Interview

De engelen van Azzini

Hij wilde al jaren Angels in America op toneel brengen. Omdat het moet, vindt Oostpool-regisseur Marcus Azzini. Minstens elke tien jaar.

Marcus AzziniBeeld Daniel Cohen

'Dit stuk moet om de tien jaar in regie van iemand anders in première gaan. Omdat het zo goed is. Het is het beste moderne toneelstuk dat ik ken.' Angels in America, daar heeft regisseur Marcus Azzini het over. En nu is het zijn beurt, met Toneelgroep Oostpool. Yes!

Angels is het epische relaas van een groep mensen in de conservatieve jaren tachtig in de VS, de kille 'Reagan years', waarin zich die toen nog onbekende en mega-angstaanjagende ziekte aandiende: aids. Onwetendheid, uitsluiting, onvermogen, wantrouwen, eenzaamheid en een naderend einde zijn de kwesties waartoe de personages zich dagelijks moeten verhouden. Hoewel er alleen al met betrekking tot de ziekte inmiddels veel is veranderd, blijkt het verhaal dat de Amerikaanse auteur Tony Kushner ruim twintig jaar terug schreef, universeler dan een fraai tijdsbeeld. Nog steeds spreken de personages en hun levensverhalen enorm tot de verbeelding.

Directeur-regisseur

Sinds september 2012 is Marcus Azzini (1971) artistiek directeur van Toneelgroep Oostpool. Tevens is hij als regisseur verbonden aan het gezelschap, waar hij in januari 2009 samen met Erik Whien begon te werken. Azzini werd geboren in São Paulo, Brazilië. Hij volgde de regie-opleiding aan de Toneelschool in Amsterdam. In 2002 richtte hij toneelgezelschap TEATRO op, dat werd beëindigd toen hij begon bij Oostpool. Zijn eerste regie alhier was een ‘choreografie voor acteurs’: Wat het lichaam niet vergeet. (2009). Latere successen zijn onder meer Orlando (naar het boek van Virginia Woolf ), Hamlet, (in) Koud Water en dit seizoen De Onrendabelen.

Lof in New York

Azzini (São Paulo, 1971) heeft er even op moeten wachten. Medio jaren negentig zag hij voor het eerst de zeven uur durende voorstelling bij het Ro Theater in regie van Guy Cassiers. Toen hij niet veel later informeerde naar de rechten, bleek dat Ivo van Hove hem voor was. Van Hoves regie ging in 2008 in première en bleef jarenlang een hit bij Toneelgroep Amsterdam (TA) - nog in oktober vorig jaar oogstten ze lof ermee in Brooklyn.

Maar inmiddels zijn de repetities bij Oostpool in volle gang, met een mooie groep acteurs, onder wie Jacob Derwig en Maria Kraakman, in de kleine zaal - want in tegenstelling tot genoemde voorgangers wordt het hier een intieme voorstelling. Azzini is blij dat zijn versie er nu komt, ook omdat hij er altijd een persoonlijke band mee heeft gehad vanwege zijn broer, die hiv had. 'Vier jaar terug kreeg ik de mogelijkheid bij de toneelschool Angels te doen. Ik dacht: TA gaat het nooit loslaten, ik doe het zo. Maar halverwege het repetitieproces moest ik stoppen. Het ging in razend tempo slechter met mijn broer. Een week later overleed hij. Hij was net 51 geworden.'

Azzini: 'Ja. Mijn broer heeft pakweg 25 jaar geleefd met het hiv-virus. Hij woonde in Berlijn. Drie maanden voor zijn dood werd er leverkanker bij hem geconstateerd. Hij grapte: 'M'n halve leven heb ik hiv gehad en nu ga ik dood aan leverkanker.' Of het gerelateerd is, of het een en ander heeft versneld? Tja. De medicijnen zijn natuurlijk slecht voor je lijf. Maar je weet het niet.

Beeld Daniel Cohen

'Ik was denk ik ongeveer 17 jaar en erg bezig met mijn eigen homoseksualiteit, toen mijn broer eens even rustig bij mij ging zitten en vroeg: weet je wat aids is? Zo'n gesprek. Hij vertelde dat hij hiv had. Hij wist het al een tijdje, maar had het niet gezegd tegen de familie. Maar hij werd ziek, vrij snel al. Een scala aan ziektes kreeg hij, door de jaren heen. Dat gesprek vond nog plaats in Brazilië; eind jaren tachtig zijn we allebei naar Europa gegaan.

'Het was een heftige tijd, aids werd gay cancer genoemd. Ik weet nog dat ik dacht: hè?! Hoor ik nu bij een (risico)groep, dat wil ik niet. Stop! Maar het was zo. Door het stigma was er veel schaamte, het tastte je identiteit aan, omdat het samenhing met liefde en seks. Je kon zo worden ontslagen, je werd geweigerd voor levensverzekeringen, bij tandartsen. 'Na de dood van mijn broer heb ik me over zijn spullen ontfermd en kwam ik een foto tegen van zijn vriendenclub. Van die jongens was hij de laatste, de rest: overleden. Alleen de meisjes leven nu nog. Mijn broer is niet meteen begonnen met AZT, toen het enige medicijn. Dat kan hebben geholpen. AZT heeft bij veel mensen het afweersysteem verder kapotgemaakt. Mijn broer was wel goed geïnformeerd, en een vechter.

Eerbetoon

'Dit stuk, het deel van de voorstelling dat over aids gaat, is een eerbetoon aan zijn gevecht, aan zijn leven. Kushner schrijft ook: we zullen de doden herdenken en ze zullen door leven in ons. Tegelijkertijd overstijgt het stuk in z'n geheel de aidsproblematiek, qua thematiek. Het gaat over mensen in crisis. Hoe ga je als mens om met wezenspijn, met de naderende dood? Er is een personage dat dit überhaupt niet kan - en ik voel met hem mee. Je kunt van iemand houden en toch tekortschieten. Wat doe je dan? Hoe vergeef je jezelf? Of de ander? Het verbaast me steeds weer hoe ongelooflijk actueel dat stuk is. Nog steeds zijn we bezig met de emancipatie van ras, geloof, geaardheid, gender - het lijkt een eeuwige strijd.'

'Natuurlijk, er zijn aspecten die je weer terugbrengen in bepaalde situaties. Soms zie ik m'n broer in een scène. Ik ben heel betrokken en tegelijk ben ik aan het werk. Dat is goed. Mijn dierbaarste voorstellingen hebben die mix. They are just kids, De Onrendabelen dit seizoen, eerder (in) Koud Water, Orlando. Twee jaar geleden heb ik gezegd: ik kan niet alles en dat hoef ik ook niet, ik moet doen wat ik echt wíl. Iets maken dat iets over mij zegt, waar m'n hart in zit. Dan komt het goed.'


Angels in America, première 14/3 in Huis Oostpool, Arnhem. Tournee t/m 6/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden