De droomwet

Beweeg, beveelt de droomwet

Bouman Hans

De Ierse aardappelhongersnood blijft ruim anderhalve eeuw na dato een literaire inspiratiebron. Vers in het geheugen ligt het schitterende Stella Maris (Star of the Sea) van Joseph O'Connor, en nu is daar De droomwet (The Law of Dreams) van Peter Behrens.

Hoewel Canadees van geboorte, en thans woonachtig in Maine, is ook Behrens van Ierse afkomst, zij het van de vierde generatie. Zijn overgrootouders behoorden ooit tot de wanhopigen die halverwege de negentiende eeuw het land ontvluchtten, waar ongeveer anderhalf miljoen mensen van honger en ziekte waren gestorven.

Behrens vertelt zijn verhaal aan de hand van Fergus O'Brien, een jongen van een jaar of vijftien. Op een avond in het najaar van 1846, als hij terugkomt van de tarweoogst van zijn pachtheer, boer Carmichael, ruikt Fergus een gruwelijke stank van verrotting. Deze blijkt afkomstig van het aardappelveldje dat zijn gezin van boer Carmichael in bruikleen heeft en dat hun enige voedselbron vormt. Fergus ziet dat de planten, die 's ochtends nog gezond en groen waren, er verlept en zwart bij staan. 'Hij groef alle planten in de rij op en de aardappels waren niets waard, paarse bolletjes gif (...)'

De pachters krijgen van boer Carmichael wat afkoopgeld en het bevel het land te ontruimen en naar het werkhuis te gaan. Na tien weken zijn Fergus en zijn familie de enigen die nog in hun huis wonen. Fergus' vader, die doorgaans uitblonk door afwezigheid en verwaarlozing van zijn gezin, weigert nu te vertrekken en het afkoopgeld aan te nemen. Vervolgens slaat de tyfus toe. Fergus' beide zusjes sterven en ook zijn ouders worden ziek. Uiteindelijk steken soldaten het huisje in brand, waarbij de ouders levend verbranden.

De gebeurtenissen leren Fergus een harde les: wie blijft zitten waar hij zit, wordt geslachtofferd. 'De wet van het dromen zegt: blijf in beweging.'

Dit besef vormt het begin van een epische zwerftocht. Behrens kleedt die aan met veel treffende details; slechts bij uitzondering hindert de uitvoerige research de verhaallijn. Dat is te danken aan de overtuigend neergezette personages, die hij zijn hoofdpersoon onderweg laat tegenkomen.

Zoals de bende 'Veenjongens' in de omgeving van Limerick, die zich in leven houdt door te stelen en onder leiding blijkt te staan van het wonderlijke meisje Luke. Fergus krijgt een bijzondere band met haar, zoals hij destijds ook een bijzondere band had met Phoebe, de dochter van boer Carmichael. Behrens maakt van zijn hoofdpersoon geen nobele held. De 'wet van het dromen' - ofwel: van het overleven - staat dat ook niet toe. Het voortdurend in beweging blijven heeft daarbij ook een morele component. Wie gisteren je vriend was, kan vandaag je vijand zijn. Dat blijkt wel wanneer Luke besluit dat de bende de boerderij van de Carmichaels zal plunderen.

Uiteindelijk leert hij Molly kennen, met wie hij de oversteek naar Noord-Amerika maakt. Waarbij Fergus niet weet dat Molly ondertussen hun volledige spaargeld heeft ingezet op een weddenschap met medepassagiers dat hij de reis niet zal overleven. Fergus is niet eens hevig verontwaardigd als hij erachter komt. Door deze weddenschap dekte Molly zich immers financieel in tegen het eventuele verlies van haar partner. Opnieuw blijkt: de droomwet is de wet van het opportunisme.

Peter Behrens is er in deze roman - zijn debuut - in geslaagd een goed evenwicht te vinden tussen de geloofwaardigheid van zijn personages en de behoefte van de lezer zich tot op zekere hoogte met hen te identificeren. Alleen slimmeriken, ellebogenwerkers en weggetjesweters slagen erin erbarmelijke omstandigheden zoals die van de Ieren halverwege de negentiende eeuw te overleven. Behrens weerstaat de verleiding die overleving een heroïsch karakter te geven. Tegelijk biedt hij genoeg inzicht in de beweegredenen van zijn personages, om begrip voor hun handelen op te roepen.

Natuurlijk, heel af en toe slaat het sentiment toe. Zoals wanneer de zwaargewonde Phoebe op haar

sterfbed geen verbittering over Fergus' verraad toont, maar hem vraagt haar niet te laten lijden. Maar als geheel ademt dit boek de nuchtere rauwheid die bij de gebeurtenissen hoort en onontbeerlijk is bij het overleven ervan.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden