De grande dame van de Britse beeldhouwkunst

Een overzichtstentoonstelling van Rachel Whiteread, de grande dame van de Britse beeldhouwkunst, is misschien niet zo'n goed idee. Dertig jaar van hetzelfde is vermoeiend; Whiteread is op haar sterkst met een enkel werk.

Chicken Shed, voor het Tate Britain in Londen.Beeld Foto Tate

De Engelse kunstenaar Rachel Whiteread (54) maakte haar meesterwerk voor haar 30ste. Nog steeds kunnen Londense taxichauffeurs je naar de locatie brengen waar 'that house' stond: een openbaar kunstwerk dat slechts tachtig dagen overeind stond, maar zich voorgoed in het collectieve geheugen nestelde. House (1993) was een betonnen afgietsel van een compleet woonhuis op Grove Road 135 in Oost-Londen. Het publiek hield ervan of piste ertegen, de lokale politiek en lobbyclubs vochten elkaar de tent uit over het werk en Whiteread won er als eerste vrouw de Turner Prize mee.

Whiteread, inmiddels de grande dame van de Britse beeldhouwkunst, houdt nu haar grootste overzicht ooit in Tate Britain. Buiten op het gazon aan de Thames staat nieuw werk: een afgietsel van een kippenhok. Het bescheiden gebouwtje verzamelt herfstbladeren tegen de plint. Het is een van de 'shy sculptures' (zie kader) die de kunstenaar de afgelopen jaren her en der in de wereld neerzette. Doe een stap dichterbij en Whitereads bijzondere omkeertruc openbaart zich. Dit is geen kopie van een kippenhok, nee, dit is de vorm van de inhoud van het hok, net zoals ze bij dat complete woonhuis deed. Beton erin, buitenkant eraf pellen - de werkelijke techniek is iets weerbarstiger, maar dat is het idee.

Rachel Whiteread
Beeldende kunst
Tate Britain, t/m 21/1.

Een kunstenaar die al dertig jaar hetzelfde doet, blijft dat interessant? Want zoals het bij House ging, zo gaat het nog steeds: Whiteread toont ons de binnenkant van de dingen. Tegen de krant The Guardian zei de kunstenaar bij de opening van haar overzicht: 'Waar ik trots op ben is de consistentie, het werk volgt een rigide pad (...) Ik heb een taal gemaakt en daar werk ik mee.'

Binnen in Tate Britain staat het overzicht in één enorme open zaal. Die lijkt een beetje op een bouwmarkt zonder schappen en stellingen. Tegen de muur: kozijnen en deuren. In het midden een woonkamer, een compleet trappenhuis, tafels, matrassen. De afdeling sanitair is er ook, met een badkuip en een wastafel. De materialen variëren van beton en papier-maché tot doorzichtig epoxy en 'tandartsgips'. Midden in de zaal staat Untitled (Room 101) uit 2003, een kamer die compleet met scheuren in de muur, lichtknopjes en deurklinken (in negatief, je moet het even zien) zijn geschiedenis prijsgeeft. Kijken ernaar is als met je ogen dicht de muren van je eigen huis voelen.

Verlegen sculpturen

Een van Rachel Whitereads 'shy sculptures' staat nu ook in Amerika.

Sommige staan in het zicht, andere achter in een kasteeltuin of zeer afgelegen in de woestijn: Rachel Whiteread maakte de afgelopen jaren wat zij 'shy sculptures' noemt, afdrukken van bescheiden gebouwtjes. Hutjes, hokken, een boothuis, een kippenhok, gebouwtjes zonder architectonische pretenties, de basis van beschutting.

De Cabin (2016) als hommage aan de schrijver en kluizenaar Henry David Thoreau, is haar eerste publieke werk in de Verenigde Staten. Het staat op Governors Island, met uitzicht op het Vrijheidsbeeld - da's dan weer niet zo bescheiden.

Het verhaal achter Untitled (Room 101) maakt het minder vertrouwd: Whiteread maakte een 'afdruk' van de kamer in de BBC Broadcasting House die model stond voor de beruchte kamer 101 uit George Orwells roman 1984, de martelkamer van het 'Ministery of Love'. Zodra je dat weet veranderen je blik en je gevoel. Op zo'n moment is Whiteread op haar sterkst.

Die diepere laag is, met die tamelijk beperkte vormentaal, geen heel oeuvre vast te houden. Na tien kozijnen en deuren, afgegoten in zacht gekleurd epoxy, daalt een Ikea-achtige vermoeidheid in. Een overzichtstentoonstelling is misschien wel niet zo'n goed idee; één werk van Whiteread tegenkomen in een museum of in de openbare ruimte geeft meer voldoening. Maar dat neemt niet weg dat Whiteread een archetypisch motief in de kunsten, het huis, tot in al zijn uithoeken heeft verkend. En één meesterwerk maken dat een heel land zich herinnert, wie doet het haar na?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden