De geniale gek van Silicon Valley

Een rusteloze rebel die steeds op zoek is naar het nieuwste van het nieuwste. Die een hekel heeft aan regels en grote bedrijven....

JIM Clark was meer dan een miljard dollar waard, maar de oprichter van Netscape was danig van slag. Hij had het grootste jacht ter wereld laten bouwen, met een mast van 59 meter. Nu hoorde hij dat een zakenman uit Atlanta een mast van 60 meter had. Helaas kon Clark zijn eerste impuls, zijn eigen mast verlengen, niet volgen. Dan zou hij niet meer onder de Balboabrug in het Panamakanaal kunnen doorvaren. Uiteindelijk besloot hij de man uit Atlanta voor een zeilrace uit te dagen. Dan kon hij laten zien wie de grootste was.

'Jij en ik kunnen dat kinderachtig vinden. Maar het is vrij normaal gedrag in de bovenste regionen van het Amerikaanse bedrijfsleven. Veel succesvolle mannen zijn als kinderen die per se hun zin willen krijgen', zegt Michael Lewis, auteur van Het nieuwste van het nieuwste, de zojuist verschenen Nederlandse vertaling van de biografie van Jim Clark. Eerder schreef hij Blufpoker, een succesvolle zedenschets van de Wall Street-yuppencultuur uit de jaren tachtig. In zijn nieuwe boek beschrijft hij de jaren negentig in Silicon Valley, het groene stukje Californië waar de internetrevolutie werd uitgeroepen.

Clark is het ultieme symbool van deze wereld. Een geniale gek, een rusteloze rebel die een hekel heeft aan routine, regels en grote bedrijven. Hij is altijd op zoek naar 'het nieuwste van het nieuwste' en verveelt zich zodra hij het gevonden heeft. Begin jaren tachtig stichtte hij Silicon Graphics, omdat hij als een van de eersten de potentie van 3D-animaties doorgrondde. IBM en Hewlett-Packard waren niet geïnteresseerd, maar binnen de kortste keren maakte Silicon Graphics de special effects voor Steven Spielberg en George Lucas. In 1994 volgde Netscape, producent van de browser die internet voor de massa toegankelijk maakte. Vervolgens richtte hij Healtheon op, waarmee hij de Amerikaanse gezondheidszorg wilde automatiseren. Drie keer bracht hij zijn bedrijf naar de beurs en elke keer werd hij er een stuk rijker van.

Lewis portretteert Clark als een visionair, maar ook als een onthutsend kinderachtig mens. Al na anderhalf jaar brengt hij Netscape naar de beurs, hoewel het bedrijf nog geen cent verdiend heeft. Daarmee schrijft Clark de regels voor de nieuwe economie: toekomst is belangrijker dan winst (met Netscape zou het overigens nooit wat worden). Aan deze vernieuwing lag echter allerminst een briljante strategie ten grondslag. Clark had simpelweg geld nodig voor zijn nieuwe zeilboot.

Met zijn Netscape-dollars liet hij een droomjacht bouwen, bij scheepswerf Huisman in het Overijsselse Vollenhove. Tot afgrijzen van de ambachtelijke scheepsbouwers, die het vak nog van vader op zoon doorgaven, wilde hij per se een volledig computergestuurd schip. Hij moest de Hyperion zelfs via internet kunnen besturen, terwijl hij thuis achter de computer zat. 'Die zeilboot vond ik een goed voorbeeld van de manier waarop mensen als Clark zich gedragen. Ze stappen een traditionele wereld binnen en gooien die helemaal omver. Zeilen is misschien de oudste traditie ter wereld en Jim Clark zal die wel even computeriseren', zegt Lewis.

De Hyperion had meer computerkracht aan boord dan een kleine fabriek, maar de technodroom liep uit op een fiasco. Bij de oversteek van de Atlantische Oceaan sloegen de motoren voortdurend af, doordat de computersensoren ten onrechte alarm sloegen. Volgens de navigatiecomputer ploegde het schip door de woestijn van Saudi-Arabië, en als iemand de dvd-speler aanzette, klapte de vol automatische keukentafel uit de vloer.

Jim Clarks enorme reputatie hangt sterk samen met het financiële roulettesysteem van Silicon Valley. De salarissen zijn lager dan in Wall Street, maar een werknemer krijgt aandelen in zijn bedrijf. Als het bedrijf naar de beurs gaat, wordt de werknemer rijk. Mits hij uiteraard het goede bedrijf heeft uitgekozen. 'Met zeven van de tien bedrijven wordt het nooit wat. Mislukking is de norm in Silicon Valley. Maar daar lees je vrijwel nooit over', zegt Lewis.

In deze grillige wereld wordt Jim Clark niet alleen beschouwd als een ziener, maar ook als het winnende paard waarop je moet gokken. Daardoor heeft hij zich kunnen ontwikkelen tot 'conceptueel kunstenaar', zegt Lewis. Van Healtheon maakte hij niet meer dan een snel schetsje. De vervelende details, zoals het opbouwen van een bedrijf, liet hij aan anderen over. Voor de naam Clark stonden de beste software-ontwikkelaars en de kapitaalkrachtigste investeerders in de rij.

Silicon Valley straalt een adembenemende energie uit, vindt Lewis, maar is ook nogal beperkt en cultuurloos. 'Je ontmoet veel jonge mensen, techneuten die nooit verwacht hadden dat ze rijk zouden worden. Nu zijn ze in de war en weten niet wat ze met hun geld moeten doen. Omdat ze niet van musea en concertzalen houden, zoals de oude elite, steken ze het maar weer in nieuwe technologiebedrijven.'

Hij werkt nu aan het scenario voor een film over Silicon Valley, gebaseerd op een waar gebeurd drama. Venture capitalist Glenn Mueller schoot zichzelf door het hoofd toen Jim Clark hem geen aandeel in Netscape wilde geven.

'Niemand begreep waarom iemand die gelukkig leek en succesvol was, zichzelf van het leven beroofde. In Silicon Valley wilde ook niemand over Mueller praten. Waarschijnlijk wilden ze niet onder ogen zien dat hun hele manier van leven, hun normen en waarden, hun pre-occupatie met rijkdom, macht en technologie weleens leeg zou kunnen zijn. Wall Street was komedie, Silicon Valley tragedie.'

Voor zijn boek trok Lewis maanden met Clark op. Hij zeilde mee met de Hyperion en was aanwezig bij beslissende businessmeetings. Waarom betrachtte Clark een openheid die zeer uitzonderlijk is voor kopstukken uit het bedrijfsleven? 'Natuurlijk zou het boek pijnlijk voor hem kunnen zijn, maar hij had toch al het imago van een geniale gek. Zijn zakenpartners waren echter doodsbang om negatief in het boek te komen, en daar genoot Clark van. Hij nam me mee naar een vergadering met de investeringsbank Morgan Dean Stanley. Ik gaf me uit voor Healtheon-werknemer, maar de bankiers herkenden me meteen en renden de vergadering uit. Dat vond Clark prachtig. Hij zette ze voor het blok: Michael erbij of jullie mogen niet meedoen aan Healtheon. Ik was zijn privé-instrument van terreur.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.