De Dood omringd door louter Pierrots

Le grand Macabre, door de Nationale Reisopera. Enschede, Twentse Schouwburg (16 mei). Tournee...

OPERA

De Dood staat op. Hij noemt zich Nekrotzar, hij neemt een zuiplap in dienst als paard, en reeds nadert het verderf: 'Er zal bloed komen, en daarna vuur, en niets zal er meer zijn, behalve stof en as.' Zijn eerste slachtoffer is een vrouw, de krolse Mescalina, die smekend de komst afwacht van een geeft-niet-wie, 'als hij maar zwaar geschapen is'.

Le Grand Macabre, de 'anti-anti-opera' van György Ligeti, werd bij de première van haar definitieve versie gepresenteerd als een 'komisch-macaber requiem'. Dat was vorig jaar in Salzburg. Regisseur Peter Sellars plaatste het werk in een ijzig landschap, wapende de ingezetenen met machinegeweren, en trakteerde het publiek, geheel naar eigen inzicht, op een waarschuwing tegen de atoomenergie.

Een week later spuwde Ligeti zijn gal. Sellars zou zijn opera met 'hersenspinsels' om zeep hebben geholpen. De enscenering was een daad van 'valsemunterij'.

Wat Sellars allemaal verkeerd deed - de Nationale Reisopera zal het misschien op 8 juni te weten komen, als Ligeti in Amsterdam naar de productie komt kijken die afgelopen zaterdag in Enschede in première ging onder leiding van Reinbert de Leeuw en de Franse regisseur Stanislas Nordey. Even benieuwd zal de Reisopera zijn naar wat ze zelf allemaal fout doet. Ligeti heeft als Laatste Oordeel een reputatie te verliezen.

Maar zo'n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen. In Enschede was een opbeurende, soms ronduit hilarische voorstelling te zien, waarin de Reisopera redelijk trouw bleef aan de bedoelingen die Ligeti sinds '78 in allerlei commentaren heeft geventileerd.

Misschien wel al te trouw: waar Ligeti het kermistoneel en het poppenspel pleegt aan te wijzen als erflaters van zijn Grand Macabre, heeft Stanislas Nordey de notie van het kermistoneel laten samenvallen met een oude regisseurstruc: in zijn enscenering wordt de Macabere omringd door louter Pierrots. Go-Go, de kind-koning van Breughelland: een Pierrot. Zijn topspion, de piepende Chef der Gepopo: ook een Pierrot. Iedereen een witkop.

Le Grand Macabre is vooral een lofzang op het leven. Of is elk requiem dat? De essentie is dat men, gelijk Jan Klaassen, de dood te slim af kan zijn. Nekrotzar krijgt de vernietiging van Breughelland niet voor elkaar. Dronken gevoerd door zijn helper Piet Vom Fass ligt hij er doelloos bij, terwijl de zon al opkomt. Twee gelieven die zich hebben geamuseerd in zijn graf, komen verzaligd tevoorschijn. Bij de Reisopera zijn dat kuise Pierrots. Bij Nordey is deze opera geschikt voor toeschouwers onder de zestien.

Maar kinderachtig kan een Grand Macabre haast niet worden. De muzikale impulsen zijn overvloedig en dwingend. De partituur, door Ligeti ooit beschreven als een verzameling 'vuilnisbakresten', is een wonder van doorgecomponeerde humor. Een contrapunt van het verhevene en het absurde.

De zweepslag, de lyriek, het claxonkoor, de elegie, de Gepopo-piep, het pompompom van de cabaretmuziek bij de dood van Mescalina, het bakorkest als op hol geslagen draaiorgel - Reinbert de Leeuw houdt het Asko, het Schönberg Ensemble en de zang van Pierlala (Hector Guedes) en Pierrots met meesterlijke timing in de hand. Waar het tot een climax komt van brullend koorvolk van ver én vanuit de zaal, met sirenegeloei rechts vanuit de gang, klaroengeschal links op het balkon, en met een processie van Nekrotzar, pijpers en een fiedelaar van linksachter door het gangpad, toont De Leeuw zich de ware spil.

Dat Nordey intussen weet wat theatermaken is, laat hij zien waar Go-Go de geest krijgt en zijn onzichtbaar volk voorgaat in radeloos gesticuleer. Daarbij zijn sommigen van zijn Pierrots (Gepopochef Ilana Davidson, Lucia Meeuwsen als Mescalina, Brian Galliford als Piet Vom Fass, Reiner Beinghaus als Go-Go) ook uitstekende komedianten.

Roland de Beer%%

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden