RecensieEnsemble Klang

De filmmuziek bij Die Stadt ohne Juden is toch nog een hele zit ★★☆☆☆

De vertoning in het Muziekgebouw had een hoogtepunt kunnen zijn.

Scène uit Die Stadt ohne Juden.

Joden die per trein worden afgevoerd: de scène blijkt al in 1924  te zijn gedraaid. Die Stadt ohne Juden heet de profetische film waarin een bevolkingsgroep de schuld krijgt van al wat tegenzit, zoals werkloosheid en inflatie. De oplossing, ‘Juden raus’, werd een decennium later met verbijsteringwekkende precisie gekopieerd door de nazi’s.

Lang leek deze zwijgende film van de Oostenrijkse regisseur H.K. Breslauer van de aardbodem verdwenen. In 1991 dook in Amsterdam een gemankeerde kopie op; in 2015 kwam in Parijs een volledige versie boven water. De film werd gerestaureerd en ging in 2018 andermaal in première, van nieuwe muziek voorzien door de Oostenrijkse componist Olga Neuwirth.

De vertoning in het Amsterdamse Muziekgebouw had het hoogtepunt kunnen worden van de aantrekkelijke serie Film en livemuziek. Maar afgezien van de treinscènes bevat Die Stadt ohne Juden weinig memorabels. Morrend volk, kapitalist met bolknak: de clichés heersen. En de cinematografie is zelden zo bijzonder als in pakweg Der Golem, de film uit 1920 die eerder in de reeks was te zien.

Bovendien kreeg het Haagse Ensemble Klang een taaie score voor de kiezen. Je kunt het onheilspellend noemen, dat brommen en knarsen op instrumenten als contrabas, klarinet en elektrische gitaar. Of droef, de scènes waarin Neuwirth hint op synagogale zang. Je kunt ook zeggen dat anderhalf uur een hele zit was.

Hugo Bettauer, de auteur van het verfilmde boek, werd trouwens kort na de première door een antisemiet vermoord. Met die mededeling dooft de muziek uit, toch nog ijzingwekkend.

Die Stadt ohne Juden

Klassiek

★★☆☆☆

Muziek van Olga Neuwirth door Ensemble Klang o.l.v. Christian Karlsen

13/2, Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam. Herh. 20/2, Den Haag, Korzo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden