'De film is even slim als een geslaagde bankoverval'

Mooi idee, een film in één take opnemen. Maar voer het maar eens uit. Sebastian Schipper waagde met Victoria een moedige poging - en is nu blij iets heel stoms te hebben gedaan.

Screenshot uit Victoria. Beeld .
Screenshot uit Victoria.Beeld .

'Krankzinnig? Natuurlijk was het krankzinnig. Noem het gerust hersenloos.' De Duitse filmer Sebastian Schipper (47), die met zijn vierde film Victoria voor het eerst buiten zijn landsgrenzen in de schijnwerpers staat - over twee weken bijvoorbeeld op het filmfestival van Toronto - komt woorden tekort om te beschrijven wat hij zichzelf aandeed toen hij had besloten zijn film in één lange ononderbroken take op te nemen. Een catastrofe werd het - bijna.

Twee uur en veertien minuten duurt Victoria, waarin het gelijknamige Spaanse hoofdpersonage na een nacht dansen in Berlijn stuit op vier opgeschoten doch vriendelijk ogende jongens. Als vervolgens blijkt dat ze een klusje moeten opknappen voor een criminele compagnon, loopt de nacht volledig uit de hand.

'Ik weet hoe een geweldige clubnacht voelt', zegt Schipper over de eerste minuten van zijn film. 'Net als het moment waarop je naar buiten wandelt en nog niet naar huis wil, omdat er misschien nog iets gebeurt. Dat gevoel wilde ik overbrengen.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x

Vier sterren

Schipper maakte een moderne klassieker: een tour de force die uit één take van 134 minuten bestaat. Victoria heeft een onontkoombare drive: voortdurend is voelbaar dat er iets op het spel staat. Lees hier de recensie.

Uw film voelt vooral als een documentaire over een ontsporende nacht...

'Ik noemde cameraman Sturla Brandth Grøvlen vanaf het begin onze oorlogsfotograaf. Hij volgt een meisje in een grote stad, kan niet anticiperen op wat komen gaat en gelooft vervolgens zijn ogen niet.'

Het filmen van een zogeheten onetaker bestaat volgens Schipper uit drie belangrijke onderdelen, waarvan er twee uitstekend beheersbaar zijn. Het begint met de logistiek: je tekent een plattegrond van de route die personages en cameraman afleggen en verzamelt een team assistenten die de touwtjes uitzonderlijk strak in handen houden, als een militaire operatie.

Ten tweede zoek je uit of het technisch haalbaar is alles in één keer te filmen: houdt de batterij het vol? Beschikt de cameraman over voldoende conditie? Kan hij overal bij? 'Ik koos voor Sturla vanwege zijn talent, maar ook omdat het een sterke, slanke, jonge kerel is. Hij loopt een fucking marathon!'

Onetakers

Ze zijn uiterst zeldzaam, films die in één lange take zijn opgenomen. De bekendste isRussian Ark (2002) van Alexander Sokoerov, waarin de kijker door een verteller in de Hermitage in Sint Petersburg wordt rondgeleid, terwijl delen van de geschiedenis van de stad tot leven komen. Mike Figgis’ Timecode (2000) kwam minder goed uit de verf, hoe gedurfd de vierdeling van het scherm voor vier verschillende verhaallijnen ook is. Ook het Colombiaanse bendedrama PVC-1 (2007) bestaat uit één opname. Aan de authenticiteit van sommige wordt getwijfeld, zoals bij de Uruguayaanse horrorfilm La casa muda(2010): de daarin gebruikte camera kan maar een kwartier onafgebroken filmen.

Wat was dan het grootste probleem op de set?

'Het spel. Ik hoopte dat het de eerste keer direct raak zou zijn, maar dat bleek niet het geval. Tijdens de eerste take was iedereen bang. Technisch ging het oké, maar het was te ingehouden, te gespannen. Voor de derde en laatste take zei ik tegen mijn acteurs: 'Ik heb er niets aan als jullie slechts alle vooraf besproken handelingen nadoen, slechts de dialoog uit het hoofd leren. Jullie moeten voelen. Ik heb alles van jullie nodig: hart, ziel, lichaam. Alles.

'De film biedt een live-ervaring - als in het theater, hoorde ik zeggen. Maar theater speelt zich doorgaans af in een kunstmatige, afgebakende ruimte, dat maakt de voorstelling vanzelfsprekend artificieel. Dit is een volgende stap.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x

De film Birdman geeft heel sterk de illusie van één doorlopende opname. Alfred Hitchcock deed 67 jaar eerder iets vergelijkbaars met Rope. U nam niet uw toevlucht tot dergelijke trucs?

'Nee, nee. Het zou wel interessant zijn als ik alles bij elkaar had gelogen, hè, maar nee. Raymond Carver volgde ooit een les creatief schrijven en leerde dat er geen goedkope schrijftrucs bestaan. En dure trucs bestaan ook niet, voegde hij daar zelf aan toe. Een waarheid als een koe. Film ís al een grote truc, maar binnen die truc probeerde ik ditmaal zo weinig mogelijk extra foefjes te gebruiken. Birdman doet dat heel speels, als een goochelaar - die film wil je niet écht doen geloven dat je naar een ononderbroken opname kijkt.

'Nogal wat mensen zeiden het: we zullen nooit weten of je je film daadwerkelijk in één take hebt gedraaid, met de techniek van tegenwoordig is alles mogelijk. Daar kan ik kort over zijn: die mensen weten te weinig van CGI: beelden die door computers zijn gemaakt. Het is simpelweg niet mogelijk. Het zou de flow doorbreken, de psychologische temperatuur van de film - en dat zou direct opvallen, je onderbewuste registreert zoiets onmiddellijk.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x

Op onlinefilmdatabase IMDb staat een editor vermeld, Olivia Neergaard-Holm. Wat was haar taak?

'Zij zou plan B monteren, een versneden versie van de film, voor het geval de onetaker mocht mislukken. Ze schreef ook mee aan het scenario, maar als editor hoort haar naam niet op de credits, dat moeten we nog aanpassen.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x

Hoe serieus was de kans dan dat plan A zou mislukken?

'Tijdens de voorbereiding van de film realiseerden we ons steeds meer dat het mogelijk niet zou lukken. Na twee minder geslaagde pogingen bleef ik iedereen aanmoedigen, inclusief mijzelf. Wees niet bang, zei ik, laten we er gewoon lol in hebben. En bij de derde poging lukte het.

'Ik dacht aan wat Francis Ford Coppola ooit zei over Apocalypse Now: 'Deze film gaat niet over Vietnam, deze film ís Vietnam.' Op vergelijkbare wijze gaat Victoria niet over een bankoverval, het ís er een. Op een bepaalde manier is de film even slim als een geslaagde bankoverval.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x

Er gaan in de film zo'n vier, vijf uur voorbij, terwijl we kijken naar een ononderbroken opname van twee uur en veertien minuten. Wat gebeurt daar?

'Je zou kunnen zeggen dat de tijd iets versnelt tijdens de momenten waarop ik muziek gebruik. De scène waarin Victoria met de jongens een dak beklimt, werkt als een montagesequentie: de tijd wordt vervormd. Tijd voelt 's nachts bovendien anders dan overdag. De film maakt duidelijk dat ons zintuig voor tijd ontbreekt. We kunnen zien, horen, voelen, proeven en ruiken, maar het tijdsorgaan ontbreekt. Tijd is niet helemaal te bevatten.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x

Heeft u net als Francis Ford Coppola filmgeschiedenis geschreven?

'Welnee. Het is geen perfecte film, het is echt begonnen als een klein, gek idee. Niet met de bedoeling om nu de hele wereld over te reizen, maar om iets anders te doen, met een bepaalde punkmentaliteit. We dachten dat het fantastisch zou zijn voor de filmnerds - mits het zou lukken- maar niet dat het ook zo veel gewone filmkijkers zou aanspreken. Het voelt fantastisch om dat te bereiken door feitelijk iets heel stoms te doen.'

Screenshot uit Victoria. Beeld x
Screenshot uit Victoria.Beeld x
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden