tv-recensieYasmina Aboutaleb

De geïnterviewden in ‘Vrijdenkers’ zijn moedig, maar eenzaam

null Beeld

‘Je wordt geboren binnen een geloof, waarmee je leven voor een groot deel voor je is bepaald’, begint Özcan Akyol de nieuwe serie Vrijdenkers. ‘Maar wat als je je daar op een dag niet meer bij thuis voelt?’

Auteur Lale Gül – die overigens niet in de tv-serie zit – schreef er een roman over. Maar niet zonder gevolgen, vertelde ze de voorbije weken in verschillende talkshows. Sinds het verschijnen van haar debuut over het verstikkende conservatief-islamitische milieu waarin ze opgroeide, wordt ze bedreigd. Twee jonge mannen zijn opgepakt, maar de bedreigingen houden aan.

Publiekelijk afstand nemen van het geloof vereist veel lef. Ook omdat ex-gelovigen vaak op weinig steun van hun familie en gemeenschap kunnen rekenen. En dat maakt Lale Gül en de zes geïnterviewden van Vrijdenkers moedige mensen. Want er zijn talloze mensen die worstelen met het geloof, die ervanaf willen of die anders dan de voorschreven geloofswetten willen leven, maar die dat niet openlijk kunnen doen. Gevolg: mensen leiden dubbellevens. Ex-moslim Sofyan uit de Human-serie at bijvoorbeeld stiekem tijdens de ramadan. De Joodse Dina-Perla droeg als tiener buitenshuis tanktops en broeken in plaats van de zedige lange rokken die het conservatieve geloof voorschreef.

De vierdelige interviewreeks Vrijdenkers is in de opzet een kopie van het succesvolle Kijken in de Ziel van Coen Verbraak. De geïnterviewden zitten beurtelings recht tegenover de interviewer aan een verder lege tafel, hun antwoorden zijn achter elkaar gemonteerd. Ook de toon van de interviewer is dezelfde: Akyol stelt veelal open vragen (‘Wat geloofde jij vroeger?’) en stelt zich neutraal op – hoewel hij zich in de introductie voorstelt als voormalig aleviet.

Ex-zevendedagsadventist Oliver vertelt in 'Vrijdenkers' waarom hij van zijn geloof afstapte. Beeld Human/NPO
Ex-zevendedagsadventist Oliver vertelt in 'Vrijdenkers' waarom hij van zijn geloof afstapte.Beeld Human/NPO

De vrijdenkers vertellen in de ontroerende eerste aflevering over mooie jeugdherinneringen waarin samen religieuze liederen gezongen werden (gereformeerd vrijgemaakt) of hilarische rollenspellen geoefend voor de deurbezoeken (Jehova’s getuigen). Rajiv beschouwde de hindoeïstische aapgod Hanuman die over zijn gezin waakte als niets minder dan een actieheld.

Zevendedagsadventist Oliver zag in zijn Ghanese geboortedorp hoe zijn oma elke vrijdagavond, als de sabbat begon, op weg ging naar de kerk op de heuvel. Terwijl ze de helling op liep, sloten onderweg vrienden, familie en buren zich bij haar aan. Oliver keek ze na en beeldde zich in dat ze naar de hemel liepen. Hij vertelt het met een gelukzalige glimlach, alsof hij ze nog zo ziet lopen.

Maar zoals de hemel niet zonder de hel kan, had de veiligheid en de saamhorigheid die de eigen groep meebracht voor hen ook een keerzijde. Zich begeven buiten de eigen kring was voor de meesten niet toegestaan. In de tweede aflevering is zondag te zien hoe onder meer hierdoor bij de ex-gelovigen de eerste barst in hun eens rotsvaste geloof ontstaat.

Zoveel als de verhalen verschillen, lijken ze ook op elkaar. Want in de zoektocht naar hun eigen opvattingen, weg van het keurslijf van de groep, doorklinkt vaak veel eenzaamheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden