De eerste échte modefotograaf uit de geschiedenis

Iedereen kent foto's van Horst P. Horst, al is het onbewust. Horst dicteerde de mode van de mode in zijn eigen stijl. Het Nederlands Fotomuseum toont een overzicht met de originele foto's. Hartverscheurend mooi.

Sacha Bronwasser
Cover van de Amerikaanse Vogue juli 1939 Beeld Condé Nast
Cover van de Amerikaanse Vogue juli 1939Beeld Condé Nast

Het is, om te beginnen, dat grijs. Fluwelig grijs, watergrijs, mistgrijs, koolzwartgrijs. Grijs dat de ogen streelt als een zijden sjaal een hals. Op de overzichtstentoonstelling Horst P. Horst, Photographer of Style in het Nederlands Fotomuseum zijn de vintage gelatine-zilverdrukken uit de jaren dertig hartverscheurend mooi.

Zelfs de prachtig uitgegeven catalogus van het Victoria and Albert Museum (waarvan de expositie werd overgenomen) kan niet tippen aan de originele foto's. Die zintuiglijke kwaliteit - vergeet je scherm - is op het eerste grote retrospectief in Nederland van Horst P. Horst, de eerste échte modefotograaf uit de geschiedenis, de eerste verlokking. Er volgen er nog veel meer.

Iconische foto's

Horst, in Duitsland geboren als Horst Paul Albert Bohrman (1906-1999), heeft iconische foto's gemaakt die diep in ieders onderbewuste zitten. Denk aan Coco Chanel, liggend, rokend op een divan; ja die! Of een vrouw in corset, op de rug gezien; die!

Eerder bezorgde Frankrijk Horst (1906-1999) nog bij leven een grote opleving van zijn werk aan het einde van de jaren tachtig, begin jaren negentig. En wereldwijd bracht Madonna hem destijds in herinnering door haar clip Vogue (1990), helemaal gemodelleerd naar vroege foto's van Horst. Heel even keerde de Horst-stijl (complexe, dramatische belichting, vervreemdende scènes, kleding vaak maar ten dele zichtbaar, extreme poses) terug in de mode- en reclamefotografie. Nu, alweer 25 jaar verder, zijn die klassieke foto's er natuurlijk bij: studiofoto's waarin modellen in fantasie-Griekse, semi-Romeinse of juist surrealistische setting poseerden in creaties van voile of goudlamé van Schiaparelli, Chanel of Lelong.

Cover van de Amerikaanse Vogue 15 mei 1941 Beeld Condé Nast
Cover van de Amerikaanse Vogue 15 mei 1941Beeld Condé Nast

Ontspannen

Compleet gestileerd en schijnbaar toch heel ontspannen duiken de modellen in dramatisch clair-obscur op naast gigantische schelpen, tussen colonnades of in grof gestucte 'grotten'. Tussen 1930 en 1940 was de Duitse bouwkundestudent, die het fotograferen leerde van zijn eerste liefde George Hoyningen-Huene, de hoffotograaf van de Franse Vogue geworden. Iedereen wilde zijn zoals zijn modellen en sterren. 'They had style, they had grace', verwoordde Madonna het. De wereldberoemde foto van het Mainbocher Corset (zie kader) was zijn laatste Europese foto; daarna vluchtte Horst naar de USA.

Hij trainde mee met het Amerikaanse leger, was kort fotograaf voor militaire tijdschriften en nam de Amerikaanse nationaliteit aan. En toen hij weer echt kon gaan werken, leek het of de zon in zijn atelier was opgegaan: zijn Amerikaanse Vogue-covers in kleur, nu opnieuw afgedrukt (de originelen bestaan alleen op dia) op reusachtig formaat, zijn een explosie van rood en blauw en zomerlicht. In zijn studio poseren nu niet meer Griekse godinnen, maar sportieve baadsters of vrouwen die, met Cartier-juwelen en al, zo naar hun werk of op reis gaan.

De laatste Europese foto van Horst: iconisch, en omgeven door verhalen en mysterie

Het Mainbocher Corset (1939) is een iconische foto én omgeven door verhalen. Het was Horsts P. Horsts laatste Europese foto; een paar uur later die dag vertrok hij naar de Verenigde Staten op de vlucht voor de oorlog. Vogue publiceerde een geretoucheerde, kuisere versie, waarbij het corset strak om het lichaam leek te sluiten - Horst betreurde dat. Maar een echt mysterie is de identiteit van het eenmalige model. 'Madame Bernon' stond er achterop de foto die bij Vogue werd afgeleverd, maar Horst sprak nooit meer over haar. Ook curator Susanna Brown (van het Victoria and Albert museum, die deze expositie maakte) heeft haar identiteit niet kunnen achterhalen.

Emancipatoire agenda

Dat er meer was dan stijl en gratie heeft het werk behoedt voor de vergetelheid. Opmerkelijk is Horsts terloopse emancipatoire agenda, die hij doorvoerde in de commerciële wereld waarin hij werkte.

Hij doorbrak het standsverschil: waren modellen tot dan toe uitsluitend jonkvrouwen en baronessen, Horst haalde onbekende jonge vrouwen voor de camera; rijke dames maar ook danseressen en actrices. Die werden Vogue-model, waarom niet?

Eén van zijn bekendste modellen werd 'Lud' (Ludmila Feodoseyevna), een Russische vluchtelinge die werkte op de postkamer van Vogue en een pakje kwam afgeven bij de fotostudio. In no time verdiende ze een fortuin.

Eigenzinnigheid

Daar kwam de emancipatie van de kunstenaar bij; Horst ging niet in op kribbige notities van de Vogue-redactie, of het niet wat minder donker kon en of de kleding wat beter in beeld mocht. Juist die eigenzinnigheid vestigde zijn reputatie. En ook: emancipatie voor de homoseksuele man. Horsts eigen geaardheid was een vanzelfsprekendheid. Precies in de tijd dat in Amerika de jacht op homoseksuelen angstaanjagende vormen aannam, maakte hij de serie Male Nudes (195o-1953); klassieke uitgelichte 'hard bodies' in het rijk geschakeerde zwartwit van zijn vroege jaren. Latere interieur-reportages (voor House&Garden) maakte hij samen met zijn laatste partner (en co-vader van hun geadopteerde zoon), de Britse diplomaat Valentine Lawford. Zoals in alles: niet provocerend, kiezend voor schoonheid en met lak aan conventies.

Horst P. Horst, Photographer of Style. Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. T/m 10 jan. 2016

Het beroemde Mainbocher Corset (1939) Beeld Horst Estate
Het beroemde Mainbocher Corset (1939)Beeld Horst Estate
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden