WakkerlandsJan Kuitenbrouwer

De heiligheidseis: alleen heiligen hebben recht van spreken

null Beeld

Meepraten voor beginners: Jan Kuitenbrouwer schrijft het woordenboek van de verbale burgeroorlog die we het ‘openbaar debat’ noemen. Mogen klimaatactivisten in andermans auto meerijden of zijn ze dan krankzinnig hypocriet?

Jan Kuitenbrouwer

De → klimaatsceptici, die het Wakkerlands liever → klimaatontkenners noemt, vinden het leuk om klimaatactivisten te confronteren met hun eigen klimaatschadelijke gedrag. Erg moeilijk is dat niet, want probeer in deze maatschappij maar eens te overleven zonder een microgram CO2 te produceren. Iemand die graag klimaatactivisten jent, is de Britse tv-presentator Piers Morgan, die zelf door een van de meest roekeloze, arrogante, kwaadaardige en onaangename mensen ter wereld, Donald Trump, ‘roekeloos, arrogant, kwaadaardig en onaangenaam’ werd genoemd.

In gesprek met een kopstuk van Extinction Rebellion, Skeena Rathor, vraagt Morgan ineens: ‘Hoe bent u naar deze studio gekomen?’ Ze negeert hem, Morgan dringt aan. ‘Ik ben opgehaald, door een auto van jullie’, zegt ze uiteindelijk. Morgan grijnst triomfantelijk. ‘Juist, een auto. En eh, heeft u een tv?’

Morgan praat met een andere klimaatactivist, via Zoom. Zij zit voor een stellingkast met planten en boeken. ‘Ik zie een leuk houten ding achter u’, zegt Morgan, ‘waar is dat van gemaakt?’ Ja, hout dus, maar het is kennelijk de bedoeling dat de activist het bevestigt, zodat hij haar kan ontmaskeren. Als er een 8-cilinder Kawasaki in de kamer had gestaan was dat zeker iets geweest om naar te informeren, maar een houten kast? Daar was zelfs Trump niet over begonnen.

‘Ach nee, Piers’, zegt de activist meewarig, ‘laatst deed je dat ook al met Skeena, over haar televisie. Het is stupide!’

Is er een woord voor deze stijlfiguur, vroeg hoogleraar psychologie Roos Vonk onlangs op Twitter.

Hij is in elk geval duidelijk verwant aan het → whataboutisme, ook wel de ja-maar-hunnie-dan: ‘De anti-coronabeweging wordt gewelddadig.’ ‘Ja, maar kijk eens naar links in de jaren zeventig.’

Is het niet gewoon een jij-bak, zei iemand.

Die associeert Wakkerlands vooral met de relatiesfeer: ‘Je zegt dat je de vuilnisbak buitenzet, maar dan doe je het niet.’ ‘Ja, en jij zou de auto wassen en dat heb je ook niet gedaan.’ Al komt de → tu quoque ook voor in de politiek. Femke Halsema: ‘Door de hypotheekrenteaftrek heeft Nederland 600 miljard schuld.’ Stef Blok: ‘Als u uw zin had gehad, was de huizenmarkt ingestort.’

Wat Piers Morgan doet, is meer dan de bal terugkaatsen, hij ontzegt mensen het recht van spreken over een maatschappelijk probleem, omdat zij er als individu mogelijk ook aan bijdragen. Hoe moet je dat noemen? Wakkerlands was nog aan het puzzelen met het Duitse Reinheitsgebot en een splinter-balkanalogie – je mag pas over de balk praten als je zelf geheel splintervrij bent – toen beslisboomchirurg (en Volkskrant-collega) Katinka Polderman het verlossende woord dropte. Laten wij dit de ‘heiligheidseis’ noemen, opperde zij. ‘Pas als je heilig bent, zelf ALLES goed doet, mag je wat zeggen.’

Ja, zo noemen wij dit voortaan: de → heiligheidseis.

‘Er wordt te weinig gedaan aan het klimaatprobleem.’

‘Maar wacht eens, zie ik daar een houten boekenkast?’

‘Ja, nou en?’

‘Dat was ooit een boom! Die CO2 kan absorberen!’

Of, zoals Roos Vonk zelf ooit schreef over het eten van vlees: beter inconsequent het goede doen dan consequent het verkeerde. Take that, Piers Morgan!

Zo was Wakkerlands zomaar, ineens, live, getuige van de geboorte van een nieuw bordje in de retorische porseleinkast. Hartelijk dank Roos en Katinka, de Wakkerlands-hapjespannenlap is naar jullie onderweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden