Recensie Triomf van de angst – De geopolitiek van series

De geopolitiek duiden aan de hand van televisieseries lijkt een gouden zet, maar Moïsi is weinig origineel of scherpzinnig (drie sterren)

Aan de hand van populaire televisieseries bespreekt de Franse politicoloog Dominique Moïsi de toestand in de wereld. Aantrekkelijk en lezenswaardig, maar hij slaagt er onvoldoende in de wisselwerking tussen feit en verbeelding te duiden. 

Dominique Moïsi, Triomf van de angst- de geopolitiek van series Beeld Tzenko

In de grimmige wereld van Game of Thrones voelt niemand zich veilig. Families en dynastieën vechten vetes uit met als enig doel verworven posities veilig te stellen. Geen moment koesteren de personages de hoop dat al dat geweld een noodzakelijk offer is om een nieuwe, betere orde mogelijk te maken. Geweld is eerder een soort natuurverschijnsel; aan het einde van een slag resteert slechts een nieuwe dominante groep. Zelfs Hobbes en Machiavelli zagen politiek zonniger in. Wat zegt het over ons dat Game of Thrones wereldwijd zo’n enorm succes is? Is de politieke winter wellicht op komst?

Bestudeer de televisieseries die het meest aanslaan, en je meet de gevoelstemperatuur van de wereld. Dat is het even simpele als aantrekkelijke uitgangspunt van het nieuwe boekje van de Franse geopoliticoloog Dominique Moïsi. Eerder schreef deze kenner van de internationale betrekkingen het originele en succesvolle De geopolitiek van emoties, waarin hij drie machtsblokken in de wereld typeert via een dominante emotie: angst in het Westen, dat zijn invloed ziet tanen, hoop in Azië, dat juist wint aan rijkdom en invloed, en vernedering in de Arabische wereld. Die verfrissende en ook heel aansprekende aanpak past Moïsi nu toe op populaire series die – bedoeld of onbedoeld – raken aan de geopolitiek.

Voor Moïsi zijn televisieseries nooit louter onschuldig vermaak. Zo acht hij het heel aannemelijk dat House of Cards onze vooroordelen over politici bevestigt en zelfs uitvergroot. Gevolg is dat we ook echte politiek gaan begrijpen als ware het een aflevering van House of Cards. Wij fans zijn heus niet zo stom om de mooie woorden van onze politici over hun hooggestemde idealen voor zoete koek te slikken. Wij ‘weten’ namelijk dat persoonlijke ambities het altijd winnen van algemeen belang, en dat ook democratisch verkozen machthebbers er niet voor terugdeinzen om tegenstanders achter de schermen meedogenloos te vermorzelen. President Frank Underwood heeft het ons zelf gezegd in zijn beroemde terzijdes! Wat een verschil met die vroegere serie over het Witte Huis, The West Wing, verzucht Moïsi. Daar probeerde een wijze president met behulp van zijn gedreven staf nog wel degelijk het goede te doen in een imperfecte wereld. Maar daarin durven we kennelijk niet meer te geloven.

Interessant is ook Moïsi’s lezing van Homeland. Nu de Koude Oorlog voorbij is, transformeert de bipolaire wereld van een externe realiteit naar een interne psychische conditie, suggereert hij. Homeland draait immers rond de bipolaire terroristenbestrijdster Carrie Mathison. Carries achterdocht en het koortsig zoeken naar verborgen patronen die bij haar conditie horen, maken haar zowel alert als kwetsbaar. Daarmee weerspiegelt de serie het eenzame en bange Amerika van na 9/11.

In het wereldwijd geliefde Downton Abbey bespeurt Moïsi juist een nostalgisch verlangen naar een oude orde – een orde waarvan je eigenlijk ook wel weet dat die niet deugde. Deze Britse serie draait rond de vraag hoe een adellijk huis de overgang van aristocratie naar democratie beleeft. Moïsi vreest dat de vele Aziatische fans minder gegrepen zijn door de opkomende democratische idealen dan door de mooie jurken en fraaie serviezen waar de serie ons op trakteert.

Als laatste bespreekt Moïsi de wat minder bekende Noorse serie Occupied, die inspeelt op de angst voor een Russische bezetting. Met het oog op het milieu wil de Noorse regering geen olie en aardgas meer winnen. De Noorse soevereiniteit blijkt echter weinig waard. Rusland bezet officieus het land en de Europese Unie doet of haar neus bloedt, verslaafd als zij is aan fossiele brandstof. De slappe Noorse president weet zich geen raad. En zo waarschuwt ook deze serie dat we niet op doortastende staatsmannen hoeven te rekenen. Moïsi voegt daar een waarschuwing aan toe: in Amerika maken fictieseries zichzelf op dit moment misschien waar – en dat is zorgelijk genoeg. Maar in Rusland is het officiële nieuws fictie. En dat is nog altijd gevaarlijker.

Het is natuurlijk een gouden zet om geopolitiek te bespreken aan de hand van populaire televisieseries, en Triomf van de angst leest lekker weg. Maar wat Moïsi over de series opmerkt, is zelden origineel en eigenlijk ook niet bijzonder scherpzinnig. De grote geopoliticoloog signaleert wel dat televisieseries aan belangrijke vragen raken, maar doet hier nauwelijks moeite om zelf systematisch op die vragen te reageren. Mijn grootste bezwaar is nog wel dat Moïsi niet veel vocabulaire in huis heeft om de wisselwerking tussen feit en verbeelding te duiden. Hij presenteert de makers van de series net iets te gemakkelijk als de geschiedschrijvers van onze tijd – terwijl zij die natuurlijk ook welbewust vertekenen. Hun eerste doel is immers niet het duiden van de realiteit, maar het behalen van hoge kijkcijfers – en list en bedrog zijn nu eenmaal spannender om naar te kijken dan brave onderhandelingen. Misschien gaat onze politieke cultuur via de U-bocht van de kijkcijfers wel aan onze eigen sensatiezucht ten onder.

Dominique Moïsi: Triomf van de angst – De geopolitiek van series
Uit het Frans vertaald door Ellis Booi.
Boom; 176 pagina’s; € 22,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden