De heiligverklaring van de boekenprijs

Jan Meng is de Amsterdamse boekhandel Atheneum nog niet uit of hij zegt: 'Dit is dus precies wat ik bedoel....

Jan Meng was boekverkoper. Wat heet? Hij was dé boekverkoper van Nederland. 'Nou ja, dat is dan zo'n stempel dat ze op je drukken', zegt hij en geeft hond Zoef een paar flinke aaien.

Jan Meng stond aan de wieg van Atheneum, de boekhandel die uit liefde voor het boek werd opgezet door Johan Polak en die uit liefde voor het boek groot werd dankzij het enthousiasme van zijn personeel. Meng kon collega's tot waanzin drijven met het voorlezen van favoriete passages.

We schrijven jaren zeventig. De media ontdekken het boek als populair onderwerp en Meng werd hun vraagbaak. Als een exotische schrijver zich aandiende, rinkelde de telefoon aan het Amsterdamse Spui en Jan Meng blufte er altijd wel een eind aan. Nadien stapte hij over naar radio en tv, maar als Jan Meng nu voorleest, is het meestal aan zijn vijfjarige dochtertje.

Vandaar dat hij nu met enige afstand kan oordelen over de opnieuw opgerakelde kwestie van de vaste boekenprijs en als hij daarover een uitspraak moet doen (liever niet), dan luidt die: afschaffen. De doelen zijn dezelfde die Bart Vlek, directie-assistent van Atheneum, aanvoert vóór handhaving van de prijsafspraak. Maar Meng gelooft dat de betere boekhandel op de lange termijn het meest gebaat is bij een subsidiesysteem.

'Nu ik eruit ben, zie ik pas de scheefgroei en dat wordt alleen maar erger, ondanks de vaste boekenprijs. Er is een hele trits kleinere boekhandels die volgens middenstandsnormen geen enkel recht van bestaan hebben. Er wordt gewerkt met vrijwilligers en meer van die lapmiddelen om het hoofd boven water te houden. Begrijp me goed, het is fijn dat ze er zijn, maar het maakt de spoeling voor de betere boekhandel alleen maar dunner.'

Daarom moet het bestand gesaneerd worden, hoezeer de romanticus in Jan Meng zich daartegen ook verzet. Maar hij ziet nu al hoe giganten als het Utrechtse Broese, het Rotterdamse Donner en het Amsterdamse Scheltema kiezen voor zekerheid. 'Alleen maar bekend werk, niets wat naast de pot piest.' Meng ziet geen ééntjes meer op de plank staan, dat ene exemplaar waarmee bijvoorbeeld ooit de Gestalttherapie ingang kreeg in Nederland.

In plaats van prijsafspraken zou het beter zijn de betere boekhandel te subsidiëren. De grote steden, zoveel mogelijk gespreid over het land, moeten beschikken over een ruim geoutilleerde zaak die ook zelf importeert. Provinciale steden, ter grootte van Zwolle en Zutphen, moeten met overheidssteun in elk geval kunnen beschikken over een iets minder ruim gesorteerde winkel. 'Ik kan me voorstellen wat voor problemen dat geeft. Wat voor maatstaven leg je aan? Kan de bureaucratie het aan? Maar het is wel de enige manier.'

Bart Vlek vraagt het zich af. Atheneum is volgens hem het beste bewijs van de zegeningen van de vaste boekenprijs. 'Buitenlanders die hier komen, kijken hun ogen uit. Er zijn niet zoveel landen waar een boekhandel als Atheneum kan bestaan.'

- Volgens het SCP-rapport worden boekhandels lui van de vaste boekenprijs?

Vlek: 'Dat is weer zo'n typische Jorritsma-gedachte.'

Meng: 'Natuurlijk worden ze dat. Met een Mulisch op z'n tijd lopen ze geen enkel risico.'

- Was Atheneum van de grond gekomen zonder vaste boekenprijs?

Vlek: 'Het was heel moeilijk geweest.'

Meng: 'Natuurlijk had het gekund. Johan Polak had er desnoods zelf geld bijgelegd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden