De eerste vlucht boven Nederland

Voor de Nederlandse 'aviatiek', zoals men de prille luchtvaart toen noemde, was 1909 een sleuteljaar. Op 27 juli vloog de Franse graaf De Lambert voor het eerst boven Nederlands grondgebied....

De Lambert, die enkele maanden later groot opzien zou baren door rond de Eiffeltoren te vliegen, sukkelde op zo'n tien tot vijftien meter hoogte door de Brabantse lucht en moest toen zijn toestel met een mankement op zo'n kilometer vanaf de startplek aan de grond zetten. Deze pioniersvlucht maakte veel minder indruk dan de vlucht die de Franse ingenieur Lefèbvre enkele weken later ondernam boven het Haagse landgoed Groot-Persyn.

Maar de eerste is de eerste en negentig jaar mag je met een beetje goede wil een jubileum noemen. Daarom heeft een aantal luchtvaartenthousiasten de eerste gemotoriseerde vlucht boven Nederland in een boek herdacht. In Een immense vogel gelijk - Het eerste gemotoriseerde vliegtuig boven Nederland (Geromy, Maarssen; fl. 20,-), samengesteld onder eindredactie van Arie de Bruin, worden de inspanningen beschreven van de rijke Brabantse suikerfabrikant S.C.J. Heerma van Voss om de alleerste gemotoriseerde vlucht boven Nederland mogelijk te maken. Hij had er twintigduizend gulden (naar huidige maatstaven zo'n anderhalf miljoen) voor over wanneer een 'aviateur', zoals het contract stipuleerde, op 27 juni 1909 tussen 16.00 en 19.00 uur minstens twee vluchten van minimaal tien minuten zou maken.

Dat lukte, door het slechte weer op die dag, De Lambert dus niet, maar Heerma van Voss wilde toch een deel betalen, mits enkele dagen later op z'n minst een ernstige poging zou worden gedaan nogmaals te vliegen. Dat kwam er niet van; wind en regen verhinderden het. In de kroegen van Breda werd die avond gezongen: 'En wij gaan nooit meer van z'n leven voor zo'n vliegmachien nog meer naar de Leur.' De Lambert moest halsoverkop terug naar Parijs, omdat zijn moeder ziek was.

Na het deels mislukte spektakel in Etten-Leur ging het ook in Nederland vrij snel omhoog met het vliegwezen. Al een jaar later vloog de eerste Nederlander (Hilgers) in de buurt van Ede. Een maand na deze gebeurtenis viel ook het eerste Nederlandse slachtoffer van de nieuwe sport. Clement van Maasdijk stortte op 27 augustus 1909 neer in de buurt van Arnhem. Op 16 oktober 1910 vestigde Henri Wijnmalen een hoogterecord (2800 meter). En in 1911 begon de Nederlandse luchtvaart eigenlijk pas echt met Anthony Fokker en zijn 'Spin'.

Heerma van Voss bleef tot op hoge leeftijd geïnteresseerd in alles wat met luchtvaart te maken had. In 1919 zat hij in het erecomité van Plesmans roemruchte ELTA ('Eerste Luchtvaart Tentoonstellingen te Amsterdam'). De toen 77-jarige industrieel zou op de openingsdag voor de eerste maal zelf de lucht in gaan, maar dit plezier ontging hem doordat een van de vliegers die dag tegen een schoorsteen botste en omkwam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.