Beschouwing Jar Jar Binks

De haat van Star Wars-fans voor Jar Jar Binks dreef acteur Ahmed Best bijna tot zelfdoding. Hoe moet je omgaan met boze fans?

Acteur Ahmed Best deed onlangs een boekje open over de verwoestende invloed die het spelen van het gehate personage Jar Jar Binks in de Star Wars-films op hem heeft gehad. ’s Werelds lucratiefste filmfranchise worstelt namelijk met ‘toxic fandom’: boze fans die chronisch ontevreden zijn. 

Ahmed Best als Jar Jar Binks.

Jar Jar Superstar, kopte Rolling Stone in juni 1999. Op de cover van het Amerikaanse tijdschrift pronkte de snuit van een kikker-kameelachtig wezen met koplampogen, hangende flaporen en dikke lip. Dit was – primeur! – de beoogde ster van The Phantom Menace, de eerste Star Wars-speelfilm na zestien jaar rust in het universum van George Lucas. Jar Jar Binks betrof het eerste geheel digitale wezen in de sciencefictionreeks; er was nog wel een rubberen pop, en een man in de pop, maar die diende als bewegingsstudie voor het vijftienkoppig team dat de animatiehuid aanbracht – een revolutionaire techniek. ‘De kikkerprins van deze prequel markeert de doorbraak van ’s werelds eerste digitale ster’, verkondigde Rolling Stone. ‘Wie is de sterveling, uitgekozen door schrijver en regisseur George Lucas, om stem en leven aan te geven aan diens favoriete wezen tot nog toe? Zijn plaats in de kosmos zal nooit meer dezelfde zijn.’

Ahmed Best, een twintiger die opgroeide in de Bronx, was tot dan toe een onbekende drumartiest, wiens elastische bewegingen opvielen bij een castingagent van Lucas, die toevallig een optreden bijwoonde. Best was ooit ook een jongetje dat onder een Star Wars-dekbed sliep, genaaid door z’n moeder uit lappen stof met Star Wars-print: het gezin had geen geld voor officiële merchandise. En Best was ook de fan die alle filmdialogen uit de eerdere Star Wars-avonturen uit z’n hoofd kende, en die films ‘een keer of tweehonderd’ zag.

Michael Jackson was jaloers. De popster had z’n diensten aangeboden bij vriend Lucas: hij wilde per se Jar Jar Binks spelen. Maar de onbekende Best blonk uit tijdens de auditie. Liam Neeson werd gecast als Jediridder Qui-Gon Jinn, die in The Phantom Menace eerst niks van de wanhopig aanhankelijke en mal sprekende (‘meesa luv yous!’) Jar Jar Binks moest hebben. De hoofdrolspeler uit Schindler’s List prees zijn collega Best: ‘Toen de filmopnamen erop zaten, zei ik tegen iedereen – mijn agenten, echt iedereen – je móét deze gast hebben.’ Het grote publiek zal Ahmed Best voortaan aanspreken als Jar Jar Binks, voorspelde Rolling Stone, ‘tot het einde van zijn dagen’.

Vloek

Hoe het verder liep, onthulde Best vorige week op Twitter. ‘Dit was de plek waar ik bijna een einde aan mijn leven maakte’, was te lezen boven een foto van de nu 44-jarige acteur, staand op een hoge brug in New York. ‘Twintig jaar geleden kreeg ik een mediaterugslag die nog steeds van invloed is op mijn carrière’.

Binks bleek een vloek, al meteen na de release. ‘Jar Jar ziet eruit als een groot en lomp zeepaard en spreekt om onverklaarbare reden een soort Caribisch patois’, constateerde dagblad Los Angeles Times, ‘een komisch bedoeld personage dat gewoon niet grappig is’. Ook Binks dreadlockachtige hangoren vielen verkeerd. Een ‘rastafari-versie van Stepin Fetchit’, verwees The Wall Street Journal naar de controversiële zwarte acteur die in de jaren dertig zijn geld verdiende als raciale karikatuur. Best, zelf een zwarte man, begreep er niks van: ‘Jar Jar is een oranje kikker!’

'Kikkerprins' Jar Jar Binks.

En er waren de fans. O, die hartstochtelijke Star Wars-fans. Ze lanceerden websites om Jar Jar te beschimpen, waaronder een pagina vol suggesties hoe Binks het beste aan z’n einde kon komen, van ebola tot de force-wurgklem van Darth Vader. Ook waren er Star Wars-fanatici die poseerden met het afgehakte rubberen hoofd van Jar Jar op een presenteerschaal. De kassaopbrengst van The Phantom Menace leed er niet onder: meer dan een miljard dollar. Maar Lucas zwichtte wel voor de kritiek: in de twee volgende filmdelen resteerde almaar minder speeltijd voor Binks.

Extreem beladen

Van wie is Star Wars? Die vraag speelde al toen Lucas in 1997 scènes uit de originele reeks digitaal ‘verbeterde’, tegen de zin van de fans. Maar sinds de geestelijk vader zijn schepping in 2012 overdeed aan Disney, voor 4 miljard dollar, voelen de fans zich pas echt de ware hoeders van het erfgoed. Boos zijn ze nu, op scenarist en regisseur Rian Johnson, omdat die bruusk verhaallijnen afkapte in het vorig jaar december uitgebrachte The Last Jedi, en Luke Skywalker – jedi Luke Skywalker! – herintroduceerde als force-afvallige. Het publiek stroomde nog wel toe, maar The Last Jedi kampt met een voor Star Wars ongekend lage publiekswaardering op website rottentomatoes.com. Echt mis ging het met Solo: A Star Wars Story, afgelopen mei uitgebracht. Een geschat verlies van vijftig miljoen dollar; de eerste Star Wars-flop ooit. Ondertussen werd Kelly Marie Tran, Last Jedi-actrice van Vietnamese komaf, weggepest van social media door fans die menen dat Lucas’ far, far away galaxy beter af was toen vrouwen nog gewoon melkwitte prinsessen waren en zeker geen piloten of jedi’s.

‘We zijn op het punt gekomendat het schrijven en regisseren van grote franchisefilms even beladen is als het schrijven van een nieuw hoofdstuk voor de Bijbel’, uitte James Mangold (Walk the Line, Logan) deze week zijn frustratie over ‘toxic fandom’: giftige fancultuur. Hij wordt genoemd als regisseur voor een spin-off over Star Wars-premiejager Boba Fett. ‘Ik snap dat Star Wars voor veel mensen een soort spirituele kracht is, dat is het ook voor mij. Maar we moet omgaan met onze teleurstellingen zoals Yoda dat zou doen, niet zoals Darth.’ Guardians of the Galaxy-regisseur James Gunn sprong bij: ‘Star Wars kan belangrijk voor je zijn, maar dat betekent niet dat het van jou is. Als je jeugd geruïneerd is door een film: GA IN THERAPIE.’

Dat je Star Wars juist wél kon kopen en bezitten, was ooit zo vernieuwend en visionair aan Lucas’ sciencefiction. De merchandise-omzet sinds die eerste film in 1977 wordt door analisten geschat op 35 miljard dollar. Verwarring over de doelgroep hoorde er eveneens meteen al bij: Lucas meende een film te hebben gemaakt voor kinderen, volwassenen dachten daar anders over.

Disney heeft de huidige onvrede deels zelf over zich afgeroepen. De productie van de Solo-film verliep rommelig, met als dieptepunt het late ontslag van de regisseurs. Ook voerde de studio de Star Wars-releases zozeer op, tot wel twee titels per jaar, dat zelfs Luke Skywalker-acteur Mark Hamill z’n twijfels uitsprak: was dit wel verstandig?

Ahmed Best in 1999 met de Rolling Stone-cover van Jar Jar Binks. Beeld Getty

De eerstvolgende Star Wars-speelfilm, de afsluitende episode van de derde trilogie, gaat gelukkig pas over anderhalf jaar in première. Regisseur Colin Trevorrow (Jurrassic World) werd ver voor de opnamen al ontslagen door Disney, zodat de hoop is gevestigd op J.J. Abrams, regisseur van het wél algemeen gewaardeerde The Force Awakens uit 2015. Hij begint deze maand met draaien.

Ahmed Best en Jar Jar Binks zullen er niet bij zijn. Best werd na Star Wars nooit meer gevraagd voor een andere filmrol van enig belang en kon zich niet in Hollywood revancherenTwee jaar na The Phantom Menace maakte Andy Serkis furore als het genie achter de digitale Gollum in The Lord of the Rings; niet Best, maar hij wordt nu beschouwd als de pionier in het ‘motion-capture’-acteren. 

Spijt

Nogal wat Star Wars-fans betuigden vorige week spijt, na de zelfmoordverwijzing op Twitter. Of probeerden Best te troosten. De een stuurde hem een tweet met een tekening waarop Jar Jar wordt omhelsd, de ander had z’n kat Binks genoemd of kende kinderen die het wezen wél leuk vonden. Best wil nu een solotheatershow maken over het Jar Jar Binks-echec.

Alec Guinness, die in 1978 een Oscarnominatie kreeg voor zijn rol als Obi-Wan Kenobi, waarschuwde in zijn memoires (A Positively Final Appearance, 1999) al voor de Star Wars-fans. Hoe hij eens werd aangesproken door een jongetje van 12 dat vol trots zei dat hij de films meer dan honderd keer had gezien: ‘Ik meende dat ik het begin van waanzin kon zien in zijn ogen, sterretjes die op een dag zouden exploderen.’

‘Zou je iets voor me kunnen doen?’, vroeg Guinness.

‘Alles’, antwoordde het jongetje.

‘Je vindt het vast niet leuk.’

‘Alles meneer, alles!’

‘Wil je beloven dat je nooit meer naar Star Wars kijkt?’

Jongetje in tranen, moeder boos: wat onaardig om te zeggen tegen een kind. ‘Misschien had ze gelijk’, redeneerde Guinness. ‘Maar ik hoop dat die knul, nu hij een dertiger is, niet meer leeft in een fantasiewereld vol tweedehands, kinderlijke banaliteiten.’

De negende Star Wars-film, de episode die alles goed moet maken, zal in december 2019 in de bioscoop draaien. Het soloavontuur van Boba Fett of Obi-Wan Kenobi – Disney moet nog kiezen – wordt verwacht in 2020.

Drie intens gehate filmpersonages. Soms uitstekend geacteerd, soms ook niet.

Nurse Ratched - One Flew Over the Cuckoo’s Nest

Tijdens de première van One Flew Over the Cuckoo’s Nest in 1975 stond het publiek op om te juichen bij de scène waarin kleine crimineel McMurphy (Jack Nicholson) de keel van ‘nurse Ratched’ dichtdrukt. Actrice Louise Fletcher, voor haar rol als de monsterlijk kille hoofdverpleegster bekroond met een Oscar, zat in de zaal, en vond de lynchstemming ‘beangstigend’. Nadien werd ze in supermarkten en vliegvelden geregeld aangesproken door mensen die geen onderscheid maakten tussen de rol en de actrice. Netflix presenteert binnenkort een tv-serie over de jonge jaren van Ratched.

Draco Malfoy - Harry Potter

Tom Felton groeide op als vertolker en gezicht van het naarste kind op de tovenaarsschool van goedzak Harry Potter: Draco Malfoy, zoon van het kwaad. Jonge Potter-fans waren bang voor hem, ondervond hij, juist als hij ter compensatie op straat vriendelijk naar ze lachte: dat was pas écht eng. Ook stuurden ze de acteur met regelmaat persoonlijke brieven: waarom was hij toch zo vervelend, wat had Harry hem toch ooit aangedaan? De vrees en verontwaardiging nam af toen Malfoy in de latere Potter-delen langzaam aan een beter kind/mens werd.

Henry Jones III - Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull

Hij was bedoeld om de toekomst van de franchise ná Harrison Ford zeker te stellen, maar de in Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull (2008) plots opgedoken onnozele archeologenzoon en sidekick Henry Jones III is inmiddels alweer geaborteerd en ontbreekt in het aangekondigde vijfde avontuur (2021). Godzijdank, vond ook acteur Shia LaBeouf, die later spijt had van z’n rol als Indy’s zoon en zei dat hij en Spielberg de Jones-erfenis hadden geruïneerd. Daarop noemde Ford LaBeouf een ‘fucking idioot’. 

Ben Afflecks Batman - Batman v Superman: Dawn of Justice

Batman an sich wordt niet gehaat. Ben Afflecks interpretatie van de superheld wel. En hoe: er ontstak een online-orkaan aan onvrede ontstond toen de naam van de acteur bekend werd gemaakt. Doen ze bij élke nieuwe Batman-acteur, stelde de studio Affleck gerust. Dus de ster ging gewoon op als bonkige vleermuis met kaakkramp in het oenig destructieve en toondove Batman v Superman: Dawn of Justice (2016). Affleck en de studio hadden een hele Batman-soloreeks in gedachten, die films lijken van de baan.

Poppetje

Op jedibusiness.com, de online database voor Star Wars-speelgoed, staat vermeld dat het na het eerste Jar Jar Binkspoppetje uit 1999 wel dertien jaar duurde voor speelgoedfabrikant Hasbro weer een nieuwe uitvoering van het Binksfiguurtje op de markt bracht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.