De fotobiografie een tiran in beeld, laat met 1900 foto's de opkomst en ondergang van Hitler zien

Fascinerende beelden en onzin wisselen elkaar af in de 'fotobiografie' van Hitler.

Een tiran in beeld

Met de bijschriften, die context zouden kunnen bieden, hebben de auteurs het niet zo nauw genomen.

Bijna 1.900 foto's telt Hitler - Een tiran in beeld, dat opkomst en ondergang toont van de leider van het twaalf jaar durende Duizendjarig Rijk. De samenstellers, de in het boek niet verder omschreven dr. Hendrik van Capelle en dr. Arie Pieter van de Bovenkamp (navraag leert dat zij bedrijfseconomen zijn die jarenlang onderzoek hebben gedaan naar het nazisme), noemen het een 'fotobiografie'. 'Foto's zeggen vaak meer dan het geschreven woord', zo motiveren zij hun keuze voor bekende en onbekende foto's van de Führer en zijn entourage, zijn hobby's en voorkeuren, zijn dictatorschap, alsmede de gevolgen daarvan: terreur, volksverdwazing, oorlog, holocaust, horror.

Er zijn echter massa's foto's die iets tonen zonder wat te laten zien. Zet er een stel tussen pakweg 1.900 foto's, en er ontstaat gegarandeerd een kakofonie. Zoiets gebeurt nu en dan in Hitler - Een tiran in beeld.

Van Capelle en Van de Bovenkamp hebben een aantal boeken op hun naam staan die zijn gerelateerd aan het nazisme. Bovendien zijn ze betrokken geweest bij de totstandkoming van de tv-documentairereeks Het Adelaarsnest, waarin figuren uit de entourage van Adolf Hitler aan het woord kwamen. Stills uit die documentaire zijn opgenomen in het boek. Af en toe staat er een persoon afgebeeld die vermoedelijk een der auteurs is - hoewel dat niet uit het bijschrift is af te leiden. Net zo min als de reden voor hun aanwezigheid op die foto (meestal van een locatie waar ooit Hitler stond).

Uit: Hitler Een tiran in beeld

In ongeveer chronologische volgorde worden leven en werk van Hitler thematisch gepresenteerd, wat naast een groot aantal fascinerende en indrukwekkende beelden ook resulteert in onzin. Zozeer zijn de twee uitgegaan van de kracht van het beeld, dat ze het met de bijschriften die context zouden kunnen geven niet zo nauw hebben genomen. Meligheid (Hitler die over een houten loopbrug loopt, had 'vlak voor zijn grote optredens altijd last van plankenkoorts'). Knulligheid uit het familiealbum van de zomervakantie bij Stalingrad: 'Ook de troepentandarts ontbreekt niet.' Bizarre mededelingen: de 'comfortabel ingerichte theesalon in Hitlers Adelaarsnest is het centraalste en grootste vertrek'. Pijnlijke vergelijkingen: zodra Hitler op het balkon van de Rijkskanselarij verschijnt 'lijkt hij gezien de stormachtige ovaties wel een moderne popster'. Bij een familieportret: 'Himmler met zijn zeven jaar oudere (verzuurde) vrouw Margarete'. Irrelevante informatie bij irrelevante kleurenfoto: 'De slagroomsoezen waar Hitler zo dol op is, zijn nog altijd populair in Zuid-Duitsland en Oostenrijk'.

Als authentiek beeld ontbreekt, nemen de samenstellers hun toevlucht tot een geënsceneerde still uit een niet nader genoemde film waar wordt gesleept met de lijken van Hitler en Eva Braun na hun zelfmoord. Zulke beeldcitaten uit de wereld van de fictie ondermijnen de geloofwaardigheid van het boek. En deze naïeve formulering komt de autoriteit van de auteurs evenmin ten goede: 'Als grote baas van de filmindustrie wordt Goebbels - ondanks zijn klompvoet waardoor hij mank loopt - omzwermd door actrices die via hem hogerop willen komen'. Alsof een klein gebrek actrices met ambities had weerhouden.

Nee, zo 'ontspannen en tevreden' kijken als de Führer deed bij een massabijeenkomst van de Hitlerjugend van Neurenberg (1937), lukt bij dit boek lang niet altijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden