De geschiedenis van superheldin Wonder Woman

Wonder Woman (1941) is even oud als Superman en Batman en altijd is ze omstreden geweest als rolmodel. Nu nog.

Wonder Woman.

'VN dumpen Wonder Woman', kopte de Amerikaanse krant USA Today op 13 december 2016. Een zwarte dag in de carrière van de vrouwelijke superheld: geschoffeerd door de Verenigde Naties. Daar had men haar twee maanden eerder nog tot ere-ambassadeur uitgeroepen, als onderdeel van een campagne ter promotie van seksegelijkheid. Er was zelfs een eenmalige vrouwenrechtensuperheldenstrip vervaardigd, die ook uitkwam in het Chinees, Arabisch en Russisch.

Maar toen stond een groepje verontruste VN-medewerkers op, zwaaiend met een petitie. 'In feite is dit personage een van grote borsten voorziene witte vrouw, schaars gekleed in een glimmend, dij-ontblotend speelpak met Amerikaanse vlag-motief en kniehoge laarzen - het schoolvoorbeeld van een pin-upmeisje.' Onder druk van tienduizenden petitieondertekenaars zwichtten de VN. Wonder Woman was ambassadeur-af.

Nu, een half jaar later, breekt de nieuwe speelfilm over de superheld feministische records in de bioscopen: de meest lucratieve blockbuster ooit geregisseerd door een vrouw.

Wonder Woman bestaat al 75 jaar. En nooit is er consensus geweest over haar positie als rolmodel. Ze debuteerde in oktober 1941 als Amerikaanse stripheldin: een door haar koningin-moeder Hippolyta uit klei geschapen en door Griekse goden van bovennatuurlijke krachten voorziene mythische Amazone, die de strijd aangaat met de nazi's. Net als haar iets oudere collega's Superman (1938), Batman (1939) en Captain America (1940), die ook in verzet kwamen tegen het Derde Rijk.

Henry Cavill als Superman, Gal Gadot als Wonder Woman en Ben Affleck als Batman.Beeld ap

Vechten voor Amerika

Wonder Woman vocht voor Amerika, verkondigde de strip: 'Het laatste bastion voor gelijke rechten voor vrouwen!' Een reactie op de destijds masculiene en gewelddadige stripcultuur. En hoewel ze goed kon vechten, beleefde Wonder Woman er geen plezier aan: vrede was haar doel.

De kiem voor haar creatie werd gelegd toen geestelijk vader en Harvard-psycholoog William Moulton Marston (1893 - 1947) in een vrouwenblad opgaf over de 'potentieel educatieve waarde' van superhelden. Een medewerker van de thans als DC Comics bekendstaande uitgeverij las dat en lijfde de wetenschapper in.

Marston leefde poly-amoureus: in één huis met zijn echtgenote en zijn oud-student en vriendin Olive Byrne, een dochter van een van de oprichters van Amerika's eerste abortuskliniek. Volgens sommige bronnen dienden zijn vrouwen (beiden afgestudeerd psycholoog en feminist) als inspiratie voor de eerste vrouwelijke superheld. Marston zelf zei er hooguit over dat zijn vriendin hetzelfde type armbanden droeg als Wonder Woman (maar dan niet kogelwerend). De waarheidslasso van Wonder Woman was een verzinsel uit zijn psychologenpraktijk: Marston geldt als een van de uitvinders van de leugendetector.

De nieuwe superheld werd al vlot door meerdere Amerikaanse instanties in de ban gedaan: Wonder Woman ging te bloot gekleed en haar Amazone-herkomst zou aanzetten tot lesbische liefde.

Verboden in Libanon

Omdat hoofdrolspeelster Gal Gadot Israëlisch is en heeft gediend in het Israëlische leger, verbiedt de Libanese overheid vertoningen van Wonder Woman. De maatregel zou zijn afgekondigd door het Libanese ministerie van Economische Zaken.

Modern vrouwbeeld

Marston noemde zijn heldin 'psychologische propaganda voor een nieuwe type vrouw'. Zelfs binnen de uitgeverij was niet iedereen het eens met zijn moderne vrouwbeeld. De eerste vrouwelijke eindredacteur van DC Comics protesteerde tegen het hoge bondage-gehalte in Marstons scripts: waarom werd Wonder Woman altijd weer vastgebonden door haar tegenstrevers? 'Wat weet zij van psychologie?', schreef Marston aan zijn uitgever. 'Vrouwen genieten ervan om te worden vastgebonden.'

Bovendien, zo redeneerde de auteur: dat Wonder Woman consequent zichzelf bevrijdde, daar géén man voor nodig had, was nu juist het punt van het verhaal.

Tekst gaat verder na de foto.

Links Gal Gadot: Wonder Woman in 2017. Recht Lynda Carter, zij speelde Wonder Woman in de jaren zeventig. In het midden regisseur Patty Jenkins.Beeld afp

In de jaren zeventig werd Wonder Woman omarmd door de Amerikaanse feminist en publicist Gloria Steinem, die de superheld afdrukte op de cover van de allereerste editie van het door haar opgerichte feministische tijdschrift Ms. Maar Steinem schreef óók dat de toenmalige heldin veel te zwak was geworden en onvoldoende militant. In de televisiefilm uit 1974 was Wonder Woman goeddeels ontdaan van haar superkracht: ze was meer een geheim agent en karateka in discopak. Als tv-serie, met oud-Miss USA Lynda Carter drie seizoenen lang in de hoofdrol (1975-1979), hervond ze haar oorsprong: de tiara, en dat sexy strijdpak keerden terug, net als de godenkracht en haar emancipatoire ideeën.

Als strip doorstond Wonder Woman vele tijdsgewrichten: ze werd gespierder, ze had een relatie met Superman, maar flirtte ook met een blondine en hield een pleidooi voor het homohuwelijk. Plannen voor een bioscoopfilm lagen er al in de jaren negentig, met Sandra Bullock als gegadigde voor de hoofdrol, maar werden nooit gerealiseerd. De studio's betwijfelden of het superheldenpubliek (vooral de jongens) wel zou uitlopen voor een wondervrouw, naar nu blijkt onterecht.

'Idioot, maar waar', zei regisseur Patty Jenkins (45) in het ochtendprogramma van zender CBS, over het feit dat ze pas de eerste vrouwelijke regisseur is van een grote superheldenfilm. Ook beantwoordde ze de vraag of zo'n sexy kostuum wel past bij een feministisch icoon. 'Het is seksistisch om te veronderstellen dat die twee niet samengaan.'

Meer lezen over Wonder Woman?

Superheldenfilm Wonder Woman is revolutionair, maar mist af en toe diepgang

Eindelijk een superheldenfilm met een vrouw in de hoofdrol, en nog een geslaagde ook. Wonder Woman wordt onthaald als feministisch meesterwerk. Terecht? Lees hier de recensie.

Een superheldenkostuum moet geloofwaardig zijn

Kostuumontwerper Lindy Hemming kleedde enkele van de grootste personages uit de filmgeschiedenis, met als laatste wapenfeit Wonder Woman. In V haar masterclass: wat is het geheim achter een goed superheldenkostuum?

De kale oksels van Wonder Woman zorgen voor ophef: okselhaar is niet vies

De pro-haarlobby wordt steeds krachtiger, alleen jammer dat Wonder Woman dat nu weer moet bevechten. Lees hier het opiniestuk van Floortje Smit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden