Interview

De hele muziekgeschiedenis onder een dak

Wie ook maar beelden van popmuziek nodig heeft, komt uit bij hem. Fenno Werkman heeft namelijk alles. En blijft verzamelen.

De Londense taxi die ooit als decor diende in Top 2000 à Go-Go Beeld Eline van Strien

Eerst de foto van Paul McCartney maar, poserend naast een grote hond. 'Een schapendoes', preciseert beroepsverzamelaar Fenno Werkman. Hij vertelt dat de hond Martha heette en een lieve schat was.

Over haar schreef McCartney Martha My Dear, een ode aan de hond die in 1968 op het White Album van The Beatles terechtkwam. De foto is van Dezo Hoffmann, de vermaarde fotograaf die The Beatles al in het begin van de jaren zestig begon te volgen. 'Ja, natuurlijk is het een origineel.'

De mannen van Top 2000 à Go-Go, het eindejaarsprogramma met Matthijs van Nieuwkerk en Leo Blokhuis waaraan Werkman elk jaar meewerkt, geloofden niet dat McCartney hem goed kende. Toen ze hem voor het programma interviewden, stelden ze eerst een vraag over Werkman. Die ken ik, ja, zei McCartney met een zucht.

Werkman: 'Hahaha. Paul werd altijd een beetje moe van me, ik blééf maar vragen stellen. Ik was altijd in zijn buurt. Er moeten duizenden foto's van hem zijn waar ik ook op sta.'

Nu we het toch over hem hebben: Paul kan beter stoppen met optreden, zijn stem is te dun geworden. 'Niemand durft het tegen hem te zeggen. Ja, ik, maar naar mij luistert hij niet. Zijn dochters weten hoe ik erover denk.'

Schatzoeker

Fenno Werkman (59) verzamelt. Hij is schatzoeker. De collectie waarmee hij het meest naar buiten treedt, bestaat uit muziekclips en concertregistraties. Iemand bij muziekzender MTV begon ooit met tellen en stopte bij 980 duizend songs. Het zijn er inmiddels meer dan een miljoen. Zijn verzameling is hoogstwaarschijnlijk de grootste ter wereld.

Zijn vermogen bouwde hij op met royalties. Wereldwijd voorziet hij tv-zenders en -makers (én popmusici) van beelden - unieke beelden vaak. Omroep MAX zendt de komende drie zaterdagen op NPO 2 Back to the 60's uit, met clips uit zijn archief.

Zijn rol in de Nacht van de popmuziek is cruciaal. De BBC (The Rock 'n' Roll Years), de Belgische tv (De Pré Historie): de lijst is lang, en zijn archief bijna onuitputtelijk.

Documentaires van Yoko Ono over John Lennon (Imagine The Movie) en van Rolling Stones-bassist Bill Wyman (Blues Odyssey) werden bijna volledig samengesteld uit zijn archiefmateriaal. Hij werkte mee aan projecten van The Beach Boys, Bob Marley, Elton John, Pink Floyd en natuurlijk (want óók Haags) Golden Earring.

'Het eerste afscheidsconcert van Frank Sinatra is me heel dierbaar' Beeld Eline van Strien

Pakhuis

De schatkamer van Fenno Werkman is ondergebracht in een groot pakhuis met meerdere ruimten op een bedrijventerrein aan de rand van Den Haag. Tijdelijk slaapt hij daar ook, vanwege een 'scheiding met veel gezeik'. Ogenschijnlijk heerst er chaos, een warboel van onvoorstelbare proporties. 'Maar ik weet precies waar alles ligt, zolang niemand eraan komt.' En anders is er wel de inventarislijst op zijn laptop.

Duizenden filmblikken. Art-decomeubelen. De wieg waarin hij als baby lag. 'Waarom zou je het weggooien? En anders koop ik er gewoon een loods bij.'

Boeken over film en muziek. Honderden wonderlijke pakken, 'dat is echt iets voor Fenno'. Apparatuur om te scannen en te digitaliseren. Zijn oude kinderwagen. Speelgoedtreintjes. Driehonderdduizend dvd-schijfjes. Vier miljoen super 8-filmrolletjes - die verzamelt hij al veertig jaar.

John Lennon op een foto van Fenno Werkman Beeld Eline van Strien

Een oude Londense taxi, mét vergunning, die ooit als decor diende in Top 2000 à Go-Go. 'Ik reed vroeger altijd in zo'n taxi. Vond iedereen geweldig.' Een Bentley, onder het stof.

Een Bentley? 'Een Bentley S2, om precies te zijn. Die heb ik gekocht om Cliff rond te rijden. Cliff Richard, ja. Hij kwam voor het tv-programma Wintertijd, dat ik met Harry de Winter maakte, naar Nederland en ik vond dat hij in een echte auto moest worden vervoerd. Ik heb hem van Schiphol gehaald en daarna weer teruggebracht. Rijdt lekker, hoor. Hij zuipt wel veel.'

Als amateurfotograaf bezocht hij in 1972 in Rotterdam een concert van Wings, de band die Paul McCartney oprichtte na het uiteenvallen van The Beatles. Daar ontmoette hij de vrouw van McCartney, Linda Eastman. 'We hadden een klik.'

Ter verduidelijking: 'We mochten elkaar heel graag. Zij vond mij lief en schattig, ontwapenend ook.'

Alleen Werkman zelf weet de weg in de collectie Beeld Eline van Strien

Hij bracht de foto's van het concert meteen de volgende ochtend naar het hotel. 'Ik vind: als je 's avonds foto's maakt, ben je een vent als je ze 's ochtends kunt neerleggen. Dat had Paul nog nooit meegemaakt. Iedereen belooft het, niemand doet het, behalve Fenno.'

Dat was het begin. Werkman bleef Wings volgen, begon op aanraden van Linda ook te filmen, toerde mee met de band en loste technische problemen op.

'Ik was bij alle concerten in Europa, ik reed achter ze aan in mijn Londense taxi. In Amerika was ik er ook vaak bij, in Los Angeles bijvoorbeeld, toen kwam Ringo nog het podium op.'

Werkman begon te verzamelen. 'Ik was fan.' Tv-zenders die McCartney interviewden, wilden archiefmateriaal laten zien. 'Linda wees altijd meteen naar mij. Paul wist het ook allemaal niet. Dat materiaal was allemaal verdwenen. Geen controle. Bij Apple Records, de platenmaatschappij van The Beatles, is alles in rook opgegaan, inclusief het geld.'

Linda gaf hem een 'Beatle-Nikon', waarmee in de jaren zestig de band werd gefotografeerd. 'En ja, dan groeit het. Ik kreeg de ene na de andere originele film te pakken. Iedereen gaf het makkelijk weg, alles werd immers toch video. Film was plotseling ouderwets. Dat hebben ze geweten. Ik heb me de tering gesjouwd met die rotzooi. Maar: honderd jaar houdbaar. Er gaat niks boven film. Ik scan het allemaal zelf. Niemand mag er met zijn tengels aankomen.'

Werkmans foto van Paul McCartney met zijn hond Beeld Eline van Strien

Contacten

Overal legde hij contacten. 'Ze begonnen naar me te vragen.' Steeds vaker deden tv-maatschappijen een beroep hem. Werkman ging voor ze op zoek. 'Iedereen wil oude beelden. Ik kan het op mijn manier regelen. Ik heb mijn verhaal.'

Het verhaal van Fenno Werkman? 'Het maakt niet uit hoe, ik lul het los. Daar heb ik mijn maniertjes voor. Humor. Ze gunnen het je. Ik heb in het verleden natuurlijk vaak mensen gematst met leuke dingetjes, van The Beatles en zo. Hé, die gozer is interessant.'

Tip 1: 'Je moet de tegenpartij altijd laten denken dat-ie slimmer is. Laat ze slimmer zijn, als ze het materiaal maar geven. Voor een mooie prijs.'

Apparatuur om de films mee te bewerken Beeld Eline van Strien

In het keukentje hangen twee ingelijste platina platen van The Beatles, een voor Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band en een voor Hey Jude. Hij wijst op de certificaten, ze zijn echt.

'Ze komen uit de Abbey Road-studio's in Londen. Heb ik ook nog gewerkt, voor een Beatlesprojectje. Dan lul ik ze van de muur af, hè. Ze vinden mij daar natuurlijk ook koning, keizer en admiraal. Ik regel dingen voor ze die ze zelf niet kunnen regelen. Hoe heb je dat geregeld, Fenno, vragen ze dan. Moeten ze niet doen. Niet vragen. Dat wil je niet weten. Het is er. Klaar.'

Later, achteloos: 'Bill Wyman heeft nog bij mij op de bank geslapen.'

Dat zat zo. Wyman was met zijn project Blues Odyssey bezig en kwam erachter dat er soms 50 duizend dollar (werd gevraagd voor archiefbeelden van optredens.

'Van mij kreeg hij het gratis. Leuke man. Ik vind wel: als iemand wat van me wil hebben, moet hij zelf komen. Iemand die zegt dat hij voor The Rolling Stones werkt, komt er hier niet in. Stuur Mick Jagger maar langs, zeg ik dan. Nou ja, Jagger liever niet, dat is een eikel. Stuur Keith Richards maar, die vind ik leuk. David Bowie ook trouwens.' Waarna Werkman vertelt dat Bowie zijn huwelijk nog eens heeft gered, in Duitsland was dat.

Bij een boekenkast: 'Die rode boeken heeft niemand, die zijn van het American Film Institute. Waanzinnige informatie. Kijk, als mij iets wordt aangeboden, wil ik er natuurlijk meer over weten. Vooral over de rechten. Ik kan jou rechtenvrije films van Marlon Brando geven, of Marilyn Monroe.'

De platinaplaat van het album Sgt Pepper's Beeld Eline van Strien

Getallen

Meer getallen: 'Er zijn 40 duizend public domain-titels. Daar heb ik er hier 20 duizend van liggen.'

Zijn collectie blijft groeien. Internet biedt gouden kansen. Hij krijgt vijfduizend clips per maand toegestuurd van de r&b-scene uit Los Angeles. 'Word ik helemaal gek van. Maar ik heb het wel liggen. Kom maar op! Latin? Alle clips. Ik speel vaak op dansfeesten, dan moet je af en toe wel latin draaien. Voetjes van de vloer.'

In Engeland heeft hij trouwens nog een opslag, twintig keer zo groot als dit pakhuis, met alleen maar filmblikken. 'Waanzinnig materiaal.' Het houdt niet op. Hij bezit anderhalf miljoen foto's van popartiesten en is begonnen met het scannen van de negatieven.

Nieuw werkterrein

Sinds een paar jaar heeft hij een nieuw werkterrein: Rusland. En Oekraïne. Werkman komt er een keer of vijf per jaar. Hij raakte ooit in Jalta verzeild, op de Krim. Bij een benzinestation ontmoette hij een vrouw, Tatjana, en van het een kwam het ander.

Toen Tatjana vertelde wat ze verdiende, bood hij haar een baan aan. 'Gouden ingeving. Ik betaalde haar zes maanden salaris vooruit, ze hoefde alleen maar te telefoneren. Want er is mooi filmmateriaal te vinden in Oekraïne, hè. Ze heeft topdeals voor me afgesloten.'

Hij heeft er zelfs een tv-programma gemaakt, ook al spreekt hij geen woord Oekraïens. 'Ik heb aan Tatjana gevraagd iemand te vinden die vloeiend Engels spreekt, voor de presentatie. Zo kwam ik bij een van de best betaalde fotomodellen uit, zo'n vrouw van wie iedere man droomt.'

Nog maar een anekdote. Toen hij in een huurauto met Oekraïense kentekenplaten op weg was naar Sebastopol, werd hij beschoten. Gelukkig droeg hij een kogelvrij vest, op advies van Tatjana. 'Ik voelde een klap op mijn vest. In de Krim heeft iedere boerenlul een kalasjnikov met twee magazijnen.'

Platina plaat uit Abbey Road Studios Beeld Eline van Strien

Twee weken geleden was hij nog in St. Petersburg, hij gaat wat leuks doen in de Hermitage. 'Kan ik nog niet te veel over zeggen, maar straks sta ik tussen de Rembrandts en de Da Vinci's. Feestje bouwen. Bij de Russen kan dat.'

Naar materiaal van The Beatles is hij nauwelijks nog op zoek. 'Als ze weten dat ik het wil hebben, schiet de prijs omhoog. En trouwens, alles wat in Europa en Amerika is gefilmd van The Beatles heb ik hier wel zo'n beetje liggen. Van The Rolling Stones ook. De muzikale dingen dan, hè. Beelden dat ze vliegtuigtrappen op en af lopen, zullen me worst zijn.'

Nog zo'n geweldige foto, van George Harrison, met sigaret. 'Heel lieve jongen, George. Zo'n leuke man. Paul ook hoor. Ze zijn altijd goed voor me geweest.'

Back to the 60's, 14, 21 en 28/11, 16.10 uur, NPO 2.



1 'Mijn favorieten? Dan denk ik meteen aan de originele opnamen uit het Apollo Theater in Harlem uit 1951, op 35-millimeterfilm. Ella Fitzgerald, Cab Calloway, Dizzy Gillespie, Duke Ellington, Martha Ray! Drie uur materiaal. Ik kreeg het 's nachts aangeboden. Ik ben met het eerstvolgende vliegtuig naar New York vertrokken, met een enorme tiet geld in mijn zak. Ik moest het hebben voordat daar iemand anders voor de deur stond.'

2 'Het eerste afscheidsconcert van Frank Sinatra is me ook heel dierbaar. Juni 1971, het Ahmanson Theatre in Los Angeles. Als je My Way hoort, gaan je haren recht overeind staan. De timing van Frank! Als rockjongen heb ik ongelofelijk veel bewondering voor die man. Ik vind het ook leuk dat-ie fout was. Zijn verhaal is goed.'

3 'In 1983 werden de EMI/Abbey Road-studio's verbouwd, ze waren zeven weken dicht. Ik heb met een technicus alle masterbanden van The Beatles teruggeluisterd. Daar hebben we een audio-videoshow van gemaakt, ik leverde de beelden. We ontdekten de eerste take van While My Guitar Gently Weeps. Ik beschrijf het even. George Harrison komt binnen. 'I got something for you', zegt hij. Hij gaat zitten en speelt. Zo allejezus mooi, zo goed, zo veel gevoel. In de studio drukte iemand meteen op record, godzijdank. We zijn naar George toegegaan en hebben het hem laten horen. Hij was er helemaal stil van en gaf toestemming de take te gebruiken. Zo doe je dat.'

4 'Het volledige videoarchief van Paul Acket, impresario en oprichter van North Sea Jazz. Zijn weduwe wilde dat aan het Instituut voor Beeld & Geluid schenken, maar daar ben ik tussen gaan zitten. Mevrouw Acket, zei ik, dat archief hoort bij mij. Moest ze even over nadenken. Later vond ze een oud krantenknipsel over mij uit de Haagsche Courant. Paul had het uitgeknipt en erop geschreven dat hij die jongen wel eens wilde ontmoeten. Het archief is voor jou, zei mevrouw Acket. Waanzinnig materiaal. Ik ben anderhalf jaar bezig geweest om het te digitaliseren.'

5 'De filmpjes van oude Scopitone-machines, die zijn ook te gek. Dat waren Franse jukeboxen uit de jaren zestig, mét beeld. Als ik een paar weken niks te doen heb, haal ik zo'n ding uit elkaar. Deze drie Scopitones heb ik in Marseille gehaald. Er pasten maar twee in de trailer. Ik ben naar huis gereden, heb drie uur geslapen en ben meteen weer teruggereden om de derde op te halen. Zo gek ben ik. Deze dingen kom je nooit tegen.'

Bij het samenstellen van Back to the 60's, een tv-programma met muziekclips en optredens uit de jaren zestig en zeventig, houdt Fenno Werkman zich in. 'De MAX-kijkers zijn al wat ouder, dan kan Paranoid van Black Sabbath natuurlijk echt niet, of Led Zeppelin met Whole Lotta Love. Ik zou het graag doen, ik hou van teasen, maar dat kan niet.' Aan het eind van het jaar werkt hij, zoals altijd, mee aan Top 2000 à Go-Go, een programma dat het succes niet in de laatste plaats dankt aan Fenno Werkmans muziekarchief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden