beeldende kunst

De expositie Fake Me Hard is gemaakt voor de sterke maag en het tomeloze geloof in de vooruitgang ★★★★☆

De deepfakevideo’s van Joey Holder: Adcredo (2018). Beeld Gert Jan van Rooij
De deepfakevideo’s van Joey Holder: Adcredo (2018).Beeld Gert Jan van Rooij

In het Rotterdamse vrijbuitersonderkomen van Atelier van Lieshout denken kunstenaars na over big data, manipulatie en collectief gezichtsbedrog.

U kent de ergernis wel. Heeft u net via de computer naar een idyllisch hotel gezocht, de juiste e-bike gespot of een frivool kloffie voor de vakantie aangeschaft, blijven ‘ze’ u nog wekenlang bestoken met andere aanbiedingen van vergelijkbare hotels, elektrische fietsen en kekke kledingstukken. Het is stalkgedrag waar u niet om hebt gevraagd en waarvoor u niemand ter verantwoording kunt roepen, omdat het wordt gegenereerd door onpersoonlijke algoritmen. Algoritmen die uw ogenschijnlijk grillige klikgedrag op internet omzetten in voorspelbaar gedrag en een dwingend profiel. Angstaanjagend – en zeer profijtelijk voor bedrijven.

Voor wie door de jaren heen de thematentoonstellingen heeft gevolgd die Ine Gevers, veelal met anderen, heeft samengesteld (zoals Ik + De Ander, Niet Normaal, Ja Natuurlijk en Robot Love) begrijpt dat zo’n ontwikkeling voor haar een inkopper was. Met haar jongste expositie Fake Me Hard vraagt ze aandacht voor actuele maatschappelijke issues en de implicaties daarvan voor De Mensheid.

En dus stikt het in het vrijbuitersonderkomen van Atelier Van Lieshout in het Rotterdamse Merwe-Vierhavengebied van kunstwerken die niet zozeer uit artistieke motieven, maar uit digitalisering zijn ontstaan; door onzichtbare maar des te dwingender technologie, door big data die tot ieders computer doordringt, door opkomend visueel geweld dat artificiële intelligentie, data-extractie en nepnieuws heet.

Meet the Algorhythms van Joep van Lieshout en Rob Voerman.  Beeld Gert Jan van Rooij
Meet the Algorhythms van Joep van Lieshout en Rob Voerman.Beeld Gert Jan van Rooij

Het beeld dat in oude fabriekspanden en opslagplaatsen van AVL Mundo aan de Keileweg wordt opgeroepen, is er een van manipulatie en collectief gezichtsbedrog. Met als onderliggende boodschap dat u in de gaten wordt gehouden, u uw ogen niet meer kunt geloven en u alert en scherp van geest moet blijven omdat, zoals de samenstellers Ine Gevers en Kees de Groot meteen al bij het begin van de expositie waarschuwen: ‘Algoritmen beslissen wat we zien (…) en denken.’

Wat er concreet van dat alles nu in Rotterdam te zien is?

Om maar wat te noemen: een wandvullende videoanimatie die het dolgedraaide digitaliseerde pakjesverkeer à la bol.com verbeeldt. Tv-beelden met pratende hoofden die in de verste verte niets met Poetin of Trump van doen hebben, maar toch zaadjes van twijfel planten. Gezichtsherkenningssoftware die je gezicht screent en via een databank aan een deepfake gelijkenis koppelt – in het geval van uw verslaggever: het gezicht van ene Joeri van Hoof, 21 jaar, gescheiden, biseksueel, houdt van oesters en, hoewel inmiddels gestorven aan diabetes, ‘nog niet’ crimineel.

De wereld die Gevers en De Groot en de meeste van de meer dan veertig vertegenwoordigde kunstenaars ons voorschotelen, wil inzicht geven in hoe de tentakels van de digitale manipulatie aan alle kanten ons wereldbeeld bepalen, als een octopus. Inzicht dat noodzakelijk is om ons te ‘wapenen’, zoals het samenstellende duo schrijft, om het gevoel te krijgen dat het nog niet te laat is en de angst voor algoritmen bestreden kan worden. Want de technologie mag ons in zijn macht hebben, kennis ervan kan als tegengif werken. En dus overladen de samenstellers ons met beelden en informatie over hoe deze parallelle wereld is ontstaan en wat het mechanisme erachter is.

Veel gelukkiger word je er niet van.

De technologische overmacht maakt je als individu steeds minusculer. Neem de film Blue Orchids van Johan Grimonprez. De Belg geeft aan de hand van een paar geïnterviewde kenners inzicht in de internationale wapenhandel waarin men, volgens een van hen, steeds op zoek is naar nieuwe oorlogen als afzetgebied, waarin politici puppets zijn van een miljardenindustrie, en waarin slechts twee zaken van belang zijn: macht & geld. En, o ja, een derde: seks.

Diorama van Joep van Lieshout in de expositie Fake Me Hard. Beeld Gert Jan van Rooij
Diorama van Joep van Lieshout in de expositie Fake Me Hard.Beeld Gert Jan van Rooij

Ondertussen waan je je in het voorgeborchte van de hel. Door de duistere metershoge hallen van AVL Mundo, waarin naast het tentoongestelde werk ook het paars uitgelichte en met plastic ingepakte oeuvre van Joep van Lieshout opdoemt, even beklemmend als de uitgestalde geraamten in de kapucijner knekelkerkers onder Palermo. De toegevoegde gloomy diorama’s van de Rotterdamse kunstenaar, met paspoptaferelen uit de Eerste Wereldoorlog, maken het geheel niet bepaald optimistischer.

Fake Me Hard is gemaakt voor de sterke maag en het tomeloze geloof in de vooruitgang. Wie dat beide niet bezit, is reddeloos verloren. In die zin is deze themaexpositie, in vergelijking met de eerdere die Gevers samenstelde, aan de deprimerende kant. Of moet je zeggen: realistisch?

Fake Me Hard

Beeldende kunst
★★★★☆
AVL Mundo, Rotterdam. T/m 15 augustus.

Oorverdovend

Fake Me Hard mag een expositie zijn over digitalisering en algoritmische technieken, de getoonde werken leveren ook krachtige fysieke beelden op. Kleurig, beweeglijk, ritmisch en verleidelijk. En soms oorverdovend. Zoals de paukenslag aan het einde: twee videoprojecties van het duo Wermke/Leinkauf. Titel: Halbzeit – Macht der Masse. Een kwartier geschreeuw en kabaal uit de wijd opengesperde kelen van duizenden hooligans en politieke demonstranten, die gewapend zijn met vaandels en rookbommen. Het klinkt angstaanjagend en intimiderend, alsof je er zelf tussen staat. Ook hier geldt, zoals inde rest van de expositie, dat individueel gedrag een relatief begrip is. Collectivisme en fanatisme wakkeren elkaar aan. Tussen de twee videoschermen krijg je haast de neiging zelf mee te blèren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden