De filmbeelden, expressieve noten en de sublieme uitvoering sleuren je mee in een roes

Theater - recensie Pelléas et Mélisande

De filmbeelden en de sublieme uitvoering van Pelléas et Mélisande sleuren je mee in een drieënhalf uur durende roes. Barbara Hannigan en Leigh Melrose zijn meesters in de expressieve noten.

Pelléas et Mélisande op de Ruhrtriënnale. Foto Ben van Duin

Pelléas et Mélisande, de openingsvoorstelling van de Ruhrtriënnale, begint niet met de klanken van Debussy. Krzysztof Warlikowski, de Poolse regisseur en theatervernieuwer, laat de opera voorafgaan door een gesproken filmmonoloog over het eeuwig terugkerende thema van een man, een mooie vrouw, een blik en een fatale liefde. Ook verderop, als de klanken van Debussy al door de Jahrhunderthalle stromen, is film alom aanwezig. Op een televisiescherm zie je flarden van Hitchcocks The Birds. Je ziet een bloederige scène van een lam dat wordt geslacht. Op een breed opgerekt filmscherm boven het orkest komen de gezichtsuitdrukkingen van de zangers zo dichtbij dat je de gigantische afmetingen van de voormalige fabriekshal vergeet. Zo weet Warlikowski het acteertalent van Barbara Hannigan (Mélisande), Phillip Addis (Pelléas) en Leigh Melrose (Mélisandes jaloerse echtgenoot Golaud) briljant te munten.

De publiekstribune grenst direct aan het speelvlak. Dat is voor het grootste gedeelte bekleed met kostbaar hout: lambriseringen aan de wand en een gigantische parketvloer, waardoor de ruimte doet denken aan de balzaal van een kasteel. Ver weg, aan het einde van die zaal, zit het Bochumer Symphoniker, omsloten door een luxe trap met sierlijk gedraaide leuningen.

Er is nog een ruimte. Een smalle strook is gereserveerd voor een bar, waaraan tussen de verlopen types de ontheemde, kettingrokende Mélisande hangt. Helemaal weggedrukt zie je een rij witte wasbakken. Het is de plek waar de kasteelheer Golaud een wilde seksscène beleeft met Mélisande, de opmaat voor een gedoemd huwelijk.

Kleine gebaren, blikken, dingen die niet worden uitgesproken wegen in Pelléas et Mélisande zwaarder dan de tekst en juist dat is het gebied dat Golaud niet kan ontsluiten. Daar ontmoeten zijn stille, vrouwelijk aandoende halfbroer Pelléas en zijn vrouw Mélisande elkaar. Ze voelen elkaar aan en begrijpen elkaar intuïtief.

Warlikowski verwerkt al die verschillende elementen tot een geraffineerde polyfonie van beelden. De ene keer stuurt hij alles tegelijk op je af: de filmbeelden, de televisie in de kroeg, een groep verlopen drinkers, de kasteelbewoners. Op een ander moment is er alleen een rijtje familieleden van Golaud en Pelléas dat bewegingloos luistert naar het orkest alsof het om een privéconcert gaat. Dan staan de wonderlijk mooie zwart-wittinten op het grote filmscherm bijna stil en gaat alle aandacht naar een close-up van Golaud of van Mélisande, de vrouw met de raadselachtige geschiedenis, die van de kroeg naar het kasteel is verhuisd. De eenzaamheid van Mélisande, maar ook die van Golaud, is dan indringend voelbaar.

Natuurlijk loopt het verhaal slecht af. De macho Golaud is bezeten van Mélisande, maar niet op een manier die bij haar past. Zij voelt zich meer thuis bij Pelléas, aan wie ze uiteindelijk fluisterend haar liefde bekent. Juist de frustratie over het niet kunnen begrijpen van Mélisande maakt Golaud razend van jaloezie. Hij vermoordt Pelléas. Begeleid door een aangrijpende, eenzame trompetlijn sterft ook Mélisande. Golaud moet verder leven met een ondraaglijk schuldgevoel.

Juist in het overbrengen van die naturel gezongen, maar uiterst expressieve noten zijn Barbara Hannigan en Leigh Melrose meesters. Iets vlakker zingt Phillip Addis, die ook in de enscenering wat wordt onderbedeeld. De kleinere rollen zijn sterk bezet, van het kind Yniold (Gabriel Böer) tot vader Arkel (Franz-Josef Selig). De filmbeelden en de sublieme uitvoering maken dat je wordt meegesleurd in een drieënhalf uur durende roes. Met een diepe buiging voor Sylvain Cambreling, de dirigent die een schat aan ervaring tentoonspreidt. Hij geeft de zangers de ruimte om zich vrij te voelen en laat de Bochumer Symphoniker spelen met de trefzekere verfijning van een wereldensemble.

Pelléas et Mélisande

Theater
Claude Debussy
Regie: Krzysztof Warlikowski
Met Barbara Hannigan, Phillip Addis, Leigh Melrose, Franz-Josef Selig, Sara Mingardo.
Bochumer Symphoniker o.l.v. Sylvain Cambreling.
18/8, Jahrhunderthalle, Bochum.
Hh: 24, 26, 27, 31/8; 1, 3/9.

Laatste Ruhrtriënnale Johan Simons

Wat kunnen we nog verwachten van de huidige editie?

De editie van 2017 is de laatste voor Johan Simons als intendant van de Ruhrtriënnale. Als hij eind september de deur achter zich dichttrekt, heeft hij drie jaar lang zijn stempel gedrukt op het festival dat de industriële geschiedenis van het Ruhrgebied verbindt met muziek, theater, beeldende kunst en dans.

Verwachte hoogtepunten van 2017:

Kein Licht, muziektheater met tekst van Elfriede Jelinek en muziek van Philippe Manoury (25, 27/8; 1, 3/9).

Zola-trilogie van Luk Perceval (15 en 17/9).

Dante-trilogie van choreograaf Richard Siegal (25, 26, 27/8).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.