RecensieChildren's Games

De filmwerken van Francis Alÿs zijn prachtig en hoopgevend ★★★★☆

Children's Game nr. 11.Beeld Francis Alÿs

De Belgisch-Mexicaanse kunstenaar filmde kinderen tijdens hun spel.

Eerlijk gezegd had ik niet verwacht een lovende recensie over Children’s Games te schrijven. Aan de kunstenaar lag dat niet, want van de Belgisch-Mexicaanse Francis Alÿs kun je doorgaans mooie dingen verwachten. Vanwege de trailer en het persbericht over de tentoonstelling toog ik behoorlijk sceptisch naar Eye Filmmuseum in Amsterdam. Om vervolgens vast te stellen dat dit een van de beste tentoonstellingen was die ik dit jaar zag.

Children’s Games bestaat uit achttien korte films met telkens een simpel uitgangspunt: een groepje kinderen, ergens ter wereld, verliest zich in een spelletje. In totaal verschillende delen van de wereld trof de kunstenaar op straat dezelfde spellen aan die hij kende uit zijn eigen kindertijd. Hinkelen in Irak. Balletje hooghouden in Nepal. Knikkeren in India. Grootmoeders spelletjes zijn universeel, het zijn variaties van spellen die overal ter wereld gespeeld worden, al duizenden jaren.

Het is een hoopgevend statement over de verbondenheid van de mens, maar er schuilt ook een irritante naïviteit in. De kinderen in Alÿs’ filmwerken spelen hun spelletjes tegen de achtergrond van door oorlog verwoeste huizen, in vluchtelingenkampen, of aan de rafelranden van stoffige steden. Die spanning tussen kinderlijke onschuld en beladen context wordt in het persbericht flink benadrukt: ‘Ondanks de ellendige omstandigheden zoals oorlog en armoede is de stemming onder de kinderen vooral opgewekt en vrolijk’.

Francis Alÿs, Children's Games.Beeld Hans Wilschut

Alÿs zoekt vaker de spanning tussen poëzie en politiek op. Hij werd bekend met performances waarin hij een tikje absurdistische acties, zoals het rondlopen met een smeltend blok ijs, uitvoert in de openbare ruimte. Steeds vaker verplaatst hij die performances naar politiek geladen plekken. Zo liep hij voor The Green Line (2004) met een lekkend blik groene verf over de gelijknamige geografische scheidslijn tussen Israël en Palestina.

In Children’s Games lijkt die spanning in eerste instantie uitgebeend tot een wel heel simpele tegenstelling. Het ruikt iets te veel naar het verheerlijken van zielige arme mensen die ondanks de armoede toch mooi en gelukkig zijn. Een tikje te veel Novibkalender.

Het mooie is: daar draait het hier helemaal niet om. Je kunt die sociale laag prima negeren. Wat dan overblijft is een tentoonstelling die je opzuigt in de magie van het spelen zelf. Die je onderdompelt in een wereld van hoepels, elastieken en bikkelen. Van gillen van plezier. Maar ook van duidelijke regels, winnen en verliezen.

Alÿs filmt prachtig, en kiest zijn standpunten zo dat ze de essentie van de spelletjes vangen. Een potje stoelendans in Mexico bekijk je van bovenaf, zodat de spanning van de afvalrace extra duidelijk wordt. Van een potje steen, papier, schaar zie je alleen schaduwen op een muur, waardoor de handgebaren een geheimzinnige taal lijken. In Ricochets kijk je over de schouder van een groepje jongens mee terwijl ze steentjes over het water keilen.

De kinderen gaan zo in hun spel op dat ze de filmcamera compleet vergeten. Zij vormen het middelpunt van hun eigen universum. Af en loopt er een volwassene door hun frame, die doet er niet toe.

Uiteindelijk gaat de tentoonstelling daarmee dus wel over naïviteit, in de beste zin van het woord. Niet de naïviteit van simpele tegenstellingen of goede bedoelingen, maar de pure naïviteit van het spelen. Van totaal zinloze handelingen die met plezier en jaloersmakende concentratie worden uitgevoerd. En die met liefdevolle toewijding worden vastgelegd, door iemand die het belang ervan begrijpt.

Francis Alÿs, Children’s Games

Beeldende kunst

★★★★☆

18/12, Eye Filmmuseum, Amsterdam.

Aldaar t/m 8/3.

Eye Filmmuseum laat weer eens zien hoe het moet

Film- en videokunst zijn al sinds de jaren zestig niet meer weg te denken uit de beeldende kunst, maar toch hebben musea vaak nog moeite met het tentoonstellen ervan. Niet zelden moet je je als bezoeker tevreden stellen met wat lelijke LCD-schermen aan de muur.

Eye Filmmuseum is een fijne uitzondering op die regel en ook hier laat het museum weer zien hoe het moet. In de verduisterde tentoonstellingszaal worden de films geprojecteerd op schermen die in de ruimte lijken te zweven. Bezoekers lopen tussen de schermen door, waardoor een mooi spel met schaduwen op het doek ontstaat. Nog mooier is het geluid: zonder dat ze elkaar overstemmen, vermengen de geluiden van de verschillende films zich subtiel met elkaar. Als je midden in de tentoonstellingsruimte staat is het daarom net alsof je je op het vrolijkste speelplein ter wereld bevindt. En ook niet onbelangrijk voor vermoeide museumbenen: stoelen zijn ruimschoots aanwezig. Niets dan lof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden