De geleidelijke implosie van omroep PowNed

'Bijna iedereen met talent is bezig met de vraag: hoe ga ik het schip verlaten?'

Relletjes, leegloop, weer een koersverlegging. Wat en wie maakt PowNed eigenlijk nog?

Een verslaggever van Powned wordt tijdens een demonstratie tegen politiegeweld in 2016 door de politie tijdelijk uit de demonstratie gezet. De betoging wordt gehouden precies een jaar na de dood van Mitch Henriquez, die door politiegeweld om het leven kwam. Beeld anp

Omroep PowNed verslikte zich anderhalve week geleden in twee vluchtelingen, een echte en een fictieve. De echte was een 16-jarige Syrische jongen die verdronken was in een zwembad in Venlo. Daarmee had hij de andere bezoekers van het zwembad, schreef een anonieme redacteur op de site PowNed.tv, 'een vervelende dag bezorgd'.

Nadat het stuk tot massale verontwaardiging had geleid, reageerde PowNed-voorzitter Dominique Weesie op Twitter: 'Ben op vakantie, maar werd op misselijkmakend artikel op onze site gewezen. Is inmiddels verwijderd maar oprechte excuses zijn op z'n plaats.'

Excuses wilde hij een dag later niet aanbieden voor het volgende relletje dat zich aandiende. Tariq Kasem, jaren geleden uit Irak gevlucht, had in een rubriek van PowNed een vluchteling gespeeld die kennismaakt met Nederlanders en probeert in te burgeren. De acteur sprak gebrekkig Nederlands en droeg een capuchon over zijn hoofd, terwijl hij bijvoorbeeld mensen op de P.C. Hooftstraat aansprak.

Satire, volgens Weesie. 'Het lag er zo dik bovenop', zei hij in De Telegraaf.

Kasem had door het artikel over de verdronken jongen spijt dat hij ooit voor PowNed had gewerkt en wilde niks meer met de omroep te maken hebben. Hij bleek niet de enige. Meerdere oud-redacteuren twitterden dat ze PowNed van hun cv of LinkedIn-pagina gingen schrappen.

Implosie

Anderen namen afstand van hun werkzaamheden daar. 'Blij dat ik vertrokken ben nu dit de racistische toon op de site is', schreef journalist Yarno Ritzen. En PowNed-verslaggever Arjan Hoefakkers twitterde dat het 'een goed moment' was om zijn vertrek bij de omroep bekend te maken. 'Dat ik er niet meer op mijn plek ben, werd mij vandaag wederom duidelijk.'

Het riep de vraag op wat er aan de hand is bij PowNed. Als afsplitsing van GeenStijl wierf PowNed in 2009 59 duizend leden, ruim boven het minimum van 50 duizend, om als aspirant-omroep toe te treden tot het bestel. De rebellenclub onder leiding van Dominique Weesie wilde 'Hilversum opblazen', maar lijkt nu zichzelf te laten imploderen.

In 2020 loopt de huidige concessieperiode af, dan worden de nieuwe vergunningen aan omroepen toegekend. Op dat moment moet PowNed 150 duizend leden hebben om als omroep in het publieke bestel te blijven. Maar PowNed had eind 2016 nog 27.761 leden over. Weesie is niet van plan nieuwe leden te werven, omdat hij het ledengebonden stelsel achterhaald vindt. Het voortbestaan van PowNed is dus 'afhankelijk van de politieke wil om het bestel te moderniseren', volgens het jaarverslag van 2016. Tot dusver ontbreekt die wil bij de partijen.

Het enige langlopende tv-programma van de omroep, PowNews Flits, trekt op NPO 3 rond half elf 's avonds vaak minder dan 100 duizend kijkers. Weesie wil vooral online een slag slaan. Maar het is de vraag hoeveel ambitie en strijdlust PowNed nog heeft. Wat maakt PowNed nog voor het publieke geld dat de omroep ontvangt?

Beeld Sarah Matuszewski

Ella Vogelaar

Toen PowNed in 2010 begon met uitzenden was de reputatie snel gevestigd met bijtende interviewers als Rutger Castricum en later Jan Roos. Castricum had eerder bij GeenStijl-tv al bewezen hoeveel impact hij kon hebben toen minister Ella Vogelaar aftrad. Haar ongemakkelijke zwijgen tegenover Castricum was een van de oorzaken dat de PvdA-top later het vertrouwen in haar opzegde.

De roze plopkappen ontregelden het Binnenhof en de dagelijkse nieuwsshow PowNews trok in de eerste maanden elke avond rond de 400 duizend kijkers. Politici moesten leren om gevat en scherp op camera te zijn, anders werden ze genadeloos afgeserveerd - zo nodig in de montage.

In alles trapte PowNed tegen de autoriteiten. House Ibiza, waarin bekende gasten werden geïnterviewd in een villa op het eiland, werd ludiek gepresenteerd als een 'belastinggeldverslindend' programma. Uit het raam van een rijdende Hummer schonk Castricum een fles champagne leeg, terwijl Ronald Plasterk, liefkozend 'Ome Roon' genoemd, naast hem zat op de achterbank. 'Dit kan allemaal, dankzij jou!', zei Castricum opgetogen, verwijzend naar het feit dat de minister de omroep een zendmachtiging had gegeven.

PowNed agendeerde eigen onderwerpen, zoals koperdiefstal of diplomaten die foutparkeren, en was geregeld in het nieuws, als er weer een verslaggever op straat werd belaagd. Vele PowNed-gezichten groeiden door naar andere omroepen, zoals Jojanneke van den Berge, Danny Ghosen, Jan Versteegh en Daan Nieber, die nu werken voor AvroTros, NTR, BNN-Vara en KRO-NCRV.

Tekst gaat verder onder de video.

Rutger Castricum in gesprek met Ella Vogelaar in de Haagse Hogeschool in Den Haag, in 2009. Beeld anp

Toch leek er na een paar jaar een kentering ingetreden. De omroep zakte in 2013 door de ondergrens van 50 duizend leden die de NPO heeft gesteld voor aspirant-omroepen. Het dagelijkse PowNews stopte in 2015. Nieuwe programma's werden matig bekeken en waren weinig opzienbarend, zoals Studio PowNed, een wekelijkse talkshow die in 2015 rond de 200 duizend kijkers schommelde.

Relletjes begonnen zich op te stapelen. In 2014 deed Onno Hoes, toenmalig burgemeester van Maastricht, aangifte tegen PowNed, omdat er heimelijk beelden van een afspraak waren opgenomen voor een undercover-tv-item, waarin Hoes seksuele toespelingen maakte naar een jongere man. PowNed moest een schadevergoeding betalen. De zaak loopt nog.

PowNed ging in 2015 in hoger beroep nadat een rechter had geoordeeld dat een item waarvoor een Syrische vluchteling onder valse voorwendselen werd geïnterviewd niet mocht worden uitgezonden. PowNed moest hem een schadevergoeding van 2.500 euro betalen.

'Zelf zakkenvullers geworden'

Oud-medewerkers lieten zich de laatste jaren geregeld negatief uit over de omroep. 'Wat is die club afgegleden', twitterde Jan Roos begin vorig jaar, een paar maanden nadat hij PowNed had verlaten om weer bij GeenStijl video's te maken. In een interview op het YouTubekanaal Café Weltschmerz zei hij over zijn oud-collega's: 'De zakkenvullers die ze wilden gaan aanpakken zijn ze zelf geworden.'

In februari 2016 kondigde PowNed aan de eerste omroep te willen worden die alleen voor internet programma's maakt, om aan te sluiten op het veranderende kijkgedrag van jongeren. Er was wel een obstakel. Omroepen zijn verplicht om ook tv en radio te maken, op basis van de Mediawet, artikel 2.34. Eerder zei Weesie tegen de Volkskrant dat de Mediawet toch terug naar de Tweede Kamer moest. 'Dan kunnen ze dat meteen aanpassen.'

Maar in de nieuwe Mediawet die eind oktober door de Eerste Kamer ging, is de betreffende wijziging niet opgenomen. 'De NPO heeft met PowNed afgesproken dat de omroep naast online ook op tv aanwezig moet zijn', zegt een woordvoerster van de NPO. De NPO wil verder niet inhoudelijk reageren op de positie van PowNed in het bestel.

De afgelopen tijd was de omroep alleen te zien op tv met PowNews Flits, een dagelijks programma van zes minuten waarin de webfilmpjes van die dag achter elkaar gemonteerd worden, met een voice-over van Weesie. Sinds begin juni heeft de omroep een zomerstop en worden geen nieuwe video's gemaakt.

Dit jaar waren verder alleen het programma Rutger & Maxim op Campagne en de goed bekeken documentaire Feyenoord op 1 te zien, beide geproduceerd door een externe producent, respectievelijk CCCP en TV BV, het bedrijf dat door Jeroen Pauw werd opgericht. Op de radio is Prem Radhakishun elke zondagnacht van twaalf tot twee te horen in het PowNed-programma Zwarte Prietpraat, waarvoor hij 1.375 euro krijgt, zei hij in de eerste uitzending, om twee uur uit 'mijn nek te kletsen'.

Snelle filmpjes

PowNed maakte vorig jaar voor een subsidie van 3,8 miljoen euro 22 uur aan tv en 10 uur webonly-filmpjes. Ter vergelijking: WNL, een andere aspirant-omroep, produceerde voor 7,2 miljoen euro in een gemiddelde week in 2016 al ruim 6 uur televisie, met een nieuwsprogramma elke ochtend, een talkshow op zondag en andere kortlopende verdiepende series. Dat betekent dat WNL voor minder dan het dubbele van het budget van PowNed tien keer zoveel zendtijd op zich neemt.

Dat heeft natuurlijk ook te maken met het soort video's dat PowNed maakt: korte, snel gemonteerde filmpjes die geschikt zijn voor internet. Vooral op Facebook, waar 625 duizend mensen PowNed hebben geliket, slaan die behoorlijk goed aan. Wekelijks zijn er filmpjes die tussen 200 en 500 duizend views opleveren.

De relatief lage productie van PowNed leidt regelmatig tot vragen over de salarissen van de twee directeurs. Weesie verdient als voorzitter van het bestuur en directeur van de omroep 212.756 euro, volgens het jaarverslag van 2016. Dat is meer dan bijvoorbeeld Gerard Timmer, directeur van BNN-Vara, de omroep die in 2016 de meeste zendtijd verzorgde.

Dominique Weesie bij de rechtbank van Amsterdam voor een bodemprocedure van Onno Hoes tegen omroep Powned. Beeld anp

De bezoldiging van Weesie ligt ook ruim boven de norm voor topbestuurders in de publieke sector, van 179 duizend euro. PowNed maakt gebruik van een overgangsregeling, waardoor het loon per jaar wordt afgebouwd tot het binnen de norm valt.

Het loon van penningmeester en zakelijk directeur Roeland Mackloet, die onzichtbaar blijft in de media en ook geen reactie wilde geven voor dit artikel, bedroeg in dat jaar 164.289 euro. Dan is er nog een 'presentator en programmamaker' die 196.585 euro verdient. Hoewel hij niet bij naam wordt genoemd in het jaarverslag, ligt voor de hand dat het gaat om Rutger Castricum - de presentator die het langst in dienst is en sinds het begin het gezicht van PowNed is.

'Het geld wordt over de balk gesmeten', zegt Tom Staal, die begin vorig jaar stopte als verslaggever van PowNed. 'Ik werd ingehuurd als zzp'er, voor 600 euro per dag. Het gebeurde regelmatig dat ik een hele dag wachtte tot ik gebeld zou worden om een item te maken. Dan stuurde ik gewoon een factuur. En toen ik een paar weken de presentator van Echte Jannen verving, verdiende ik 1.000 euro met twee uur radiomaken. Ik lachte me te pletter.'

The Post Online

Op een gegeven moment werd hij gebeld om een item te maken over de trui die Mark Rutte aan had tijdens een concert van De Toppers. 'Dat weigerde ik. Ik ga geen ministers interviewen over zo'n kulonderwerp. Wat een kleuter-tv. Ik heb een mailtje gestuurd naar Mackloet en Weesie: ik stop ermee. Daar heb ik nooit meer iets op gehoord.'

In het voorjaar liet Dominique Weesie zijn (freelance)medewerkers weten dat de tv-redactie zich meer met de webredactie gaat bemoeien. Tot dan toe vormden deze redacties twee gescheiden werelden. De webredactie was divers, hecht en wat links georiënteerd, zegt een voormalige PowNed-redacteur. 'Maar we pakten iedereen aan: links én rechts.'

Eind juni ontvingen webredacteuren een mail waarin een test-samenwerking met nieuws- en opiniewebsite The Post Online werd aangekondigd. De samenwerking was nodig vanwege 'roosterproblemen' en 'de behoefte aan meer opinie'. 'O.a. Annabel Nanninga en Bert Brussen' zullen een 'extra redactie vormen voor zowel web als tv', aldus de leidinggevende.

Annabel Nanninga. Beeld Aurélie Geurts

De mededeling schoot een aantal medewerkers in het verkeerde keelgat: eentje stapte meteen op, anderen later. In de weken daarna zouden elf freelance-redacteuren vertrekken bij PowNed. Volgens een oud-redacteur is de helft ontslagen en heeft de andere helft vrijwillig afscheid genomen omdat de samenwerking niet goed verliep en de nieuwe 'rechtsere' koers hun niet aanstond.

'Er werd sowieso al drastisch gesnoeid onder de freelancers', reageert Nanninga op de beweringen. 'De mensen die zijn opgestapt werden anders waarschijnlijk ontslagen. Ik tik mijn stukjes thuis en heb die mensen nooit ontmoet, alle communicatie ging via chat.' Over de inhoudelijke koers wil ze niets zeggen.

Het omstreden PowNed-artikel over de verdronken Syrische jongen heeft ze niet geschreven, zegt Nanninga. 'Daar zou ik anders wel voor durven uitkomen.' Wie het inmiddels verwijderde stuk wel heeft geschreven, blijft onduidelijk: sinds eind juni wordt de naam van de auteur niet meer vermeld bij een PowNed-artikel, maar ondertekend met 'redactie'.

Nieuwe toon

Ook in de filmpjes is sommigen een nieuwe toon opgevallen. 'De eerste paar jaar was PowNed een jongehondenclub. We schopten overal tegenaan en gaven tegengas aan de leiding', zegt een oud-medewerker die anoniem wil blijven. PowNed zou een spreekbuis van FvD-voorman Thierry Baudet zijn geworden, zegt hij. 'Weesie heeft een neusje voor de markt, voor wat mensen willen. Hij is zelf nauwelijks ideologisch gedreven, maar ziet nu dat er op rechts een gat zit, bij Baudet.'

Het verbaast de voormalig medewerker dat 'de beerput' van PowNed nog niet eerder is opengegaan. 'De koek is op. Mensen zijn hun tijd aan het uitzitten tot 2021, als de huidige concessieperiode is afgelopen. Bijna iedereen met talent is bezig met de vraag: hoe ga ik het schip verlaten? En dat wordt met de nieuwe koers die PowNed is ingeslagen alleen maar moeilijker.' Wat brengt de toekomst voor PowNed? Dominique Weesie zal moeten lobbyen in Den Haag om het ledengebonden stelsel omver te werpen. Wat zijn strategie is voor de komende jaren is onduidelijk.

Ondanks herhaaldelijke verzoeken was Dominique Weesie onbereikbaar voor commentaar.

Acroniem

PowNed komt van het werkwoord ownen, internettaal voor heersen of verslaan. Later is bij de naam PowNed het acroniem 'Publieke Omroep Weldenkend Nederland En Dergelijke' bedacht.

Lees verder

16-jarige Syriër verdronken in Limburgs zwembad: moeten vluchtelingen verplicht op zwemles?
Een 16-jarige Syrische jongen verdronk maandag in een zwembad in Blerick. De zwembond pleit voor meer zwemlessen voor vluchtelingen.

PowNed's vluchteling Tariq blijkt acteur, die nu spijt heeft van zijn rol

Het blijkt allemaal in scene gezet te zijn: de twaalf afleveringen die Tariq Kasem in het najaar van 2016 opnam voor de PowNed-rubriek 'vluchteling maakt kennis'. In gebrekkig Nederlands deed Kasem (23) - ooit wel vluchteling uit Irak, maar nu al meer dan twaalf jaar woonachtig in Almere - zijn best om zo goed mogelijk in te burgeren. Op sleeptouw genomen door Rutger Castricum graaide Kasem naar balletjes op een oer-Hollandse bingoavond en at hij taart op een verjaardag in een Vinex wijk.

Jean-Pierre Geelen: De 'rechtse' nieuwsconsument verdient beter. Een fatsoenspolitie bijvoorbeeld
Fatsoen is bij de rechtse media uit de mode geraakt. Schreeuwen is in opkomst. De rechtse nieuwsconsument verdient echt beter.

Hassan Bahara: We hebben veel deugmensen in Nederland, en hun deugreflexen werken prima
Ik ga niet uit het PowNed-artikel citeren, als u bekend bent met de reputatie van PowNed dan kunt u zelf wel bedenken met wat voor rioolproza bericht werd over deze tragedie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.