De gelukkige onderneming

Hele generaties jongeren worden misbruikt op de arbeidsmarkt

De redacteuren van De gelukkige onderneming gebruiken grote woorden voor het project dat ze in dit jaarboek van de Wiardi Beckman Stichting agenderen: het gaat om niets minder dan 'de noodzaak om de economie te humaniseren'. Toch is het niets te veel gezegd. De arbeidsverhoudingen in bedrijven, maar ook in non-profitinstellingen zijn in korte tijd zodanig verhard, dat bestaanszekerheid en ontplooiingsmogelijkheden voor hele generaties onbereikbare luxeartikelen zijn geworden. Neem de werkende jongeren tussen 15 en 27 jaar. Tien jaar geleden had een kwart van hen een flexcontract, in 2012 was dat maar liefst 40 procent.

En dan hebben we het nog niet over de 140 duizend jongeren zonder werk. Niet minder dan 1.600 van hen solliciteerden bij het Rijksmuseum voor een baantje achter de kassa en de garderobe. Het leverde op de sollicitatiedag een competitie tussen tientallen academici op, die aan de tand werden gevoeld alsof ze bij een consultancyfirma gingen werken.

Mei Li Vos vertelt het verhaal van de pakketbezorgers van PostNL, voor een groot deel zzp'ers van Turks-Nederlandse afkomst. Directeur Gerrit Mastenbroek wilde zzp'ers, omdat zelfstandigen veel gemakkelijker te managen waren. 'Ik wil een bezorger die op dinsdag 9 uur werkt, omdat er dan meer pakjes zijn. Iemand met een contract voor onbepaalde tijd zegt tegen mij: 8 uur is 8 uur. En neemt op dinsdag 10 pakjes mee terug. Dus heb ik dan 10 ontevreden klanten.'

Maar toen PostNL aankondigde de prijs per stop te verlagen van 1,40 euro naar 1,114 euro, brak er een wilde staking uit. De jonge mannen waren zo toegewijd aan PostNL dat ze met trots de oranjezwarte bedrijfskleding droegen, maar dagen van 12 tot 14 uur om genoeg omzet te maken werden hen te veel. De zzp'ers wisten, met hulp van FNV Bondgenoten, een nieuwe deal af te dwingen: elke ondernemer kan voortaan rekenen op 1.000 euro per week als hij per dag 150 stops maakt.

Ben je beter af als je voor een deftige instelling als de Vrije Universiteit in Amsterdam werkt? Universitair docent sociologie Dimitris Pavlopoulos schetst een ontluisterend beeld. De VU liet zich financiële derivaten aansmeren om rentestijgingen in de hypotheekmarkt af te dekken, terwijl de rente juist daalde. De schadepost kan oplopen tot 108 miljoen euro, maar meer nog zijn deze riskante escapades een teken dat de wetenschappelijke instelling zich gedraagt alsof het een bedrijf is.

Anderhalf jaar geleden begon een reorganisatie die een vermindering van 450 arbeidsplaatsen moest opleveren. Het onderwijs aan steeds grotere groepen studenten werd uitbesteed aan goedkope, niet-gepromoveerde docenten met een tijdelijk contract. Tussen 2001 en 2012 steeg dat aantal medewerkers met een tijdelijk contract bij de mannen van 28 naar 39 procent en bij de vrouwen van 37 naar 51 procent.

Vijftien jaar geleden waren de FNV en de PvdA blij met de Wet flexibiliteit en zekerheid. Uitzendkrachten en deeltijdwerkers werden 'normale' werknemers met pensioenrechten. Maar juist deze wet bleek werkgevers allerlei mogelijkheden te bieden om zich te onttrekken aan goed werkgeverschap, moeten betrokkenen Agnes Jongerius (namens de FNV) en Mariëtte Hamer (namens de PvdA) vaststellen. Er valt nog een wereld te winnen voor het snel groeiende proletariaat van de 21ste eeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden