De Graaf: 'Ik wilde mensen niet geruststellen'

In al die lof gaat juist een deel van de nuance weer verloren

.Beeld .

Na grote nieuwsgebeurtenissen duiken overal in de media experts op. En wie tussen alle deskundigheid opvalt, wordt opnieuw gevraagd voor commentaar. Beatrice De Graaf, hoogleraar Internationale Betrekkingen, valt op na de aanslagen in Parijs. Ze schuift in vrijwel elke talkshow aan en geeft interview na interview over de nasleep van de terreur.

De andere kant

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd.

'Er wordt om haar gevochten in Hilversum', schrijft tv-recensent Hans Beerekamp op de website van NRC. In zijn topvijf 'tv-experts van deze terreurcrisis' staat De Graaf met stip op 1. Ze is volgens Beerekamp in elk geval 'onverstoorbaar' en ze 'weet alles'. Haar stokpaardje, schrijft de recensent, is dat we in Nederland, beter dan elders, zijn doorgedrongen tot de 'haarvaten van de samenleving' en daarmee radicalisering kunnen herkennen. Bovendien, zo zei De Graaf bij Pauw, zijn de Nederlandse wijken de Parijse banlieues niet.

En daarmee stelt ze Nederland gerust, taxeert columnist Bert Wagendorp in de Volkskrant: 'Dankzij De Graaf weten we dat we het in Nederland eigenlijk heel goed doen, met onze wijkagenten en welzijnswerkers.' Termen als de haarvaten van de samenleving en 'community policing' zijn volgens Wagendorp dankzij De Graaf 'gesneden koek' geworden. Hij noemt haar 'de Messi onder de terrorismekenners' en prijst de hoogleraar om haar 'verbijsterende hoeveelheid kennis' en het vermogen om de hysterie uit het terrorismedebat te halen.

Journalist Maurits Martijn van De Correspondent tekent het verhaal van de hoogleraar op in elf lessen. Ook hier komt community policing aan bod. Daarnaast passeert het boek Theater van de Angst de revue, waarin De Graaf betoogt dat meegaan in het angstframe van de terroristen hun juist in de kaart kan spelen. Keiharde contraterreurmaatregelen kunnen effectieve bestrijding op lokaal niveau ondermijnen. Ook Martijn is razend enthousiast: De Graaf is een 'verademing', een 'baken van helderheid' en weet zich 'soeverein staande te houden in snelle praatprogramma's', schrijft hij.

Eén en al lof dus voor de relativerende toon en boodschap van De Graaf. Maar wat vindt ze zelf van alle aandacht voor haar mediaoptredens? Is de boodschap uiteindelijk goed overgekomen? Als we dat met haar bespreken blijkt dat zelfs de zo geprezen nuance van De Graaf weleens ongenuanceerde beelden in de hand kan werken.

Beatrice de GraafBeeld anp

De zegeningen van community policing

'Het klopt dat community policing, de nauwe samenwerking tussen de docent, de wijkagent, de imam en de inwoners van een wijk, een van de weinige houvasten is die we hebben. Dit helpt niet alleen bij preventie van radicalisering, maar zorgt er ook voor dat de inlichtingendiensten snel weten wie ze uit de kaartenbak moeten pakken na een aanslag.

'Als ik hierover sprak, deed ik dat alleen niet met het doel mensen gerust te stellen. Mede, maar niet alleen, dankzij deze methode is een aantal aanslagen verijdeld, maar er is door de jaren heen ook op bezuinigd. In een snelle talkshow schiet deze nuancering er soms een beetje bij in.'

De Haagse Schilderswijk versus de Parijse banlieus

'Ja, de verschillen zijn groot. Wat een beetje is ondergesneeuwd is het enorme schaalverschil. Daar gaat het om honderdduizenden mensen in wijken waar de overheid zich min of meer heeft teruggetrokken. Hier gaat het om een paar straatjes in de Schilderswijk. In zo'n stadsjungle is het gewoonweg eenvoudiger voor criminelen, maar ook voor radicaliserende jongeren, om onder de radar te blijven. Maar daarbij heb ik absoluut niet gezegd dat die gebieden in Vilvoorde, Chartres, Molenbeek, Courcouronnes of Saint-Dénis wemelen van de terroristen. De demonstratie in Molenbeek bewees dat. De mensen daar zijn en voelen zich in de steek gelaten.

'Tel daarbij op het gebrek aan effectief lokaal beleid in Frankrijk, en je kunt stellen dat de kans dat het misgaat daar wat groter is dan bij ons.'

Waarmee niet is gezegd dat als ze in Frankrijk nu maar een voorbeeld aan ons zouden nemen alles daar ook beter zou gaan. 'Of dat community policing elders net zo zou werken als in Nederland. Ten eerste is er hier tussen 2009 en 2013 ook stevig bezuinigd op die lokale netwerken. En ten tweede denk ik dat het bovengenoemde schaalverschil de zaak wezenlijk problematiseert. Dat is een vraag op mijn lijstje voor verder onderzoek.'

Bommen gooien werkt averechts

'In ieder geval op de korte termijn: er is een duidelijke correlatie tussen de toename van oorlogsgeweld en terroristische aanslagen. Daar, en dus ook hier. Of het op de langere termijn werkt? Als het al lukt, dan alleen als er ook een strategisch plan en politieke doelen worden gesteld. Hier, in het Westen, maar ook daar. De oorlog in Syrië en Irak moet - net als destijds in Libanon - met behulp van de regionale grote mogendheden worden opgelost. De grote vraag is hier: Wat doen we met Assad? En wat is de rol van Saoedi-Arabië? Zowel in het financieren van de terroristen en het blijven verspreiden van het jihadistische gedachtengoed als in het conflict met Iran over dominantie in de regio. Dat is ook ondergesneeuwd in de debatten vorige week.

'Ik ben overigens ook niet pertinent tegen harde of repressieve maatregelen. Ze moeten alleen wel werken, binnen de grenzen van de wet, en niet leiden tot meer onrechtvaardigheidslegendes en nieuwe golven van radicalisering. Ik ben helemaal voor politie-invallen en zoekacties als we weten dat we daarmee een terroristennetwerk pakken.'

De Graaf is een verademing

'Ja, blijkbaar zien mensen het zo. Ik ga op uitnodigingen van media in om richting en nuance aan het debat te geven, al blijft dat in talkshows lastig. Je moet met 28 anderen aan tafel in 3 seconden je argumenten geven.Vervelend is dat je dan soms concessies moet doen aan de complexiteit van het terrorismefenomeen. Mijn onderzoek is echt nog veel genuanceerder dan mijn uitspraken.'




Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden