Recensie Kunst

De expositie van Jessica Stockholders is niet uniek, dat laat het Stedelijk Museum zien met een verscheidenheid aan kunstenaars

Het sculptuuroverzicht in het Stedelijk Museum Amsterdam maakt beduidend meer indruk dan Stuff Matters.

Sculptuur van Jessica Stockholder, te zien in de tentoonstelling Stuff Matters in het Centraal Museum in Utrecht. Beeld Centraal Museum Utrecht / Gert Jan van Rooij

Jessica Stockholder, Stuff Matters. Centraal Museum, Utrecht. T/m 1/8. ★★★☆☆

Hybride sculptuur. Stedelijk Museum, Amsterdam. T/m 12/1. ★★★★☆

Verheugend nieuws voor iedereen die zich geen raad weet met een gebruiksaanwijzing van Ikea. Bezoek de tentoonstelling van Jessica Stockholder in het Centraal Museum in Utrecht en je zal zien: ook al zet je een Ikea-keuken of -slaapkamerensemble anders in elkaar dan de bedoeling, dan nog ziet het er geweldig uit. Misschien wel als kunst. 

Typisch Jessica Stockholder (Seattle, 1959), om de wereld als een ‘bouwpakket’ te zien. Hoe een stofzuiger of trainingstoestel in elkaar zit; wat de standaardmaten van afdruiprekjes en ijsblokjesvormen zijn. Hoe je die dingen uit elkaar kan halen en op een andere manier weer in elkaar kunt zetten; en hoe je dat alles met elkaar kunt combineren, het liefst op vorm en kleur, blauw bij blauw, oranje naast oranje, of juist als een bonte mix door elkaar. 

Met materialen en voorwerpen die bijna te dagelijks zijn om er een artistieke lading aan te geven: variërend van zwemvliezen, sushiborden, keukengerei en afvalemmers tot tule, eierdozen, hekwerkgaas, deurknoppen, Perzische tapijten, kilometers electriciteitsdraad en een schatkist van Playmobil. ‘Gemakkelijke spullen’, zoals Stockholder ze noemt, opgeduikeld in kringloopwinkels of van internet geplukt. 

En omdat de Amerikaanse toch door het Centraal Museum was uitgenodigd, combineerde ze die hele grabbelton met zestig verschillende aankopen van het museum zelf: stillevens uit de 17de eeuw, boekenkasten van Gerrit Rietveld, oude spiegels, barokke tafels van marmer en ingelegd notenhout, knalkleurige gootstenen van Joep van Lieshout, een schilderij met oranje ananassen van Erik Andriesse. Sommige collectiestukken resoneren in haar eigen werk door; andere heeft Stockholder eenvoudig met spanbanden aan haar eigen werk vastgebonden. 

Is Stockholder hierin uniek? Nee! Vijfendertig kilometer verderop geeft het Stedelijk Museum een overzicht van wat het in huis heeft aan ‘hybride sculpturen’. Geen klassieke beelden, gehakt in steen of geboetseerd in klei of gips, maar ruimtelijke plastieken die zich begeven ‘op het snijvlak van sculptuur en schilderkunst, performance, videokunst en design’. 

En ja, daar hoort ook iets van Stockholder bij, maar ook van Thomas Hirschhorn, Magali Reus, Keith Edmier, Isa Genzken en Marc Bijl. Voorwaar een mooi en breed overzicht van wat de beeldhouwkunst (voor zover die term daarvoor nog deugt) de afgelopen twintig jaar heeft opgeleverd, in de meest uiteenlopende variaties.

Bijkomend effect: een bezoek aan de Stedelijk-tentoonstelling laat zien hoe vrijblijvend het werk van Stockholder is. Neem Marc Bijls met zwarte smurrie overgoten motorfiets met jerrycans, waarvan je je verbeeldt dat ze met benzine zijn gevuld en waarmee zelfmoordterroristen zich in een menigte opblazen. Neem de jute koningsjurk van de Ghanese Dorothy Akpene Amenuke die de traditionele machtsverhoudingen bekritiseerd. Denk aan de bomexplosie die Thomas Hirschhorn heeft geënsceneerd met verschroeide speelgoedautootjes en plastic tuinmeubilair. 

In vergelijking daarmee is Stockholder een wat achterhaalde post-post-post-impressionistische kunstenaar, die met haar goede, maar eenzijdige oog voor kleur, vorm en materiaal ver verwijderd is geraakt van de (maatschappelijke) wereld waaruit ze haar spulletjes haalt.

Het doorbreken van de klassiek beeldhouwkunstige traditie (zoals ook Stockholder denkt na te streven) staat voor meer dan het uit elkaar halen en opnieuw in elkaar zetten van op de rommelmarkt aangekochte spullen. Het staat ook voor ontregelen en saboteren, met name van het modernisme dat de kunst te lang als een puur visuele, haptische aangelegenheid heeft beschouwd. Een poging tot onmanteling van de l’art pour l’art-opvatting die zijn beste tijd heeft gehad. En dat is geen gratuite daad, zoals Stockholder het doet voorkomen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden