De Europeaan 'wil graag een boodschap overbrengen'

Is hij een ijdeltuit of een deugniet? Een jaar lang volgde filmmaker Dirk Jan Roeleven diplomaat Frans Timmermans op de voet, tot in de schoenwinkel.

Frans Timmermans en Dirk Jan Roeleven. Beeld Benny Jansen

Frans Timmermans heeft nieuwe schoenen gekocht en toont ze aan zijn gezin. 'Hoe vinden jullie mijn nieuwe schoenen?' Zijn vrouw Irene: 'Heel apart. Niets voor jou.' En daar gaat hij weer, op weg naar een bespreking in Brussel, een vluchtelingenkamp op Kos, de Verenigde Naties in New York, een concert van Bruce Springsteen of een wedstrijd van zijn favoriete club, Roda JC.; altijd onderweg, altijd kijkend op zijn telefoon, bellend met Diederik of Mark en handen schuddend met regeringsleiders en topdiplomaten, vliegtuig in, vliegtuig uit, energiek, vasthoudend en optimistisch en hoogst zelden geïrriteerd.

Waar het allemaal op neer komt: 'Ik wil graag een boodschap overbrengen.'

Intussen is thuis, in het bij Brussel gelegen Tervuren, de karaokeset tijdens de kerstborrel voor zijn EU-kabinet aangezet. Timmermans zingt keihard mee met The Beatles (A Hard Day's Night) en Marco Borsato: 'De meeste dromen zijn bedrog.'

Waarna zijn telefoon weer eens trilt en hij de kamer verlaat omdat een nieuw probleem zich aandient.

Missie

De Europeaan, heet de anderhalf uur durende documentaire die Dirk Jan Roeleven (VPRO, NTR) met Julie van Traa (research) en Rob Hodselmans (camera) heeft gemaakt over de eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie. Ook Frans Timmermans had gekund. Hij is overal.

Toch is De Europeaan meer een schets van een man en zijn werk en zijn missie - en van de mores in 'Brussel' - dan een diepgaand psychologisch portret. De ophef zit in de kleine gebeurtenissen. De politieke machinaties in Brussel blijven onzichtbaar.

Van juli 2015 tot september 2016 volgde Roeleven het spoor van Timmermans. De tijd was hem, als maker, welgezind. Timmermans werd uitgedaagd door de ene crisis na de andere: de nasleep van de ramp met de MH17, de vluchtelingenstroom, de overeenkomst van de EU met Turkije, Brexit.

De hoofdrol

Tot op het laatste moment is onzeker of Frans Timmermans, de eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie, de film waarin hij zelf de hoofdrol speelt, zelf zal bekijken. Tegen Dirk Jan Roeleven, de maker van De Europeaan, heeft hij gezegd dat hij het niet van plan is. Het is de vraag wat Timmermans zaterdag doet. Hij heeft alleen toegezegd dat hij na de première in Carré in gesprek zal gaan met Roeleven en journalist Marcia Luyten.

Programmamaker Roeleven (1961) had leeftijdsgenoot Timmermans al eerder leren kennen. Ze delen een passie voor wielrennen, als mamil ('middle aged man in lycra').

Na de première van een film die Roeleven in 2014 over wielerploeg Argos-Shimano maakte, Nieuwe helden, stelde eindredacteur Barbara Truyen van de VPRO voor om Timmermans te volgen. De transfer van Timmermans naar de EU was aanstaande. Roeleven: 'Maar het is allemaal op de fiets begonnen. Hij en ik zijn brothers in arms.'

Timmermans ging snel akkoord. 'Binnen drie minuten was het pleit beslecht.'

Geen restricties

Roeleven koos voor dezelfde strategie als bij het maken van Nieuwe helden: 'Als de officiële camera's uit worden gezet, gaat die van mij aan.'

Restricties werden niet opgelegd. Sterker nog, Timmermans loodst Roeleven overal mee naar binnen, tot de meest onverwachte plekken. Achter in een auto speldt hij, zeer behulpzaam en zonder dat erom wordt gevraagd, zelf een microfoon op zijn revers.

Soms filmde Roeleven zelf, met een kleine handcamera, zoals in de vergaderzaal op de 38ste verdieping van het gebouw van de Verenigde Naties in New York, waar Timmermans een ontmoeting had met secretaris-generaal Ban Ki-moon. Roeleven geloofde nauwelijks wat hem overkwam: 'Ik had het gevoel alsof ik in de rust van de finale van de Champions League in de kleedkamers aan het filmen was.'

Een keer spreekt Timmermans zijn schaduw aan op zijn aanwezigheid, in een hotelkamer. 'Deftig, Frans', oordeelt Roeleven over de kamer. Plotseling verbaasd zegt Timmermans dat het echt niet normaal is hoe Roeleven overal mee naar binnen glipt.

Roeleven: 'Slaap lekker, Frans.'

Omdat Roeleven, zoals alle anderen keurig in pak, in de nabijheid van Timmermans verkeerde, vroeg in Brussel, Straatsburg of New York zelden iemand zich af wat hij daar deed. Zijn aanwezigheid in het hart van de Europese Unie werd vertrouwd.

Jean-Claude Juncker, de president van de Europese Commissie, in het Nederlands: 'Dag, hoe gaat het?'

Roeleven: 'Goed, dank u.'

Afstand

De afstand tussen hem en Timmermans is in alle opzichten klein. In een sportzaak in New York waar de politicus op zoek is naar schoenen voor een van zijn kinderen: 'Ben jij een beetje een loper, Frans?' (Nee, antwoordt Timmermans: 'Dat weet iedereen die mij ziet wandelen meteen, ik heb een holle rug.')

Roeleven op de dag dat Timmermans in Straatsburg zijn plannen als vice-voorzitter van de Europese Commissie moet presenteren: 'Belangrijke dag dit, Frans.'

Hoe kwam het over, vraagt Timmermans na een speech voor de Verenigde Naties. 'Fantastisch', zegt Roeleven, met ironie.

Slechts één keer reageert Timmermans geïrriteerd. Tijdens een wandeling in New York praat hij over de veelgeroemde speech die hij na de ramp met de MH 17 hield voor de Verenigde Naties. Als Roeleven oppert dat effectbejag mogelijk een rol speelde, kijkt Timmermans hem boos aan. Hij liet alleen maar zijn hart spreken.

En zijn ijdelheid, een vermeende eigenschap van Timmermans? Roeleven: 'Hij is net zo ijdel als alle andere politici, niet minder en niet meer. En vervelend wordt hij er niet door.'

In de film zegt Timmermans er dit over: 'Ik heb liever dat ze zeggen dat ik ijdel ben dan dat ik niet deug.'

Timmermans is de geboren diplomaat. Hij geniet van het spel, geeft en neemt en laat zich niet uit het veld slaan door teleurstellingen. Beeld anp

Timmermans is de geboren diplomaat. Hij geniet van het spel, geeft en neemt en laat zich niet uit het veld slaan door teleurstellingen. Roeleven raakte vooral onder de indruk van zijn geldingsdrang. 'Hij is de man die nog gelooft in de oude verheffingsgedachte.'

Hoe vind je dit nou allemaal, vraagt Roeleven hem na een ontmoeting met onder anderen Ban Ki-moon, Tony Blair en de (voormalige) Turkse premier Ahmet Davutoglu. Hij antwoordt dat hij het heerlijk vindt. 'Dit is wie ik ben, hier ben ik voor opgeleid.'

Kort tevoren is Timmermans met zijn gevolg gearriveerd bij het gebouw van de Verenigde Naties. Hij checkt zijn telefoon en meldt teleurgesteld dat Roda JC in de wedstrijd tegen FC Twente met 2-0 achterstaat.

De Europeaan, première 19/11, 16.00 uur, Carré, Amsterdam. Ook te zien op 21/11, 20.25-21.55 uur, VPRO, NPO 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden