Postuum

De dood moest 'ns een beetje opschieten

Wat er op zijn grafsteen moet komen te staan, daarover bestond geen twijfel, bij de donderdag overleden schrijver Frans Pointl. Het moest zeker niet een tekst van hem zelf worden, als-je-blieft zeg, maar van een gedicht van J.C. Bloem.

Wat, dat ik nog begeer? Zon, mist en stilte, en dan voor immermeer.

Hij noemde het op zijn 75ste een geruststellende gedachte dat het op een dag allemaal afgelopen zou zijn. De dood moest 'ns een beetje opschieten, vooruit ermee. Maar al met al plakte hij er nog zeven jaar aan vast, in het Amsterdamse verpleeghuis. In zijn laatste boek De Laatste Kamer uit 2013 deed hij als trefzeker chroniqueur verslag van zijn geriatrisch universum. Het literair tijdschrift Hollands Maandblad drukte dit jaar een hartverscheurende bijdrage af van zijn 'verdriet in het bezemhok'. Goddank, zo schreef hij, is uit een hartfilmpje gebleken dat zijn hart achteruit is gegaan.

Meer lezen?

John Schoorl schreef in 2008 een profiel van Pointl, 'De waarheid wordt altijd zo overschat'.

De recensie van het laatste boek van Pointl, 'De laatste kamer' (2013). Het boek kreeg vier sterren van de Volkskrant.

Literaire outsider

Denkend aan de nu overleden Frans Pointl zal iedereen zijn debuut De kip die over de soep vloog (1989) noemen, deze buitengewoon verrassende bestseller van een literaire outsider, en ook nog 56 jaar oud. Het boek gaat over een jongen die moet opgroeien met een getraumatiseerde Joodse moeder. Die prachtbundel maakte hem beroemd (meer dan 100 duizend exemplaren verkocht), vooral nadat de auteur in het boekenprogramma van Adriaan van Dis zijn droogkomische verhalen over hospita's, het kindertehuis en de Volksgaarkeuken had verteld.

Echte vader

Het was niet het officiële debuut van Pointl. In 1955 verscheen bij uitgeverij De Beuk het dichtbundeltje Afscheid van de laatste lente. Na De kip die over de soep vloog volgden nog acht bundels van verhalen en gedichten bij uitgeverij Nijgh en Van Ditmar. Over zijn werkzaam leven zei hij dat hij een man was geweest van losse baantjes.

Frans Pointl is de zoon van een Joodse pianiste en een Oostenrijkse vader, de kunstschilder, cineast, fotograaf en muzikant Christian Pointl. Tenminste, zo staat het in de boeken, maar Pointl had altijd de twijfels of het wel zijn echte vader was. Want er was altijd het verhaal dat er een Joodse chirurg was die eigenlijk zijn echte verwekker was. Hij zei dat hij de pech had te zijn geboren in 1933, het jaar dat Adolf Hitler aan de macht kwam. Zijn moeder was toen 45 jaar, zijn ouders scheidden in 1939. Christian Pointl zou later hertrouwen, en nog een zoon krijgen, de halfbroer van de schrijver.

Authentieke stem

In 2008 verscheen zijn kattenbundel Poelie de Verschrikkelijke, en het leek wel alsof de Amsterdammer twintig jaar na zijn debuut een belangrijke en vooral authentieke stem in de Nederlandse literatuur was geworden. Wederom verscheen hij op televisie, kreeg goeie kritieken en werd redelijk verkocht. Hij relativeerde dit alles, en zei dat als hij toch iets is geweest, dan mag je hem een tijdgenoot van klassiek pianist Vladimer Horowitz noemen, zonder dat hij hem natuurlijk echt heeft gekend. Maar als hij tweehonderd jaar eerder had geleefd, had hij nooit naar Horowitz kunnen luisteren.

Afscheid

Hij heeft een kras nagelaten, vond hij, en meer niet, een teken dat hij er was. In zijn laatste bundel gedichten en verhalen nam Frans Pointl afscheid, met het gedicht Afscheid:

meeuw Frans P.

helemaal aanwezig

vliegend in dichte mist

voor uw oog

al uitgewist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden