch op het ‘quotum.’ Maar we zaten fout, bleek afgelopen weekend in Barcelona.  

Toen het Spaanse festival Primavera, een van de belangrijkste en invloedrijkste popfestivals ter wereld, eerder dit jaar aankondigde te gaan werken met iets dat alle schijn heeft van een vrouwenquotum, waren de reacties niet bepaald blij en instemmend. Afgelopen zaterdag, toen het driedaagse festival langs de kust van Barcelona in volle gang was, wilde de directie best toegeven dat de respons vanuit het publiek én de festivalwereld nogal deprimerend was.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Ronduit misogyn’, zegt Marta Pallarès van Primavera, die de zware taak heeft het fiftyfiftybeleid uit te leggen. ‘We zouden het festival kapotmaken.’ Primavera zou al dat moois dat in bijna twintig jaar was opgebouwd zomaar slachtofferen aan doorgeslagen politieke correctheid, was het idee.

Pallarès noteerde wat reacties in haar notitieblok, om die later te kunnen delen met iedereen die het weten wilde. ‘Met dit gelijkheidsbeleid van Primavera gaan we af op een schrale, ongeïnspireerde toekomst’, schreef iemand. Een ander: ‘Jullie slopen een prachtig festival door nu slechte vrouwelijke acts te programmeren die anders nooit op het festival hadden kunnen spelen.’ En: ‘Jullie promoten toch geen seksegelijkheid door zomaar wat vrouwen op het programma te kwakken, om maar aan die 50 procent te komen? Het gaat toch om de kwaliteit van de muziek?’

Daar sta je dan, met je goeie gedrag. Maar Primavera ging door. Dat kon ook haast niet anders, want er werd al vanaf juni vorig jaar gewerkt aan de toch wel historische editie van 2019, die dus evenveel popmannen als popvrouwen de zestien podia rond het Parc del Forum op duwt.

Progressief Primavera

Het Spaanse festival Primavera begon direct na de eeuwwisseling, en groeide in een paar jaar uit tot een van de meest geprezen popfestivals ter wereld, dat dit jaar een publiek van meer dan 100 duizend man trok. Primavera zet zeer uiteenlopende muziek naast elkaar, en programmeert grote popnamen pal naast death metal, wereldmuziek en moeilijke jazz. De vrijgevochtenheid krijgt navolging in de hele wereld, en vanuit de Verenigde Staten wordt het festival op de voet gevolgd. De toonaangevende Amerikaanse muzieksite Pitchfork heeft een eigen podium op Primavera, waar dit jaar 21 eigenwijze nieuwe popnamen werden gepresenteerd.

Heel eerlijk: toen ik de trotse aankondiging van Primavera over ‘Het Nieuwe Normaal’ (zo noemt het festival het zelf ingestelde gendergelijkheidsprincipe) onder ogen kreeg, zonk de moed ook mij in de schoenen. Nee toch, dacht ik, zoals waarschijnlijk heel veel mannen én vrouwen die zielsveel van mooie festivals houden. Het gaat toch om de muziek? Je wilt toch de beste bandjes boeken, ongeacht kleur, geaardheid of sekse? Je boekt toch geen acts omdát ze vrouwelijk zijn? Je programmeert toch ook niet alleen mannen met een snor?

En toen zag ik het programma. En op dat moment nam dat kritische muziekhoofd van me abrupt een andere afslag. Wat een fantastische line-up. Ineens begreep ik waar Primavera dat afgelopen jaar mee bezig was geweest: werkelijk alle inspirerende en artistiek vernieuwende popvrouwen van de afgelopen jaren komen samen op Primavera 2019. En dan niet op de kleinere podia in de marge en achter de minder prominente dj-tafels, om dat verdomde quotum te halen, nee, op de hoofdpodia.

Primavera heeft bijna iedere denkbare vrouwelijke headliner weten te strikken. Solange, Janelle Monáe, Rosalía, Robyn, Róisín Murphy, Christine & the Queens, en zelfs Miley Cyrus. Ook nog: de opkomende r&b-ster Kali Uchis, die zelden op een Europees podium te zien is geweest. En de lijst gaat maar door, van Kate Tempest tot Neneh Cherry, Erykah Badu, Lizzo, Tierra Whack, Julia Holter en nog heel veel meer. Alle muziekvrouwen die we als popredactie van de Volkskrant de laatste jaren met bovengemiddelde interesse hebben gevolgd, geïnterviewd en gerecenseerd, uiteraard zonder bijgedachten over quota of politieke correctheid, staan bij elkaar op het volgens velen beste popfestival op aarde.

Robyn op Primavera. Beeld Sergio Albert

En de gedachten gingen uit naar de Nederlandse festivals van de laatste jaren. Het is geen kwade wil – niemand die bij ons aan de poort vrouwelijke acts tegen stond te houden – maar zeker in de bovenste regionen van de programma’s heersten toch, jaar in jaar uit, de mannen. Op Lowlands, niet bepaald een behoudend festival, stond vorig jaar alleen Dua Lipa als dikke headliner op het affiche, tussen Gorillaz, War on Drugs, Kendrick Lamar, et cetera. Een eenzame vrouw tussen de gearriveerde popkerels. Dua Lipa was in 2018 zelfs de enige vrouwelijke headliner van de vier grote Nederlandse festivals. Volgens een telling van NRC bestond vorig jaar 18 procent van de line-up van de vier grote Nederlandse festivals uit vrouwen. En om het nog erger te maken: dat was goed nieuws! Het was vroeger dus nog armoediger.

Al doen festivals als Best Kept Secret en Down The Rabbit Hole echt hun best: het lukt kennelijk niet om meer vrouwen op het hoofdpodium te krijgen. Waar zijn al die opwindende, spraakmakende vrouwelijke acts die domineren in vrijwel alle jaarlijsten van de beste popalbums?

Het antwoord op die vraag is best ingewikkeld en heeft veel te maken met beschikbaarheid. Een festival heeft het niet voor het uitzoeken en moet het soms simpelweg doen met de grote bands die op festivaltournee zijn. Als daar vrouwelijke top-acts ontbreken, dan kun je hoog of laag springen: je krijgt een mannenline-up. Hoe is het Primavera dan wel gelukt? Toen het festival mij uitnodigde om gewoon te komen kijken en ter plekke uitleg te krijgen, pakte ik uiteraard de rolkoffer. Het idealistisch ingestelde Primavera wil meer Europese festivals inspireren bij het samenstellen van een gelijkwaardige line-up. Daarom willen ze de boodschap zo breed mogelijk verkondigen - wie zijn wij dan om dat te verhinderen?

Janelle Monáe op Primavera. Beeld Getty

Dilemma’s

Het biedt ons ook de kans Primavera wat moeilijke vragen stellen, want al na de eerste dag blijkt dat er toch ook het een en ander mankeert aan de gelijkheidsprogrammering – nog even los van de morele dilemma’s die als giftige paddenstoelen de kop opsteken op het festivalterrein.

Primavera Beeld Sergio Albert

Wie voor het eerst Primavera betreedt, moet eerst een paar uur bijkomen van het visuele spektakel. Het festival ligt aan het strand van Barcelona, op een hoog gelegen promenade boven de havens waar oliesjeiks op hun jachten rijk zitten te wezen. De zestien podia staan met de poten in de Middellandse Zee en op de achtergrond doemen reusachtige, oud-industriële krachtcentrales en fabrieken op. Prachtig. En dat is ook de eerste blik op het publiek. De internationaal geroemde losbandigheid van het festival, dat van oudsher extreme en avant-gardistische muziek programmeert naast indie en pop, trekt een vrijgevochten publiek in alle kleuren van de lhbti-regenboog. En jawel: heel veel jonge vrouwen en meisjes, die buitensporig veel selfies staan te maken bij de Primavera-borden naast de ingang, zoals hieronder te zien is:

Dat publiek, zegt Marta Pallarès na een eerste ronde over het terrein, is een van de motoren achter het fiftyfiftybeleid. ‘Wij merkten de laatste jaren dat steeds meer erg jonge vrouwen naar het festival kwamen. Misschien nog wel meer dan heel jonge mannen. En wij dachten: dan is het toch vreemd als die meiden van 15 en 16 drie dagen tegen vooral mannelijke acts aan staan te kijken?’ 

De laatste edities probeerde Primavera al veel grote vrouwelijke namen te boeken. Dat lukte soms, al waren Björk en Lorde in 2018 nog steeds de vrouwelijke uitzonderingen die de mannelijke headlineregel bevestigden. ‘Maar we waren goed op weg’, zegt Pallarès. ‘Daartoe ook gedwongen door wat er speelde in de popmuziek. De nieuwe vrouwelijke acts schoten omhoog, kijk maar naar wat er nu gebeurt met Rosalía, Lizzo en Billie Eilish. Dus na de editie van 2018 besloten wij een poging te wagen van de volgende jaargang een fiftyfiftyline-up te maken. Ook om een jong publiek te laten zien dat het niet normaal is als er alleen maar mannen op de podia staan.’

Voortrekbeleid

Een goed punt, van Pallarès. Vrouwelijke acts doen het de afgelopen jaren waanzinnig goed, dat kan niemand ontgaan zijn. Zo is de Spaanse zangeres Rosalía in korte tijd uitgegroeid tot een wereldact. De hele Spaanse muziekindustrie staat achter haar, zij krijgt alle ruimte om uit te groeien tot een mondiaal popfenomeen met een geweldig team van musici en dansers. Dat blijkt ook bij de sensationele show van Rosalía op de slotavond van Primavera, waarvan hieronder een glimp te zien is:

Dan zou je kunnen veronderstellen dat iets als een ‘voortrekbeleid’, op dit moment, niet nodig is. Je mag verwachten dat festivals automatisch vollopen met deze nieuwe vrouwelijke namen, zoals ook al voorzichtig gebeurde op ons eigen Best Kept Secret, vorig weekend. Waarom heeft Primavera niet gewoon veel vrouwen geprogrammeerd zonder er verder de publiciteit mee te zoeken of er een statement van te maken? Juist door het te benoemen, kan de indruk ontstaan dat de vrouwen zijn geboekt vanwege een ‘quotum’ en niet dankzij hun uitmuntende prestaties.

Dat vindt Pallarès een lastige kwestie. ‘We willen geen statement maken en spreken ook niet van een quotum, maar promoten dit beleid als het nieuwe normaal. En we willen dat jonge, vrouwelijke festivalgangers weten dat ze bij ons op een vrouwvriendelijk festival komen, waar bovendien wordt opgetreden tegen mannelijke, seksuele agressie.’ Volgens Primavera vermindert een gelijkwaardige programmering op een festival de soms ongecontroleerde mannelijke hitsigheid – zeker in Spanje nog altijd een groot maatschappelijk probleem.

Dus werd alles uit de kast getrokken de spraakmakende vrouwen naar Barcelona te lokken. En dat is gelukt. Door soms lang op ze in te praten – sommige Amerikaanse r&b- of hiphop-acts moeten echt even overtuigd worden om naar Europa af te reizen voor een modderige festivaltournee. En door samenwerking te zoeken met andere festivals en podia, want voor één show kan een zangeres met dansgroep niet naar Europa vliegen.

Primavera Beeld Eric Pamies

Desinteresse

Rond Primavera wordt ook gedebatteerd over emancipatie in de pop, op een aantal congressen in de stad. Bij een panel over vrouwelijke line-ups vertelt de Spaanse reggaeton-dj Clara hoe wat extra moeite en energie de gelijkheid in de kunst enorm kunnen bevorderen. ‘Ik was al jaren gek op reggaeton’, zegt zij. ‘Maar ik draaide bijna uitsluitend mannelijke reggaeton, simpelweg omdat dat de enige reggaeton was die ik tegenkwam. Na verloop van tijd dacht ik: is er dan geen vrouwelijke reggaeton? Ik ging zoeken, eindeloos zoeken en uiteindelijk ontdekte ik geweldige vrouwelijke reggaeton uit Colombia. Die was er dus wel, maar niemand ging ernaar op zoek en dus gebeurde er niets. Die artiesten kwamen ook nooit verder.’ Dit is de vicieuze cirkel van de desinteresse, volgens Clara. Wanneer programmeurs en boekers ook hun stinkende best doen en zich inzetten voor meer gelijkheid, pas dan zal er structureel iets veranderen.

Dan de keerzijde van de medaille: je ziet op Primavera toch dat kleine, beginnende acts in het diepe worden gegooid. Net ontloken indiebandjes als Snail Mail of Big Thief staan op reusachtige podia, waar wel twintigduizend man voor past. Maar die staan er natuurlijk niet: het veld blijft angstaanjagend leeg. Dat is niet bevorderlijk voor de sfeer en ook niet goed voor het vertrouwen van beginnende acts.

Primavera lijkt op meer manieren te zuchten onder het nieuwe regime. Dankzij de vrouwelijke publiekstrekkers is de artistieke kleur van het festival veranderd. Primavera had altijd een sterk indie-karakter, maar lijkt nu haast een pop- en r&b-festival met hier en daar wat leuke alternatieve rocknamen. Dat zegt ook Alicia Rodríquez, een Spaanse Primavera-ganger van het eerste uur. ‘Ik kom eigenlijk vooral voor die indiebandjes, en al mijn vrienden ook. We zien het festival nu echt veranderen, ook in de publiekssamenstelling.’ De oude garde haakt een beetje af, zegt zij, bij namen als Solange, Rosalía en Carly Rae Jepsen op de hoofdpodia. 

Carly Rae Jepsen op Primavera. Beeld EricPamies

En die oude garde wordt niet helemaal vervangen met nieuw publiek: op de eerste dagen van het festival is het soms zorgwekkend leeg op de velden. Ook veel vaste Primavera-fans uit bijvoorbeeld Nederland hebben het dit jaar laten afweten, zeggen een paar Nederlandse bezoekers die nu met een beduidend kleiner groepje zijn afgereisd.

Noem het de kinderziekten van het Nieuwe Normaal. Ook al staan er dit jaar op de Nederlandse festivals weer meer vrouwen dan voorheen en had bijvoorbeeld Best Kept Secret vorig weekend een sterke vrouwelijke line-up zonder daar nadrukkelijk op te hameren: het blijft bijzonder om op Primavera van de ene in de andere vrouwelijke headliner te rollen, op de twee megapodia. Van Kali Uchis naar Rosalía naar Solange naar Erykah Badu naar Janelle Monáe – wat een luxe.

Rosalía op Primavera. Beeld Sergio Albert

Je kunt ervan denken wat je wilt – en dat mag ook gewoon – maar Primavera heeft werk gemaakt van iets waar de afgelopen jaren vooral oeverloos over werd gepraat. En als je op vrijdag wordt betoverd door een adembenemende show van Janelle Monáe en ziet hoe zij zich ruggelings in het publiek stort om een rondje te crowdsurfen, dan verdampen toch snel de formele kanttekeningen. Een dag later brult het eindelijk echt stampvolle veld bij de show van Rosalía alle teksten mee van het liedje Malamente, vrouw en man in één gebroederlijk verband. Dan weet je dat je niet naar een uit de hand gelopen goede bedoeling staat te kijken, maar gewoon naar de best beschikbare pop van het moment.

Geen woorden maar daden?

Natuurlijk: dat de line-up van Primavera afgelopen weekend voor de helft uit vrouwen bestond, was bijzonder en gedenkwaardig. Maar eerlijk is eerlijk: de Nederlandse festivals hebben dit jaar ook een veel gelijkwaardiger line-up dan bij voorgaande edities. Ook omdat de trends in de pop van de laatste tijd nu eenmaal sterk vrouwelijk zijn. Op Lowlands staat dit jaar de sensatie Billie Eilish en het Spaanse fenomeen Rosalía treedt aan op Down The Rabbit Hole. En Best Kept Secret had vorige week een ijzersterke, feminiene indie-programmering. Misschien gaan we hier heel geruisloos ook richting ‘het nieuwe normaal’?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden