Achtergrond Voorlopers

De groene jurk: exclusief, dodelijk en duurzaam

Soevereiniteit kun je aantrekken, als een jurk. En dan liefst in exclusief groen. Daar zit een heel verhaal achter.

Beeld De Volkskrant

De geschiedenis van de groene jurk is exclusief, dodelijk, en duurzaam. Twee van de drie termen passen bij de jurk die koningin Máxima hier draagt. Prinses Meghan was misschien hipper geweest in deze rubriek, en prinses Kate verdient met haar fijne jasjurken ook een prijs, maar hé, wij hebben Máxima. Wie foto’s van haar ziet, merkt dat de grens tussen een post-studentikoos imago à la Jeanine Hennis en een vorstin bestaat uit een goed gekozen jurk. Dat je die soevereiniteit kunt aantrekken. De eerste indruk die Máxima wekt, past altijd bij de invulling die ze vervolgens aan haar functie geeft; innemendheid, kennis, vakkundigheid enzovoort.

Groen is een exclusieve kleur, omdat-ie in de Middeleeuwen voorbehouden was aan de hogere middenklasse om te dragen. Het was gruwelijk kostbaar om te maken, omdat stof eerst geel geverfd werd met bijvoorbeeld de wouw, en daarna blauw met de wede (en later de indigoplant), zodat groen ontstond. De wollen jurk van mevrouw Arnolfini hier links zal meer gekost hebben dan de portretopdracht aan Jan van Eyck in 1434. In een geweldige aflevering van het BBC-programma A Stitch in Time laat kostuumhistoricus Amber Butchart de jurk traditioneel namaken − mooi om te zien hoe het groen ‘ontstaat’ als de wol uit verwarmde vloeistof (3 weken oude urine) komt en dan door aanraking met zuurstof zijn kleur krijgt.

Jan van Eyck, Het Arnolfini Portret, 1434, National Gallery Londen

Minder gezellig is dat groene jurken in de 19de eeuw zo giftig waren dat vrouwen er brandblaren van op hun huid kregen en er gevallen bekend zijn van dood-door-groene-stof. Men dacht even dat het leuk was arsenicum te gebruiken voor het bestendigen van de kleur. Zelfs toen al lang duidelijk was dat het genadeloos gif was, bleven de dames het dragen − een gevaarlijk statusspel, als sushi van de kogelvis eten.

Dodelijk is het niet meer, wel wordt groen geassocieerd met natuur en duurzaamheid − kijk maar naar veel jurken van Marianne Thieme. In het portret van Virginia Dalrymple is groen bewust symbolisch ingezet, passend bij het bos waar ze in zit, tussen het donkere gebladerte. Een melancholische stemming met een jurk die inderdaad misschien wel dodelijk was. Hij bestaat in elk geval nog steeds, beide in de collectie van de Watts Gallery.

George Frederick Watts, Portret van Miss Virginia Dalrymple, 1872, Watts Gallery, Compton Surrey, Groot-Brittannië
De jurk van koningin Máxima is geleend van haar schoonmoeder. Beeld ANP

Máxima kiest vaak groen. De tint past bij haar huid en ogen, de intensiteit bij haar karakter, de vrolijkheid bij haar uitstraling. Deze jurk heeft ze geleend van haar schoonmoeder, een charmante manier om nieuwheidsdwang van mode een beetje te relativeren en om subtiel in de sporen te treden van Beatrix, die ’m in 1981 droeg bij een staatsbezoek aan België. Máxima is iets langer, dus de struisveren van de rok vallen bij haar tot boven de enkels. De ronde applicaties zijn vast bedoeld als bloemen maar lijken op de ogen in vlindervleugels − alsof de alertheid van de koningin wat is verhoogd en ze ons allemaal ziet. 

Bernard van Vlijmen, Portret van Koningin Juliana, 1953, Museum het Zwanenbroedershuis, Den Bosch
Onbekende kunstenaar, Portret van Koningin Henriëtta Maria, 1635, National Portrait Gallery Londen

24/8 geeft Wieteke van Zeil een workshop over De kunst van opmerkzaamheid in het Catharijneconvent in Utrecht. Volkskrant-abonnees kunnen hierbij aanwezig zijn: volkskrant.nl/inclusief. Aanmelding t/m 19/8

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.