tv-recensie Haroon Ali

‘De erfenis van een verzetsheld’ vertelt het ongeromantiseerde oorlogsverhaal van Johannes Post

Mythevorming kan gevaarlijk zijn, omdat de valkuilen van een held zo worden vergeten. Terwijl iemands worstelingen net zo belangrijk zijn voor het verhaal – en zeker voor de nabestaanden. Johannes Post (1906 – 1944) was zo’n verzetsheld die uitgroeide tot een mythisch figuur; de redder van honderden Joden en leider van de Landelijke Knokploegen. Vraag je Posts achterkleinkinderen wat voor man hij was, dan hoor je hoe moedig hij was, een voorbeeld voor anderen. Maar er is ook een ‘ongeromantiseerd oorlogsverhaal’, dat op aangrijpende wijze wordt verteld in de documentaire De erfenis van een verzetsheld, die te zien was bij de VPRO op NPO 2.

Toen Post in de zomer van 1944 werd opgepakt en gefusilleerd in de duinen van Overveen, liet hij een vrouw en acht kinderen achter. Vier van hen zijn nog in leven en doen hun verhaal in de nagebouwde keuken uit hun ouderlijk huis. Dat is voor het eerst, want ze hebben er na de oorlog nooit met elkaar over gesproken. Beetje bij beetje reconstrueren de drie zussen en hun broer het verhaal van hun vader, maar dan zonder de heldenverering. Johannes was bijvoorbeeld zo gecharmeerd van zijn Joodse koerier Thea, dat hij haar leven in gevaar bracht. Als vader was hij emotioneel afstandelijk. Hij verloor zichzelf in het verzetsavontuur en slikte op den duur zelfs amfetamine om nachten door te halen, waardoor hij ook steeds roekelozer werd.

Scène uit De erfenis van een verzetsheld: dochter Trijneke en achterkleinkind Noor praten over oorlogsheld Johannes Post. Beeld VPRO

Nadat Post voor de eerste keer werd gearresteerd, moesten de kinderen onderduiken bij verschillende kennissen en zagen ze elkaar twee jaar niet. Het is schrijnend om de senioren te horen vertellen hoe ze als kleuters hun familie vergaten, zich groothielden tegen hun pleegouders en tijdens de sporadische bezoekjes van hun vader deden alsof ze hem niet kenden, omdat ze bang waren hem te verlinken. Ze herbeleven bijna de ontreddering die ze als kinderen voelden. Toen ze na de bevrijding werden herenigd met hun moeder, herkenden ze elkaar nauwelijks. Er hing wel een foto in hun nieuwe huis om hun vader te eren, maar het familieportret bestond uit losse bolletjes – ze waren ‘eilandjes, eenlingen’.

Het was een slimme zet van regisseur Geertjan Lassche om drie generaties nabestaanden met elkaar in gesprek te laten gaan. Zo wordt duidelijk hoe kneedbaar en veranderlijk het geheugen is, en dat familieleden vaak totaal andere herinneringen hebben aan dezelfde gebeurtenissen. De zin ‘God vergist zich niet’ op Posts grafsteen leidt ook tot interessante gesprekken over geloof, lot en zingeving. Waar dochter Trijneke zich afvraagt hoe Post zijn gezin zo in de steek kon laten, heeft dochter Anneke vrede met de offers die haar vader bracht. ‘Ik ben altijd dankbaar dat hij dit heeft gedaan, dat hij voor de Joden opkwam.’ Ook al hebben zijn vrouw en kinderen daar de prijs voor moeten betalen? ‘Ja’, zegt Anneke. ‘Dat heb ik ervoor over.’

Scène uit 'De erfenis van een verzetsheld': Anneke vertelt over haar vader Johannes Post. Beeld VPRO
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden