De handtekening van Vieuxtemps

Visitekaartjes zijn het, korte composities waarin je meteen de handtekening van een componist herkent. Ik ben altijd naar die kleine diamantjes op zoek, ik verzamel fragmenten die ik altijd bij de hand wil hebben en brand ze op een cd....

Het visitekaartje van Henri Vieuxtemps (1820-1881) is zijn Capriccio, een compositie van vier minuten voor altviool. Het stuk dook onlangs op tijdens een concert van altvioliste Esther Apituley, die het een ereplaats heeft gegeven op haar nieuwe album. Het zijn adembenemende minuten. Horen we hier een afscheidsspeech voor de romantiek of een welkom aan de moderne tijd? Is het muziek van een Duitser of van een Fransman? Is het echt maar één instrument dat ons elegant en hoffelijk de weg wijst naar de intieme wereld van Vieuxtemps? De warme klank van de altviool hypnotiseert, we durven er niet van weg te kijken uit angst het contact met Vieuxtemps te verliezen.

Wie het Capriccio heeft gehoord, gaat op zoek naar zijn schepper. Het is geen vrolijke tocht. We rijden naar België, naar Verviers, een plaats in de buurt van het drielandenpunt. Midden in het sombere stadje staat het forse standbeeld van zijn beroemde zoon Vieuxtemps. De linkerhand duwt een viool tegen zijn kin, de andere hand, die de strijkstok vasthoudt, hangt omlaag. Op het plein dat naar hem genoemd is kijkt Vieuxtemps met een licht bedroefde blik terug op zijn carrière. De rechterarm hangt niet voor niets langs het lichaam, door een ziekte kon hij zijn arm niet meer bewegen. De musicus is uitgespeeld, het applaus verstomd. Op zijn schouder landt een duif.

Henri kwam niet vaak meer in Verviers, hij studeerde in Parijs en Brussel en reisde over de hele wereld. Waar hij kwam, vierde hij triomfen Hij speelde op 8-jarige leeftijd al de sterren van de hemel, hij kreeg in twee weken het vioolconcert van Beethoven onder de knie en in Leipzig ontmoette hij Schumann, die hem vergeleek met Paganini, de grootste violist aller tijden. Hij was chef-muziek aan het hof van de Russische tsaar, die hem vroeg een Russische vioolschool op te zetten.

In zijn composities zocht Vieuxtemps een ander vocabulaire dan dat van Paganini, wiens werk steeds meer het karakter kreeg van een lichamelijke oefening. Vieuxtemps wilde naast virtuositeit meer zeggingskracht halen uit zijn viool, hij bedacht een nieuwe, moderne taal. Hij schreef zeven vioolconcerten waarmee hij de wereld wilde veroveren tot hij werd getroffen door een beroerte als gevolg waarvan hij half verlamd raakte. Gedesillusioneerd trok hij zich terug uit het muziekleven. Hij stierf zes jaar later in een sanatorium in Algerije waar zijn schoonzoon de leiding had.

Wat blijft er over van dat geweldige oeuvre voor viool ? In mijn verzameling koester ik zijn visitekaartje, rijk van kleur, altijd beschikbaar.

Paul Witteman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden