theater

De eeuw van mijn moeder is hyperpersoonlijk, intiem en gelaagd drama ★★★★☆

Theatermaker Eric de Vroedt maakte een monument voor zijn Indische moeder.

Esther Scheldwacht in De eeuw van mijn moeder. Beeld Sanne Peper
Esther Scheldwacht in De eeuw van mijn moeder.Beeld Sanne Peper

Na de prachtige, in slow motion gespeelde slotscène van De eeuw van mijn moeder, verschijnt er een oude foto van een guitige jonge vrouw met donker haar.

Voor Patricia 1940-2020.

De vierenhalf uur durende marathonvoorstelling van schrijver en regisseur Eric de Vroedt in Het Nationale Theater is een monument voor haar, zijn moeder. De vrouw om wie hij het afgelopen jaar rouwde, maar met wie hij bij leven een ‘puur intellectuele’ relatie had. In een interview vergeleek De Vroedt zijn moeder eens met Medea. Toen ze overleed, sloeg hij bij wijze van rouwverwerking aan het schrijven van dit semi-autobiografische familie-epos, waarmee het theater na lange tijd zijn deuren weer opent. Na eerder in 2012 de voorstelling Mightysociety10 te hebben gemaakt over zijn net overleden vader, draait het dit keer om zijn moeder: een (getraumatiseerde) Indische vrouw die haar hele leven vocht tegen het Indisch zijn. Die complexe familieband en Indische familiegeschiedenis leveren hyperpersoonlijk, intiem en gelaagd drama op.

Moeder Winnie van Willigen, zoals ze in de voorstelling heet, wordt wervelend neergezet door actrice Esther Scheldwacht. Het is onmiddellijk duidelijk dat we te maken hebben met een onvermoeibare, eigengereide vrouw. Winnie maakt een boeiende ontwikkeling door: van jonge verliefde vrouw die haar ouderlijk huis ontvlucht naar ex-vrouw met drie kinderen, en van lesbische kunstminnaar tot kankerpatiënt. Door de scherpe, grappige tekst wordt het meer dan een optelsom van roerige levensgebeurtenissen. ‘U moet niet denken dat ik een dociel allochtoon vrouwtje ben (...) Behandel mij alstublieft als een Nederlandse patiënt’, zegt Winnie.

Indische identiteit

Ramses de Vroedt (Bram Coopmans) is kunstenaar en worstelt ook met zijn Indische identiteit – onderwerp van zijn tentoonstelling Exorcism of My Colonial Mind in het Kunstmuseum in Den Haag. Hij regisseert live re-enactments en video-installaties van het leven van zijn moeder Winnie. Dat is een slimme vondst: hij staat op afstand van zijn moeder en is net als De Vroedt ook degene die bepaalt wat we zien. Ramses zegt later zich niet meer senang te voelen bij het gepolariseerde debat over identiteitspolitiek en het anti-kolonialistische discours van zijn werk. Het enige wat hem heeft beziggehouden is zijn moeder.

Hoe de geschiedenis doorwerkt in de familie, zien we onder meer tijdens een familiediner uit 1968 vol kolkende emoties. Winnie woont nog thuis met haar halfzussen. De sfeer is nu eens om te snijden door haar starnakele, Joodse stiefvader en haar kille getraumatiseerde moeder, en dan weer vrolijk en uitbundig wanneer het gezin plus aanhang in het zingen van een a capella musicalmedley uitbarst, inclusief choreografie. Deze scène – en eigenlijk het hele stuk – wordt geweldig gespeeld door de cast, die een mix is van jonge (Denise Aznam, Emma Buysse, Jatou Sumbunu, Phi Nguyen, Johannes Wirix-Speetjens, Yela de Koning) en ervaren acteurs (Antoinette Jelgersma, Hein van der Heijden, Mark Rietman, Joris Smit, Romana Vrede).

Geen vluchtelingen

De politieke geschiedenis wordt efficiënt behandeld. Geen uitleg over de Nederlands-Indische verhoudingen en het bloedvergieten, maar een veelzeggende televisiescène waarin Philip Bloemendal het net in 1948 in Nederland gearriveerde gezin van de 8-jarige Winnie interviewt voor het Polygoonjournaal. De moeder van Winnie demonstreert hoe goed ze geïntegreerd is door een aardappel te schillen. ‘Wij waren repatrianten, geen vluchtelingen’, zegt Winnie later. Pas als er echt geen ontsnappen meer aan is, vertelt ze dat ze als kind in Nederlands-Indië lijken zag.

De Eeuw van mijn moeder is niet alleen een indringende familiegeschiedenis, maar ook het verhaal van een moeder die niet goed weet hoe een goede moeder te zijn, en van een zoon die niet goed weet hoe een goede zoon te zijn. Toch duurt het wat lang voordat duidelijk wordt wat Ramses’ precieze aandeel is in de gevoelige familieverhoudingen. In het laatste deel van de voorstelling gaat hij de buitengewoon pijnlijke confrontatie met zijn moeder aan. Hij vraagt haar of ze hem wel wilde hebben toen hij geboren werd, of ze hem als baby wel tegen haar aan heeft gedrukt. ‘Natuurlijk wel’, zegt Winnie terwijl ze naar haar soep staart.

Schrijver en regisseur Eric de Vroedt legde zich in zijn carière vaker toe op een megaproject. Hij maakte als theatermaker furore met de tiendelige serie Mightysociety over actuele onderwerpen. Zijn laatste marathonvoorstelling was de veelgeprezen toneelreeks The Nation (2016), door De Vroedt ook wel Netflix-theater genoemd. Daarin stond de gepolariseerde multiculturele samenleving in de Haagse Schilderswijk centraal. Hij won er de Toneelschrijfprijs mee.

De eeuw van mijn moeder

Theater

★★★★☆

Door Het Nationale Theater, tekst en regie Eric de Vroedt. 2/7, Koninklijke Schouwburg, Den-Haag. Aldaar t/m 11/7. De eeuw van mijn moeder is vanaf 6/8 ook te zien als driedelige miniserie op NPO2. Tournee volgt in 2022 en 2023.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden