recensie

De Floriade is een prima ANWB-uitje, met meer woorden dan daden ★★☆☆☆

Houten tentoonstellingspaviljoens tonen dat mooi, snel en duurzaam bouwen kan, waarom zijn de eerste gebouwen van de nieuwe wijk Hortus dan met beton gebouwd?

Kirsten Hannema
Woontoren Flores op de Floriade, met een gevelkunstwerk van MVRDV, Arttenders en de Vlaamse kunstenares Alex Verhaest.  Beeld ANP / Robin Utrecht
Woontoren Flores op de Floriade, met een gevelkunstwerk van MVRDV, Arttenders en de Vlaamse kunstenares Alex Verhaest.Beeld ANP / Robin Utrecht

De strakke, moderne gevels zijn van kalk en hennep, roze geschilderd met de wortel van de meekrapplant. Een afgedankte scheepsmast is verzaagd tot planken voor de binnenwanden, zwart afgelakt met lijnolie, uit vlas gewonnen. De letters boven de ingang zijn vervaardigd uit rietsuiker en algen. The Voice of Urban Nature heet het paviljoen dat Overtreders W met een team ontwerpers bouwde voor de Floriade in Almere, die woensdag is geopend door koning Willem-Alexander. Het bouwwerk omvat een reeks open ruimtes met tuinen, waarin plantensoorten in talloze gedaanten te zien zijn, van geneeskrachtig duizendblad tot isolerende lisdodde en eetbare kruiden.

Alleen het groendak hebben de ontwerpers – bewust – buiten beeld gehouden, opdat insecten en planten er ongestoord hun gang kunnen gaan. Het toont de nieuwe wending die de tienjaarlijkse wereldtuinbouwtentoonstelling neemt. Draaide de expositie sinds 1960 om het kijken naar bloemen en planten als esthetische objecten, deze editie Growing Green Cities in Almere werpt de vraag op wat planten nog meer voor ons kunnen betekenen, en omgekeerd, hoe ‘homo urbanus’ – naast het reduceren van de CO2-uitstoot – kan bijdragen aan natuurontwikkeling en biodiversiteit.

‘The Voice of Urban Nature’, het paviljoen dat Overtreders W met een team ontwerpers bouwde voor de Floriade in Almere. Beeld Jorn van Eck
‘The Voice of Urban Nature’, het paviljoen dat Overtreders W met een team ontwerpers bouwde voor de Floriade in Almere.Beeld Jorn van Eck

De gedachte dat stad en natuur geen tegenpolen, maar deel van hetzelfde ecosysteem (zouden moeten) zijn, is niet nieuw; de afgelopen tien jaar gingen veel biënnales en wereldexpo’s over oplossingen voor de klimaatcrisis. Waarbij de vraag rijst hoe duurzaam het is voor zes maanden een compleet pretpark met kabelbaan op te tuigen, waarmee de Floriade twee miljoen bezoekers wil trekken, van wie 70 duizend buitenlandse toeristen. Het antwoord van de organisatie is dat de tentoonstellingspaviljoens hergebruikt worden dan wel biologisch afbreekbaar zijn, en het terrein doorontwikkeld wordt tot een duurzame woonwijk, Hortus. Maar hoe ‘groen’ is die nalatenschap?

Het plan waarmee Almere in 2012 de Floriade binnenhaalde, was om een revolutionaire tuinstad te bouwen, naar ontwerp van het Rotterdamse architectenbureau MVRDV, dat onder meer het Depot met parkdak bij Museum Boijmans in Rotterdam en de groene wolkenkrabber Valley op de Amsterdamse Zuidas bouwde. Als basis voor de wijk bedacht architect Winy Maas het plan om een bomenbibliotheek, bestaand uit 2.500 bomen, op alfabetische volgorde aan te planten, het stratengrid volgend.

De wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade wordt sinds 1960 één keer per 10 jaar in een Nederlandse plaats gehouden.  Beeld ANP / Robin Utrecht
De wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade wordt sinds 1960 één keer per 10 jaar in een Nederlandse plaats gehouden.Beeld ANP / Robin Utrecht

De bedoeling was om met die verschillende boomsoorten, van Abies (Zilverspar) tot Ziziphus (Chinese dadelboom) gebouwen te maken. Op de artist’s impressions zag je weelderig begroeide houten torens, en een jasmijnhotel. Maar het projectontwikkelaarsteam Amvest/Dura Vermeer – de enige partij die zich inschreef voor de aanbesteding – had geen trek in experimenten, en besloot om de eerste gebouwen ‘gewoon’ met beton te bouwen.

De ouderenhuisvesting, nu al bewoond, is een fantasieloos grijs blok. Woontoren Flores, die de ‘Euromast’ van deze Floriade moest worden en nu wordt gebruikt voor evenementen, heeft Maas geprobeerd te redden met een gevelkunstwerk. In plaats van echte planten zijn er foto’s van bladeren en bloemen uit het arboretum op de glazen façade geprint. Het is een ironisch icoon, dat zegt: we moeten groener bouwen, alleen kwam het hier niet goed uit.

En dat terwijl even verderop het Natural Pavilion staat, het prototype dat het Rijk liet ontwikkelen voor industriële houten woningbouw, scholen en kantoren. Waarin een keur aan bio based design wordt getoond, van binnenwanden uit zeewier tot stoelen van paprikastengels. Het kan dus wel: mooi, snel en duurzaam bouwen, voldoend aan de regels uit het Bouwbesluit.

Koning Willem-Alexander krijgt een rondleiding tijdens de opening van Floriade. Beeld ANP
Koning Willem-Alexander krijgt een rondleiding tijdens de opening van Floriade.Beeld ANP

Goede architectuur begint met een goede opdrachtgever, luidt een bekende uitspraak van de voormalige Vlaams bouwmeester Bob Van Reeth. Almere heeft die rol onderschat. Directeurs kwamen en gingen, er is (te) veel gepolderd, waarbij mooie woorden slechts beperkt zijn omgezet in daden. Zo is het nogal lachwekkend om de enorme kas, waarin de nieuwste snufjes op het gebied van tuinbouw worden getoond, te vergelijken met het legendarische Crystal Palace dat in 1851 in Londen verrees voor de Great Exhibition (maar helaas afbrandde).

De Floriade is een prima ANWB-uitje, met zijn kabelbaan, het Food Forum waar wordt gekookt met lokale producten, een openluchttheater aan het water en speelplekken voor kinderen. Er zijn hobbit-achtige tiny houses en paviljoens gemaakt van paddestoelen, die eerder te zien waren op de Dutch Design Week in Eindhoven. Aan het centrale waterplein staat het nieuwe Museum M, ontworpen door Studio Ossidiana. Het ronde kunstpaviljoen, met schelpen in de vloeren en boomstamvormige kolommen, dat je onderdompelt in natuurprojecties en -geluiden, is een van de weinige wauw-momenten van deze Floriade.

Wandelend over het terrein zie je door je oogharen dat dit een bijzondere woonwijk kan worden, met zijn rijkdom aan planten, een fietsroute rond het Weerwater, zwemplekken en het (tijdelijke) museum. De vraag is nu of de ontwikkelaars het gedachtengoed uit de paviljoens ter harte nemen en gebruiken om verder te bouwen aan de stad, of dat het straks, als de tentoonstelling gedemonteerd en gecomposteerd is, business as ususal is. Dat laatste valt te vrezen.

Floriade, Almere

★★☆☆☆
14 april – 9 oktober 2022

De laatste Floriade?

De wereldtuinbouwtentoonstelling, die eens in de tien jaar wordt gehouden, versleet in de voorbereiding zes directeuren en viel veel duurder uit dan gepland. Vijf lessen om de toekomst van de Floriade levend te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden